Czarna Góra (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: szczyty o tej nazwie.
Czarna Góra
Kościół w Czarnej Górze
Kościół w Czarnej Górze
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat tatrzański
Gmina Bukowina Tatrzańska
Liczba ludności (2012) 1661
Strefa numeracyjna (+48) 18
Tablice rejestracyjne KTT
SIMC 0418567
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Czarna Góra
Czarna Góra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czarna Góra
Czarna Góra
Ziemia 49°23′11″N 20°07′59″E/49,386389 20,133056Na mapach: 49°23′11″N 20°07′59″E/49,386389 20,133056
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Czarna Górawieś spiska w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, w gminie Bukowina Tatrzańska, nad Białką. Wieś położona w historycznym regionie – na Spiszu (w części północnej – Zamagurzu).

Według danych z 31 grudnia 2012 r. sołectwo Czarna Góra miało 1661 stałych mieszkańców[1].

Wieś typu zarębkowego, pozostałości zarębków-przysiółków o nazwach od nazwisk osadników np. Młynarczykowskie, Sarnowskie, Wacławowskie, Budzowskie. Najprawdopodobniej centrum osadniczym był przysiółek Sołtystwo zlokalizowany na przełęczy. Pierwszymi sołtysami była prawdopodobnie rodzina Czarnogurskich (przodkowie byłego premiera Słowacji), którzy wyemigrowali do wsi Frankova. Wieś administracyjnie dzieli się na dwie części: Czarną Górę oraz Zagórę. Historycznie istnieje podział na 3 części – z najstarszą częścią: Sołtystwem. Wsie należały pierwotnie do parafii Łapsze Wyżne. Z chwilą usamodzielnienia się parafii w Jurgowie, Czarna Góra przypadła Jurgowowi a Zagóra stanowi oddzielną niezależną parafię. Samodzielna parafia w Czarnej Górze została erygowana w 1995.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tereny dzisiejszej wsi jak i całe Zamagurze, od wczesnego średniowiecza należały do Królestwa Węgier. Weszły w skład dóbr rodziny Horvathów, w których osiedliło się pięć rodzin: Milonów, Kiernoziaków, Jezierczaków, Tomeczkowiczów i Miszkowiczów. Ważnym zajęciem mieszkańców było pasterstwo, gdyż gleba i położenie mało sprzyjały uprawom rolniczym. Na początku XVII wieku wieś została lokowana na prawie wołoskim. Dzięki osiedlaniu się nowych osadników wieś powoli się rozrastała – w 1772 liczyła 64 gospodarstwa, w 1831 – 77 gospodarstw, w 1867 – 89 gospodarstw. Do dziś zachował się pasterski charakter wsi, widoczny jeszcze w zabudowie wsi, układzie pól oraz pozostałościach pasterskiej gospodarki rolnej. Wsie posiadały następujące zakłady: młyn, 2 folusze, olejarnię, tartak oraz elektrownię wodną (przed wojną – zniszczoną przez powódź). Nazwa miejscowości pochodzi najprawdopodobniej od wyglądu wzniesienia, na którym ją ulokowano – góra była porośnięta ciemnym, świerkowym lasem, który osadnicy wycięli.

Cytując za Zbigniewem Ładyginem[2]:

Quote-alpha.png
Wprawdzie pierwsza wzmianka o Czarnej Górze pochodzi z dokumentu Kapituły Spiskiej z końca XVI wieku, ale wyliczona jest ona tylko wśród ""szałasów i owczarń". Wieś rozwinęła się prawdopodobnie z osiedla pasterskiego, lecz o jej początkach nic nie wiadomo. Musiała istnieć już w początkach XVII wieku, gdyż Michał Hrosieński w "Opisaniu ciekawym gór Tatrów" (1650) wymienia należące do Czarnej Góry hale w Tatrach Bielskich. Już pierwszy rzut oka na wieś wskazuje, że znajdujemy się w innym regionie Podtatrza. Szczególnie uderzające są różnice w budownictwie. Zagrody stawiane w czworobok zamknięte są szczytową ścianą budynku mieszkalnego i wysoką bramą. Domy, niejednokrotnie murowane, posiadają bogate zdobienia zwieńczeń ścian szczytowych.

Po rozpadzie Austro-Węgier, ze względu na zamieszkiwanie jej przez ludność polską, w końcu 1918 r. wieś została włączona do Polski, co nieco później zostało zaakceptowane przez porozumienie polsko-czechosłowackie z 1.01.1919 r. i – po kolejnej zmianie przebiegu granicy – ostatecznie przyznana została Polsce decyzją mocarstw wraz z częścią Zamagurzem w 1920 r.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Inne formy nazewnicze wsi[edytuj | edytuj kod]

  • słow. Čierna Hora
  • węg. Feketebérc urzędowa nazwa wsi podczas przynależności do Królestwa Węgier), również Csarnagura na niektórych mapach austriackich
  • niem. Schwarzberg (w gwarze Niemców spiskich oraz na mapach austriackich)

Przypisy

  1. Plan Odnowy Miejscowości Leśnica na lata 2013-2019. Urząd Gminy Bukowina Tatrzańska, 2013-03. (Uchwała Nr XXXII/239/2013 Rady Gminy Bukowina Tatrzańska z dnia 22 marca 2013 r.)
  2. [Zbigniew Ładygin, 7 dni w Bukowinie Tatrzańskiej. Przewodnik turystyczny, Warszawa-Kraków 1984]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]