Czarna Madonna
Czarna Madonna – rzeźba lub obraz przedstawiający Maryję lub Maryję z Dzieciątkiem, na którym jest ona ukazana z ciemnym lub czarnym odcieniem skóry, wykonane przeważnie w Europie w okresie średniowiecza lub wcześniej. W tym rozumieniu terminu określenie "Czarna Madonna" nie odnosi się do wizerunków Maryi ukazanej wyraźnie jako czarna Afrykanka, które są popularne w Afryce oraz w miejscach zamieszkanych przez duży odsetek ludności pochodzenia afrykańskiego, np. w Stanach Zjednoczonych lub Brazylii.
Jedna z teorii mówi, iż Czarne Madonny są reprodukcjami wcześniejszego wizerunku lub ikony Matki Bożej, która już nie istnieje i która, najprawdopodobniej, znajdowała się w Konstantynopolu. Miałaby zostać zniszczona przez ikonoklastów, którzy począwszy od VIII do X w. prowadzili na szeroką skalę akcję przejawiającą się w niszczeniu ikonostasów, fresków, a nawet klasztorów oraz prześladowaniem osób adorujących ikony (ikonoduli)[1].
Wizerunki Czarnej Madonny znajdują się przede wszystkim na terenach zamieszkanych przez katolików.
Rzeźby są w większości wykonane z drewna (rzadko spotyka się wykonane z kamienia), często są pokryte farbą. Wysokość rzeźb nie przekracza 75 cm, a ich powstanie datuje głównie się na XI – XV w. Można wyróżnić dwie podstawowe grupy: wolnostojące, pionowe figury oraz wizerunki Maryi na tronie. Obrazy to przede wszystkim ikony wykonane w stylu bizantyńskim, których powstanie datuje się najczęściej na XIII-XIV w. Twarze cechują rysy charakterystyczne dla Europejczyków.
Na terenie Europy znajduje się około 450-500 wizerunków Czarnej Madonny, jakkolwiek ilość zależy od metody przyjętej do ich klasyfikacji. W samej Francji znajduje się co najmniej 180 takich wizerunków pochodzących z okresu średniowiecza (zwane są we Francji Vierges Noires) oraz setki kopii wykonanych w późniejszym okresie. Niektóre z nich można spotkać w muzeach, jakkolwiek większość znajduje się w kościołach i kaplicach.
Najbardziej znanymi są:
- ikona Maryi, która znajduje się w Bazylice Santa Maria Maggiore w Rzymie – wizerunek Czarnej Madonny, który znajduje się w jednej z kaplic, jest nazywany powszechnie Salus Populi Romani (Ocalenie Ludu Rzymskiego)[1]
- Ikona Matki Bożej Częstochowskiej na Jasnej Górze, będąca jednym z najlepiej rozpoznawanych symboli chrześcijaństwa w Polsce
- Madonna z Montserrat (zwana też La Moreneta, co w języku katalońskim znaczy czarna) – drewniana romańska figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem znajdująca się w klasztorze benedyktyńskim Montserrat w masywie górskim Montserrat w Katalonii.
- Matka Boża z Candelarii – drewniana figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem znajdująca się w Bazylice Matki Bożej w Candelarii na Teneryfie (Hiszpania).
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
Bibliografia [edytuj]
- Ean Begg: The Cult of the Black Virgin. (1985)
- Stephen Benko: Virgin Goddess: Studies in the Pagan and Christian Roots of Mariology. (1993)
- Lucia Chiavola Birnbaum: Black Madonnas: Feminism, Religion, and Politics in Italy. (2000)
- Fred Gustafson: The Black Madonna. (1990)
- Fred Gustafson: The black madonna of Einsiedeln: a psychological perspective. (1975)
- Susan Elizabeth Hale: Sacred Space, Sacred Sound: The Acoustic Mysteries of Holy Places Quest Books. (2007) ISBN 0-8356-0856-5
- Raymond W. Le Mieux: The Black Madonnas of France. (1991)
- Mary Beth Moser: Honoring darkness: exploring the power of black madonnas in Italy. (2005)
- Leonard Moss: In Quest of the Black Virgin: She Is Black Because She Is Black in Mother Worship: Themes and Variations. (1982)
- Monique Scheer: From Majesty to Mystery: Change in the Meanings of Black Madonnas from the: Sixteenth to Nineteenth Centuries. [w:] The American Historical Review 107.5 (2002)
- Margrit Rosa Schmid: Schwarz bin ich und schön ([SJW] Schweizerisches Jugendschriftenwerk 2002)
