Czarna Sędziszowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Czarna Sędziszowska
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat ropczycko-sędziszowski
Gmina Sędziszów Małopolski
Liczba ludności (2007) 1456[1]
Strefa numeracyjna (+48) 17
Tablice rejestracyjne RRS
SIMC 0660647
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Czarna Sędziszowska
Czarna Sędziszowska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czarna Sędziszowska
Czarna Sędziszowska
Ziemia 50°07′32″N 21°45′11″E/50,125556 21,753056Na mapach: 50°07′32″N 21°45′11″E/50,125556 21,753056

Czarna Sędziszowskawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie ropczycko-sędziszowskim, w gminie Sędziszów Małopolski.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

Miejscowość jest siedzibą parafii św. Stanisława Biskupa, należącej do dekanatu Sędziszów Małopolski, diecezji rzeszowskiej.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

W północnej części wsi został utworzony Rezerwat przyrody Zabłocie, będący ostoją m.in. orła bielika, bociana czarnego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś po raz pierwszy została wymieniona w dokumentach z 1584 roku, pod nazwą Zaczarnie. Należała do uposażenia kasztelanii sandomierskiej.

W roku 1598 stał tu już kościół drewniany, ufundowany przez Stanisława Tarnowskiego. Wkrótce Czarna stała się siedzibą parafii, w latach następnych obejmującej jeszcze Krzywą, Cierpisz, Rudę i Kamionkę. Zachowały się odpisy dokumentów potwierdzających erygowanie parafii w Czarnej w 1606 roku.

W 1846 roku pojawił się we wsi emisariusz, który usiłował namówić mieszkańców do poparcia sprawy powstania narodowego. Wówczas spodziewanego efektu nie osiągnął, lecz już podczas powstania styczniowego ukrywali oni broń dla powstańców, na strychu kościoła parafialnego. Pod koniec XIX wieku w sąsiedztwie kościoła stanęła nowa, murowana szkoła, która przez ponad wiek służyła kolejnym pokoleniom uczniów.

W okresie międzywojennym dał się zauważyć wzrost aktywności gospodarczej mieszkańców wsi. W Czarnej powstało kółko rolnicze, stawiające sobie za cel propagowanie nowoczesnych metod produkcji rolnej. Dysponując własnym sklepem, rozprowadzało wśród rolników nawozy sztuczne. Nieźle radziła sobie Kasa Stefczyka, skupiająca w 1930 roku ok. 200 członków.

Przeprowadzony w 1933 roku spis ludności, dostarcza nam wiadomości o warunkach życia mieszkańców. Było ich wówczas 1357, z czego 24 utrzymywało się z zajęć pozarolniczych. W ciągu poprzednich 14 lat, 67 osób wyemigrowało (18 do Ameryki). We wsi było 297 domów (277 domów jednoizbowych, 262 pokrytych strzechą). Rok 1933 zasłynął również antysanacyjnymi wystąpieniami chłopów, do których przyłączyli się też chłopi z Czarnej.

W czasie II wojny światowej wieś, licząca wówczas ok. 2000 mieszkańców została wysiedlona przez Niemców na potrzeby tworzonego poligonu przeznaczonego dla SS. W listopadzie 1940 roku wysiedlono część mieszkańców wsi oraz sąsiedniej Cierpisza, Rudy, Boreczka i przysiółka Borku Wielkiego - Poręby, a także część Wolicy Ługowej, Wolicy Piaskowej.[2] Część mieszkańców zbiegła i ukrywała się w okolicy, a część ukryła się w piwnicach domów po kryjomu próbując uprawiać ziemię. W 1942 rozpoczęły się obławy na ukrywających się mieszkańców, których zabijano lub wysłano do leżącego w okolicy Obozu Pracy Przymusowej w Pustkowie.[3] Na miejsce Polaków sprowadzono niemieckich osadników w ramach niemieckiej akcji osiedleńczej Heim ins Reich.

W latach 1961-1967 we wsi stanął nowy dom strażaka. Usytuowany jest w samym centrum, w pobliżu skrzyżowania szosy Sędziszów MałopolskiKolbuszowa z drogą, prowadzącą przez wieś. Niedaleko stąd także do ośrodka zdrowia i szkoły.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół parafialny pw. św. Stanisława – zbudowany w latach 1828-1830, na miejscu poprzedniego, który spłonął kilkanaście lat wcześniej. Jest to budowla murowana, utrzymana w stylu klasycystycznym. Kościół jest trójnawowy, z niższym prezbiterium i prostokątnymi przybudówkami. Wejście prowadzi przez dobudowaną pod koniec XIX wieku wieżę, nakrytą cebulastym hełmem. Do 1928 roku kościół pokryty był gontem, który wtedy wymieniono na blachę. W południowo-zachodnim narożniku placu kościelnego stoi dzwonnica. Większość wyposażenia świątyni pochodzi z II poł. XIX wieku.

Osoby związane z wsią[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Urząd Miasta i Gminy Sędziszów Małopolski: Strategia rozwoju gminy Sędziszów Młp. lata 2007-2013. www.bip.sedziszow-mlp.pl. [dostęp 2011-09-03].
  2. Stanisław Zabierowski, "Pustków hitlerowskie obozy wyniszczenia w służbie SS" KAW, Rzeszów 1981, str.17.
  3. Stanisław Zabierowski, "Pustków hitlerowskie obozy wyniszczenia w służbie SS" KAW, Rzeszów 1981, str.17-21.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • miejscowości o nazwie: Czarna