Bytom

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Czarni Sucha Góra)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Zobacz też: inne znaczenia.
Bytom
Rynek w Bytomiu
Rynek w Bytomiu
Herb Flaga
Herb Bytomia Flaga Bytomia
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Aglomeracja górnośląska
Prawa miejskie 1254[1]
Prezydent Damian Bartyla
Powierzchnia 69,44[2] km²
Wysokość 249-330 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

174 724[3]
2 516 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 32
Kod pocztowy 41-900 do 41-936
Tablice rejestracyjne SY
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Bytom
Bytom
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bytom
Bytom
Ziemia 50°20′54″N 18°54′56″E/50,348333 18,915556Na mapach: 50°20′54″N 18°54′56″E/50,348333 18,915556
TERC
(TERYT)
2462011
SIMC 0938670
Hasło promocyjne: Bytom – Energia Kultury
Urząd miejski
ul. Parkowa 2
41-902 Bytom
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikisłownik Hasło Bytom w Wikisłowniku
Strona internetowa

Bytom (łac. Bitom, Bithom, niem. Beuthen, śl-niem. Beuthn[4], śląs. Bytůń[5]) – miasto na prawach powiatu, położone w południowej Polsce, na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, na Wyżynie Śląskiej, w centrum konurbacji górnośląskiej.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Bytom położony jest w centralnej części Wyżyny Śląskiej na Wyżynie Miechowickiej, części Płaskowyżu Bytomsko-Katowickiego. Położenie geograficzne Bytomia wyznaczają współrzędne: 50°19′ i 50°26′ szerokości geograficznej północnej oraz 18°47′ i 18°58′ długości geograficznej wschodniej[6].

Miasto znajduje się na średniej wysokości 280–290 m n.p.m., wahając się od 249 m n.p.m. w dolinie rzeki Bytomki do 346 m n.p.m. w rejonie rezerwatu Segiet[7].

W rejonie Bytomia wydziela się kilka mniejszych jednostek morfologicznych. Centralny obszar miasta zajmuje Wyżyna Miechowicka otoczona od północy dolinami Dramy, Szarlejki i Brynicy, od południa Bytomką, natomiast od wschodu Wyżyna Miechowicka przechodzi w Wyżynę Siemianowicką. Północna część Bytomia znajduje się na terenie Garbu Tarnogórskiego.

Geologia[edytuj | edytuj kod]

Podłoże Wyżyny Miechowickiej, na której leży Bytom, stanowią łupki i piaskowce z pokładami węgla kamiennego i rudy żelaza z okresu karbonu[8]. W Niecce Bytomskiej, leżącej w północnej części wyżyny, zalegają triasowe skały od pstrego piaskowca do wapienia muszlowego z dolomitami, w których znajdują się rudy cynku, ołowiu i żelaza[8]. Górną warstwę stanowią gliny, piaski i żwiry z epoki plejstocenu.

Gleba[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie na terenie Bytomia występowały gleby bielicowe i brunatnice, powstałe na osadach polodowcowych lub w dolinie Bytomki, na nanosach rzecznych[7]. Obecnie, ze względu na intensywną działalność człowieka oraz zanieczyszczenie gleby (szczególnie groźne metalami ciężkimi: ołowiem i kadmem), podobnie jak całe środowisko, zostały przeobrażone.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Bytom wraz z całym obszarem Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego leżą w obrębie śląsko-krakowskiej dzielnicy klimatycznej. Charakteryzuje ją przewaga wpływów oceanicznych nad kontynentalnymi oraz sporadyczne oddziaływanie docierających tu od południowego zachodu przez Bramę Morawską mas powietrza zwrotnikowego. Docierają tu również zimne masy powietrza arktycznego z północy – głównie w chłodnej połowie roku.

Wilgotność względna powietrza waha się od 68 do 84%. Średnia temperatura stycznia wynosi ok. –3 °C, lipca +16,8 °C, roczna +8,12 °C[6]. Średnia roczna suma opadów wynosi ok. 723 mm, najwyższe opady są w lipcu, a najniższe w lutym. Bytom, podobnie jak i cały obszar Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, cechuje także dość długi okres zalegania pokrywy śnieżnej oraz stosunkowo duża jej przeciętna grubość w porównaniu do nizinnych terenów Polski środkowej.

Wody[edytuj | edytuj kod]

Bytom położony jest w wododziale Wisły i Odry. Większa część terytorium miasta leży w dorzeczu Odry i odwadniana jest przez Bytomkę oraz Potok Rokitnicki będący jej dopływem. Reszta miasta oddaje wody do Szarlejki i Brynicy.

Na terenie miasta znajduje się kilkadziesiąt stawów, utworzonych głównie w wyrobiskach i zapadliskach. Kilkanaście z nich znajduje się na terenie zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Żabie Doły”.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Kamieniołomy dolomitu Blachówka

Około 20 procent powierzchni miasta zajmują lasy znajdujące się głównie w północno-zachodniej części miasta. Większość z nich zostały nasadzone sztucznie, z przewagą sosny, świerka i buka[9].

W mieście znajduje się szereg osobliwości przyrodniczych. Należą do nich rezerwat leśny Segiet. W jego sąsiedztwie ochroną objęto nieczynne kamieniołomy dolomitu Blachówka ze skamieniałościami morza triasowego, formami krasowymi dolomitu oraz miejsce gniazdowania ptaków, także drapieżnych.

Na granicy Bytomia, Chorzowa i Piekar Śląskich znajduje się zespół przyrodniczo-krajobrazowy Żabie Doły, na terenie którego występuje ponad 100 gatunków ptactwa.

Na terenie miasta znajduje się także park miejski założony w 1870 roku.

Rozwój administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Dzielnice i osiedla Bytomia.
Bytom.svg

Pierwsze przedmieścia Bytomia powstały w średniowieczu i mieściły się poza murami obronnymi miasta, były to Błotnica, Dyngos, przedmieście Gliwickie oraz Krakowskie[10]. Z czasem miasto wchłonęło pobliskie wsie, osady i kolonie – Małe Pole (Kleinfeld), Duże Pole (Grossfeld) oraz Dąbrowę Miejską.

Do 1922 roku dzielnicą (eksklawą niełączącą się bezpośrednio z resztą miasta) Bytomia był Czarny Las – późniejszy Nowy Bytom[potrzebne źródło]. Odłączony został od reszty miasta przez poplebiscytową granicę.

W 1927 roku do Bytomia przyłączono Rozbark, który obecnie został w większości wchłonięty przez centrum. W 1951 roku w wyniku reformy administracyjnej zlikwidowano powiat bytomski, a do miasta jako dzielnice przyłączono Bobrek, Karb (gmina Bobrek-Karb), Łagiewniki (gmina Łagiewniki (województwo katowickie)), Miechowice (gmina Miechowice) oraz Szombierki (gmina Chruszczów)[10]. Po reformie administracyjnej w 1975 roku zniesiono podział na dzielnice, a nowymi częściami Bytomia stały się Stolarzowice i Górniki (gmina Stolarzowice) oraz Radzionków z dzielnicami Rojca, Stroszek, Vitor, Sucha Góra i Blachówka[10].

1 stycznia 1998 roku Radzionków, wraz z dzielnicą Rojca, ponownie stał się samodzielnym miastem[11].

W latach 1945-1950 Bytom należał do województwa śląskiego, zaś w latach 1950-1998 do województwa katowickiego (w okresie 1953-1956 funkcjonującym pod nazwą województwa stalinogrodzkiego).

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Bytomia.

Ludność Bytomia na przestrzeni ostatnich 4 stuleci

Uwaga: do Bytomia w latach 1975-1997 włączony był Radzionków

Największą populację Bytom odnotował w 1987 r. – według danych GUS 239 800 mieszkańców[12].

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Nazwa „Bytom" na mapie z roku 1792

W 1105 miejscowość wymieniona jako Bitom[13]. Nazwę przytacza dokument papieża Idziego wystawiony dla zakonu tynieckiego z lat 1123-1125 jak Bitom. Około roku 1164 gród bytomski upamiętniono na tak zwanym tympanonie Jaksy z Kopanicy, który znajduje się we wrocławskim kościele św. Michała. Jako fundator widnieje tam ówczesny książę krakowski Bolesław Kędzierzawy, trzymający w dłoniach model kościoła z napisem "Bitom"[14]. Podobnie jak w przypadku Bytomia Odrzańskiego (w kronice Galla Anonima castrum Bytom) utworzona za pomocą przyrostka dzierżawczego -jь od nazwy osobowej Bytom, będącej skróceniem (jak Radom, Radzim) od imienia złożonego na Byto-/ps. bytъ- (np. Bytomir)[15][16]

Niemiecki historyk Friedrich Gramer w monografii na temat miasta pt. "Chronik des Stadt Beuthen..." z 1863 roku podaje. że w historii nazwę notowano po polsku - "polnisch: Bythom, Bytom, Byti, Buthum", łacińsku - "lateinisch: Bithomia, civitas bythomiensis" oraz niemiecku "deutsch: Beuthen (...) Ober-Beuther"[17]. Podaje również znaczenie nazwy wywodząc ją od słowa być i na zasadzie analogii, przyrównując jego pierwszą funkcję do podobnych osad z łac. "mansio" jakie wcześniej w starożytnym Rzymie tworzyły się przy rzymskich drogach. Pisze on "Das wort Bytom zoll von dem slavischen byti (bydź) (...) daher Bytom gleich mansio, Niederlassung)" czyli tłumacząc na język polski "Słowo Bytom pochodzi od słowiańskiego byti (bydź) (...) tak więc Bytom znaczy to samo co Mansio - siedziba"[17]. Podobny wywód przedstawił niemiecki geograf oraz językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu gdzie wymienia dwie nazwy miasta zanotowane w dokumentach z 1200 roku Bytom oraz Biton podając ich znaczenie "wohnsitz" - „miejsce bytowania" oraz "niederlassung" - „siedziba"[18]. W tym znaczeniu nazwa miejscowości wywodzi się więc od polskiej, potocznej nazwy egzystencji - bytu określającej miejsce do życia, bytowania[18]. Obie te teorie wywodzące znaczenie nazwy nie są sprzeczne ponieważ w imieniu Bytomira zawarty jest również źródłosłów "być".

Nazwa miejscowości w zlatynizowanej formie Bythonia wymieniona jest w łacińskim dokumencie Władysława Łokietka z 1315 roku wydanym w Krakowie[19]. Miejscowość w zlatynizowanych formach Bithom oraz Bythom wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[20]. Nazwę Bytóm oraz Bytom w książce „Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[21].

W 1612 roku polską nazwę miejscowości Bytom wspomina Walenty Roździeński w swoim staropolskim poemacie o śląskim hutnictwie pt. "Officina ferraria abo Huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego. W dziele opisuje leżące w pobliżu miejscowości obfite złoża rud srebra we fragmencie „Tym kruszcem przedtym Bytom, póki był nie zginął,, Srebrnym był zwan Bytomiem i tak wszędy słynął, W którym — mając srebra dość — mieszczanie k ozdobie, Srebrne stopnie stawiali u swych łożnic sobie."[22][23]

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX wieku notuje nazwę miasta pod polską nazwą Bytom oraz niemiecką Beuthen[24].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Bytomia.
Fragment szczegółowej mapy z niemiecką nazwą (Beuthen - 1883 r.)
Mapa Bytomia z 1904 roku.
Zniszczony Rynek w Bytomiu, (1945 r.)
Pomnik „Śpiącego Lwa" (1824 r.) na Rynku autorstwa Theodora Kalidego
Kamienica przy ul. Jainty 18 (pierwsza z prawej)
Kamienica przy ul. Powstańców Warszawskich

Początki Bytomia sięgają już XI w., gdy król Bolesław Chrobry na Wzgórzu Małgorzatki zbudował gród obronny. Od XII w. jest siedzibą kasztelanii, rozwinął się w ważny ośrodek handlowy, rzemieślniczy i górniczy (kopalnie ołowiu i srebra). W 1241 r. został zniszczony przez Tatarów, w roku 1254 odbudowany i lokowany na prawie niemieckim. Pod rządami Piastów śląskich pozostał Bytom do chwili wygaśnięcia linii opolskiej, tj. do 1532 r.

Rozkwit gospodarczy przypada na wiek XIV w związku z rozbudową górnictwa i hutnictwa oraz handlem z Polską. W 1526 r. został odstąpiony przez Królestwo Czeskie Brandenburgii, następnie od 1697 r. należał do Austrii, a w 1741 r. wraz z całym Śląskiem został zajęty przez Prusy.

W okresie Wiosny Ludów dzięki działalności Józefa Łepkowskiego, Józefa Lompy i Ks. Józefa Szafranka powstał Klub Narodowy z gazetą „Dziennik Górnośląski”, który walczył z germanizacją Śląska. W późniejszych latach działali Karol Miarka i Ks. Norbert Bończyk. Pomimo silnej akcji propolskiej[potrzebne źródło] w 1921 r. przy podziale Górnego Śląska Bytom został w Niemczech (podczas plebiscytu za takim rozwiązaniem głosowało 74% mieszkańców miasta), ale z trzech stron otoczony granicą, co spowodowało spore problemy gospodarcze oraz m.in. transportowe. W okresie międzywojennym Bytom jako jedyne miasto na terenie Niemiec (obok KwidzynaPolskie Gimnazjum w Kwidzynie) miał gimnazjum polskie. W latach 1919-21 był siedzibą Polskiego Komisariatu Plebiscytowego. Działał tu pułk Strzelców Bytomskich a w latach 1922-1931 Konsulat RP w Bytomiu.

W czerwcu 1946 miasto zostało włączone administracyjnie do nowo powstałego województwa śląskiego[25].

Bytom obejmował zwarte śródmieście wokół historycznego Starego Miasta oraz uprzemysłowione przedmieścia włączone do miasta w 1951 r.: Bobrek, Karb, Szombierki, Łagiewniki, Miechowice a od 1975 r. Radzionków, Sucha Góra, Stolarzowice, Górniki. Zajmował powierzchnię 8252 ha i liczył nawet 236 400 mieszkańców. Był ważnym ośrodkiem przemysłowym (63 tys. zatrudnionych w 1970 r.) Posiadał 6 kopalni węgla kamiennego: Bobrek, Powstańców Śląskich, Dymitrow, Miechowice, Rozbark, Szombierki; 2 elektrownie: im. W. Drzymały i Szombierki; 2 huty żelaza: Bobrek i Zygmunt; zakłady górnicze rud cynku i ołowiu; zakłady wytwórcze maszyn hutniczych, lin i drutu, prefabrykatów budowlanych, odzieżowe (np. ZPO Bytom), mięsne, browarniane i inne.

Od 1945 r. Bytom jest siedzibą Opery Śląskiej.

Najważniejsze daty:

  • 1123 – pierwsza wzmianka o miejscowości, pod nazwą Bitom
  • 1179 – odłączenie Bytomia od Małopolski i włączenie do księstwa raciborskiego
  • 1241 – najazd Tatarów (Mongołów)
  • 1253 – pierwsza wzmianka o kościele NMP
  • 1254 – lokacja miasta na prawie magdeburskim
  • 1258 – powstaje kościół i klasztor franciszkanów
  • 1281 – w granicach Księstwa Bytomskiego (Piastowie śląscy)
  • 1289 – książę bytomski Kazimierz składa hołd lenny królowi Czech Wacławowi – Bytom zaczyna należeć do Królestwa Czech
  • 1355 – umiera książę Bolko i wygasa bytomska linia Piastów
  • 1367 – nałożenie interdyktu na miasto i kryzys gospodarczy
  • 1369 – podział miasta i zamku
  • 1428 – pierwsza wzmianka o istnieniu szkoły parafialnej
  • 1430 – miasto zdobywają husyci
  • 1526 – miasto przechodzi pod władzę austriackich Habsburgów
  • 1697 – ziemia bytomska uzyskała status Wolnego Państwa Stanowego
  • 1742 – po przegranej przez Austrię wojnie z Prusami Bytom staje się częścią Królestwa Prus
  • 1821 – powstanie huty cynku Klara
  • 1835 – powstanie huty żelaza Pokój
  • 1859 – doprowadzenie linii kolejowej ze stacją w Karbiu
  • 1862 – wprowadzono gazowe oświetlenie ulic
  • 1868 – budowa pierwszego dworca kolejowego
  • 1870 – powstaje kopalnia Rozbark (niem. Heinitz)
  • 1871 – wraz z Prusami Bytom wchodzi w skład Rzeszy Niemieckiej
  • 1872 – powstaje kopalnia Centrum (niem. Karsten Centrum)
  • 1873 – powstaje kopalnia Szombierki (niem. Hohenzollern)
  • 25 września 1895 – powstaje pierwsze na Śląsku Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” założone przez robotnika Józefa Tucholskiego[26]
  • 1898 – uruchomienie tramwaju elektrycznego
  • 1900 – pierwsza premiera w nowym teatrze miejskim
  • 1905 – założenie polskiego chóru „Jedność”
  • 1918 – powstaje Naczelna Rada Ludowa (podkomisariat)
  • 1919 – założenie w Bytomiu Głównego Komitetu Wykonawczego Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska
    Kamienice w południowej pierzei Rynku
  • 21 lutego 1919 – założono klub sportowy Szombierki Bytom początkowo pod nazwą Poniatowski
  • 18 sierpnia 1919 – w I powstaniu śląskim nieudany atak 150 powstańców Jana Lortza na koszary Reichswery oraz nieudany atak 9 powstańców na hotel Skrocha w celu opanowania wojskowej centrali telefonicznej.
  • 4 stycznia 1920 – założono klub Polonia Bytom
  • 1920 – założono w Bytomiu Towarzystwo Przyjaciół Nauk na Śląsku
    Plac Akademicki
  • 27/28 maja 1920 – nieudany atak niemieckich bojówek na Hotel Lomnitz, gdzie miał siedzibę Polski Komisariat Plebiscytowy
  • czerwiec 1920 – powstaje w Bytomiu Związek Hallerczyków
  • 25 sierpnia 1920 – w Bytomiu podpisano umowę kończącą II powstanie śląskie
  • 20 marca 1921 – plebiscyt górnośląski: w Bytomiu 28.889 (74,1%) głosujących opowiada się za przynależnością miasta do Niemiec, 10.102 (25,9%) za przyłączeniem do Polski, natomiast w powiecie bytomskim proporcje były znaczne na korzyść Polski – 62 965 głosów za Polską wobec 43 646 głosów za Niemcami. Jednak wyniki plebiscytu odczytano globalnie, co spowodowało przyłączenie Bytomia do Niemiec
  • 2/3 maja 1921 – podczas III powstania zajęcie na krótko Bytomia atakiem z Rozbarku i Miechowic przez powstańczy pułk Czesława Paula z Grupy „Wschód” i wyparcie powstańców przez rozjemcze wojska francuskie
  • koniec maja 1921 – zajęcie przez powstańców dworca kolejowego
  • 4 lipca 1921 – zabicie przez niemieckie bojówki dowódcy francuskiego garnizonu majora Bernarda Montallegre
  • 5 lipca 1921 – zajęcie miasta przez wojska brytyjskie
  • 1922 – przejęcie miasta przez Niemców
  • listopad 1922 – siedziba Górnośląskiego Trybunału Rozjemczego
  • 18 lutego 1923 – w Bytomiu powstaje 1. dzielnica Związku Polaków w Niemczech. Swoim zasięgiem obejmowała teren Śląska. Jej pierwszym prezesem wybrano Kazimierza Malczewskiego.
  • 1929 – zbudowano stadion sportowy Hindenburg-Kampfbahn (obecny stadion TS Polonia Bytom)
  • 8 listopada 1932 – otwarcie polskiego gimnazjum w Niemczech (dziś budynek Szpitala Zakaźnego w al. Legionów), którego tradycje kontynuuje I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Smolenia przy ul. Strzelców Bytomskich
  • 9 na 10 listopada 1938 – noc kryształowa, bojkot żydowskich sklepów i przedsiębiorstw, spalenie głównej synagogi
  • 27 stycznia 1945 – zajęcie miasta przez Armię Czerwoną.
  • 18 marca 1945 przekazanie miasta administracji polskiej.
  • 1945 – przybycie do miasta pierwszych Polaków z Kresów Wschodnich, Bytom staje się jednym z większych skupisk Kresowian[27].
  • 14 czerwca 1945 – pierwsza premiera w Operze Śląskiej
  • 1948 – powstanie Klubu Literackiego pod kierownictwem Władysława Studenckiego
  • 17 marca 1951 do Bytomia przyłączone zostają jako jego dzielnice gminy Bobrek-Karb, Łagiewniki, Miechowice i Szombierki (wówczas Chruszczów).
  • 1954 – Polonia Bytom mistrzem Polski w piłce nożnej
  • 1962 – Polonia Bytom mistrzem Polski w piłce nożnej
  • 1964/65 – Polonia Bytom zdobywcą Pucharu Karla Rappana
  • 1965 – Polonia Bytom zdobywcą Pucharu Ameryki
  • 1975 – kolejna reforma administracyjna – do Bytomia przyłączone zostają jako dzielnice Górniki, Radzionków, Stolarzowice i Sucha Góra
  • 1979-1980 – wyburzenie kwartału zabytkowych kamienic w ścisłym centrum Bytomia pomiędzy: pl. Kościuszki – ul. Piekarską – ul. Jainty – ul. Pokoju – dziś w tym miejscu stoi Centrum Handlowe Agora
  • 1980 – Szombierki Bytom mistrzem Polski w piłce nożnej
  • 1988 – powstanie oddziału Towarzystwa Miłośników Lwowa (aktualnie) Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich i kabaretu Pacałycha.
  • 1989 – powstanie oddziału Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Ludności Pochodzenia Niemieckiego przekształcone w Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców Województwa Śląskiego oddział w Bytomiu).
  • 1998 – Radzionków oddziela się od Bytomia i ponownie staje się odrębnym miastem
  • 1991 – powstanie Śląskiego Teatru Tańca
  • 2007 – Bytom wchodzi w skład Górnośląskiego Związku Metropolitalnego
Panorama Bytomskiego Rynku. Widok od strony pierzei południowej.
Panorama Bytomskiego Rynku. Widok od strony pierzei południowej.

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Urząd Miasta Bytomia

Bytom jest miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do rady miasta 25 radnych. Organem wykonawczym jest prezydent miasta. Siedzibą władz jest Urząd Miasta przy ul. Parkowej.

Na czele bytomskiej Rady Miejskiej stoi Damian Doniec, a jego zastępcami Piotr Kardasz, Grzegorz Nowak i Jerzy Rogowski[28]. W Radzie Miasta zasiadają radni Platformy Obywatelskiej oraz lokalnych komitetów wyborczych.

Wyniki wyborów do rady miasta Bytom z 16 września 2012[29](W nawiasach podano zmianę ilości mandatów w stosunku do poprzedniej kadencji):

W wyborach parlamentarnych w 2007 roku do sejmu i senatu trafiło trzech bytomskich polityków: Jacek Brzezinka (poseł PO), Wojciech Szarama (poseł PiS) oraz Andrzej Misiołek (senator PO)[30].

Bytom jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Związku Miast Polskich oraz Związku Powiatów Polskich[31].

Prezydent[edytuj | edytuj kod]

Prezydentem Bytomia w wyborach samorządowych w 2010 roku został Piotr Koj. Wygrał w drugiej turze wynikiem 52,93%[32].

W wyniku referendum, które odbyło się 17 czerwca 2012 r. prezydent został odwołany ze stanowiska. Na 28 925 głosów ważnych „za" głosowało 28 154 osób (97,3%). Frekwencja wyniosła: 21,76% (aby referendum było ważne musiało pójść nie mniej niż 21 835 bytomian – 3/5 głosów oddanych w poprzednich wyborach). Wraz z prezydentem odwołano również radę miejską, na 28 884 głosów ważnych „za" głosowało 28 019 bytomian (97%)[33][34]. 16 września 2012 roku odbyła się pierwsza tura wyborów na prezydenta miasta. Do drugiej tury, która odbyła się 30 września, dostali się: bezpartyjny Damian Bartyla i Halina Bieda, reprezentująca Platformę Bytomską. Przedterminowe wybory wygrał Bartyla, zdobywając ponad 70% poparcia wśród głosujących.

Prezydenci Bytomia:

Zabytki, architektura i urbanistyka[edytuj | edytuj kod]

Układ urbanistyczny[edytuj | edytuj kod]

Pocztówka z ok. 1910 roku przedstawiająca wyburzoną zachodnią pierzeję rynku. Pierwszy z lewej ratusz w Bytomiu. W głębi z prawej Kościół Wniebowzięcia NMP

W Bytomiu zachowany został układ urbanistyczny średniowiecznego miasta typowy dla ówczesnych miast europejskich, lokowanych na prawie niemieckim.

Z rogów prostokątnego rynku wybiegały pod kątem prostym po dwie ulice, a ponadto dwie w połowie dłuższych boków – z pierzei północnej i południowej. Kościół farny ulokowany był poza rynkiem świadcząc o jego przedlokacyjnym pochodzeniu. Obecny wygląd rynku, odbiegający od pierwotnego, jest wynikiem przebudów po II wojnie światowej[36].

Wyburzenie zniszczonego po wojnie kwartału zabudowy w pierzei zachodniej spowodowało, że dzisiejszy rynek jest dwa razy większy od średniowiecznego. W miejscu usuniętej zabudowy stały co najmniej dwa bytomskie ratusze, z tego ostatni pochodzący z 1877 roku. Z przeprowadzonych na płycie rynku wykopalisk wiadomo, że co najmniej do XVI wieku niewielki murowany ratusz znajdował się pośrodku placu[36].

Pod koniec XIII wieku miasto posiadało mury obronne z łamanego kamienia, z łupinowymi basztami. W XVI wieku

Starówka Bytomia z lotu ptaka. Dobrze zarysowany średniowieczny układ ulic.

W XVI wieku fortyfikacje zostały wzmocnione wałem ziemnym. W skład fortyfikacji wchodził także nieistniejący zamek książęcy znajdujący się na placu Grunwaldzkim od XIII wieku, a niszczejący po podziale w 1369 roku. Do miasta prowadziły bramy Pyskowicka, Gliwicka i Krakowska. Mury obronne miasta wyburzono w pierwszej połowie XIX wieku, do dziś zachowały się zaledwie małe fragmenty. Pamiątką po warownym grodzie są nazwy ulic Wałowej i Murarskiej. Średniowieczne nazwy zachowały również Krakowska, Gliwicka, Krawiecka, Browarniana i Rzeźnicza.

Widocznym śladem po rozwoju przestrzennym Bytomia na przełomie XIX i XX wieku jest ciąg placów, prowadzący od Rynku poprzez plac Grunwaldzki, plac Sobieskiego do placu Akademickiego, uzupełniony leżącym nieco na uboczu placem Słowiańskim. Ścisłe centrum tworzy od drugiej połowy XIX wieku po dziś dzień położony na zachód od rynku plac Kościuszki wraz z głównym deptakiem miasta, ulicą Dworcową.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Neorenesansowy gmach Poczty Głównej przy ul. Piekarskiej

Lista zabytków znajdujących się Bytomiu:

Pomniki[edytuj | edytuj kod]

Lista pomników i tablic upamiętniających:

  • Pomnik „Śpiącego Lwa" na Rynku, autorstwa Theodora Kalidego
  • Pomnik „Świetlika" przy ul. Dworcowej
  • Pomnik Fryderyka Chopina na placu Sikorskiego, przed Operą Śląską
  • Pomnik Stanisława Moniuszki
  • Pomnik Wolności przy ul. Kraszewskiego
  • Pomnik „Chłopiec na niedźwiedziu"
  • Pomnik Ofiar terroru komunistycznego przed Urzędem Miejskim
  • Pomnik ks. Jerzego Popiełuszki przy kościele Podwyższenia Krzyża Świętego
  • Pomnik Karin Stanek przy Bytomskim Centrum Kultury
  • Tablica upamiętniająca zburzenie bytomskiej synagogi w noc kryształową przy pl. Grunwaldzkim
  • Tablica upamiętniająca istnienie w latach międzywojennych Polskiego Konsulatu Generalnego w Bytomiu przy ul. Gliwickiej
  • Tablica upamiętniająca działanie Domu Polskiego „Ul”
  • Pomnik Fryderyka II Wielkiego na koniu (nie istnieje)
  • Pomnik Bismarcka w parku miejskim (nie istnieje)
  • Pomnik poległych bojowników Selbstschutzu (nie istnieje)
  • Pomnik upamiętniający mieszkańców powiatu bytomskiego poległych w wojnie francusko-pruskiej 1870-1871 (nie istnieje)
  • Pomnik mieszkańców Rozbarku poległych w I wojnie światowej (nie istnieje)
Pomnik ku pamięci 150 ofiar wypadku na kopalni Heinitz (Rozbark)

Kultura i rozrywka[edytuj | edytuj kod]

Budynek główny Muzeum Górnośląskiego przy pl. Jana III Sobieskiego
Filia Muzeum Górnośląskiego przy ul. Korfantego
Gmach Biblioteki Miejskiej przy pl. Jana III Sobieskiego

Kina[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Kina w Bytomiu.

W Bytomiu w CH Agora znajduje się multipleks Cinema-City oferujące 8 sal kinowych i 1375 miejsc na widowni. Oprócz tego projekcją filmów zajmuje się Bytomskie Centrum Kultury.

Teatr i opera[edytuj | edytuj kod]

Chóry[edytuj | edytuj kod]

  • Chór Mieszany pw. św. Grzegorza Wielkiego

Biblioteki[edytuj | edytuj kod]

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Galerie[edytuj | edytuj kod]

Inne instytucje kultury[edytuj | edytuj kod]

Imprezy cykliczne[edytuj | edytuj kod]

Media[edytuj | edytuj kod]

Istniejące[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]

W mieście wydawane jest kilka gazet lokalnych:

  • Życie Bytomskie – tygodnik, nakład 13 tys. egz. (czerwiec 2014) – wydawany od 1956 roku
  • Bytomski.pl - tygodnik, nakład 8 tys. egz. - wydawany od 24 stycznia 2014 roku
Internet[edytuj | edytuj kod]
  • BytomOnline.pl - Miejski portal informacyjny publikujący informacje z dziedziny aktualności, kultury i wydarzeń. Działający od 2009 roku.
  • Bytomski.pl - Portal informacyjny z najpopularniejszym forum tematycznym w Bytomiu. Działający od 2007 roku.
  • Stolarzowice.info - Portal informacyjny dla mieszkańców dzielnic Stolarzowice i Górniki. Działający od 2009 roku.

Nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]
Radio[edytuj | edytuj kod]

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Szpitale publiczne[37][edytuj | edytuj kod]

  • Szpital Specjalistyczny nr 1 w Bytomiu przy Stefana Żeromskiego 7
  • Szpital Specjalistyczny nr 2 w Bytomiu przy Stefana Batorego 15
  • Wojewódzki Szpital Specjalistyczny nr 4 w Bytomiu przy Alei Legionów 10

Edukacja i nauka[edytuj | edytuj kod]

Obecnie w mieście istnieją 2 żłobki, 43 przedszkola, 27 szkół podstawowych, 22 gimnazja i 34 szkoły średnie w tym 11 liceów ogólnokształcących (m.in. I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Smolenia, II Liceum Ogólnokształcące im. Stefana Żeromskiego, IV Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego oraz V Liceum Ogólnokształcące (o profilu sportowym: judo, lekka atletyka, hokej) im. Kamili Skolimowskiej), 7 liceów profilowanych, 9 techników i 7 zasadniczych szkół zawodowych[38]. W Bytomiu działają także dwie szkoły artystyczne – Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa im. L. Różyckiego oraz Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna im. F. Chopina.

W Bytomiu i jego okolicy studiuje ok. 7 tys. studentów[39], uczęszczających do siedmiu szkół wyższych:

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Piwnice Gorywodów

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Znakowane:

Spacerowe:

Ścieżki dydaktyczne:

Pozostałe:

Baza noclegowa[edytuj | edytuj kod]

W mieście funkcjonuje niewielka baza noclegowa. Najstarszym hotelem jest dwugwiazdkowy „Bristol” działający w zabytkowej kamienicy Hotelu „Sanssouci” z 1858 roku przy ul. Dworcowej 16[40].

Oprócz niego w mieście działa Hotel „Bytom” przy ul. Zabrzańskej 110, Hotel „Royal Inn” przy ul. Strzelców Bytomskich 87a, Motel „Tramp” przy ul. Dolnej 2 oraz Pensjonat Dolomity Sportowa Dolina przy ul. Blachówka 94 na Suchej Górze[41].

Wspólnoty religijne[edytuj | edytuj kod]

Neoromański kościół św. Jacka

Na terenie Bytomia jest 18 parafii rzymskokatolickich, z czego 17 parafii należy do 2 dekanatów: Bytom oraz Bytom-Miechowice w diecezji gliwickiej, natomiast parafia św. Jana Nepomucena w Łagiewnikach należy do dekanatu Świętochłowice, w archidiecezji katowickiej.

W mieście działają także następujące kościoły protestanckie: parafia ewangelicko-augsburska, parafia ewangelicko-metodystyczna, zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, zbór Kościoła Wolnych Chrześcijan, zbór Kościoła Bożego w Chrystusie, zbór Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego, zbór Kościoła Reformowanego Adwentystów Dnia Siódmego, zbór Chrześcijan Dnia Siódmego, oraz zbór Kościoła Bożego.

Działalność prowadzą także wyznania restoracjonistyczne: 10 zborów Świadków Jehowy[42] i Świecki Ruch Misyjny "Epifania".

W latach 1982-1990 w Bytomiu funkcjonowała parafia Kościoła Starokatolickiego Mariawitów pw. Miłosierdzia Bożego. Obecnie mariawici z Bytomia należą do Parafii Matki Boskiej Różańcowej w Sosnowcu. W mieście znajduje się również siedziba parafii starokatolickiej św. Ojca Pio.

Na placu Grunwaldzkim znajduje się także filia Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Katowicach.

W mieście znajduje się również ośrodek buddyzmu Diamentowej Drogi.

W Bytomiu, w Kościele Ducha Świętego przy ulicy Krakowskiej, będącym kościołem filialnym bytomskiej fary, od 2005 roku można wysłuchać Mszy św. w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego (tzw. przedsoborowej).

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Sztandar najstarszego na Górnym Śląsku Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół" w Bytomiu. Założone zostało w mieście w 1895 roku.

25 września 1895 roku w mieście zawiązało się Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Bytomiu pierwsza na Górnym Śląsku oraz druga po wrocławskim gnieździe sekcja gimnastyczna Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” utworzona na terenie Śląska. Gniazdo założone zostało w Bytomiu przez robotnika Józefa Tucholskiego. W 1920 roku miejskie gniazdo organizacji liczyło 154 członków, a w całym okręgu bytomskim towarzystwa było 2077 członków tej organizacji[43].

Najważniejszym obiektem sportowym jest Stadion Miejski im. Edwarda Szymkowiaka, na którym rozgrywa spotkania piłkarskie Polonia Bytom. Stadion powstał w roku 1929, obecnie jest w przebudowie. Znajduje się przy ulicy Olimpijskiej 2. Aktualna pojemność: 6000 miejsc, w tym 1500 zadaszonych. Moc oświetlenia 1840 luksów. Wymiary boiska 106 na 78 m, płyta podgrzewana. Obok stadionu mieszczą się budynek klubowy i boiska treningowe.

Piłkarze Szombierek Bytom, występujących obecnie w IV lidze grupy I, rozgrywają mecze na stadionie klubowym w dzielnicy Szombierki przy ulicy Modrzewskiego 3. Stadion ten oddany został do użytku w roku 1968, w 2009 przeprowadzono jego modernizację – głownie zadaszenie, wstawienie 500 krzesełek oraz w 2011 roku naprawa historycznego zegara. Teoretyczna pojemność widowni to aż 20 tys. miejsc, z czego wykorzystywanych jest jednak tylko 1000 (500 krzesełek), brak sztucznego oświetlenia, wymiary boiska 105 na 66 m. Stadion jest częścią ośrodka sportowo-rekreacyjnego zajmującego 27 hektarów terenu.

Turnieje tenisowe odbywają się na kortach KS Górnik Bytom.

Mecze hokeja na lodzie, zarówno męskiej jak i kobiecej drużyny TMH Polonia Bytom odbywają się na Sztucznym Lodowisku Ośrodka Sportu i Rekreacji przy ulicy Pułaskiego 71.

Puchar Ameryki
  • Lista klubów sportowych z Bytomia:
    • Polonia Bytom – klub piłkarski występujący w II lidze; dwukrotny mistrz Polski, czterokrotny wicemistrz Polski, trzykrotny finalista Pucharu Polski, zdobywca Pucharu Rappana i Pucharu Ameryki, najbardziej utytułowany klub piłkarski w Bytomiu
    • TMH Polonia Bytom – klub hokeja na lodzie występujący w hokejowej PHL; sześciokrotny Mistrz Polski, trzykrotny wicemistrz Polski. W klubie grali i nadal grają Olimpijczycy i reprezentanci Polski w hokeju na lodzie m.in. Mariusz Puzio czy Krzysztof Kuźniecow. TMH jest również czterokrotnym mistrzem Polski, dwukrotnym wice-mistrzem i raz zajął trzecie miejsce w hokeju na lodzie kobiet[44].
    • Szombierki Bytom – klub piłkarski mający na swoim koncie jedno mistrzostwo Polski oraz jedno wicemistrzostwo Polski, aktualnie występuje w IV lidze (śląska grupa I). Celem klubu jest awans do III ligi.
    • MLKS Czarna Strzała Bytom – znany w Polsce, odnoszący sukcesy klub łuczniczy. Wychowankiem klubu jest Olimpijka Małgorzata Sobieraj. Klub ma też sporo utalentowanych juniorów.
    • Rozbark Bytom – klub piłkarski który w całej swej historii najwyżej występował w III lidze (1970 rok), w 2006 roku został zlikwidowany z powodu kłopotów finansowych, w ostatnim swym sezonie zdołał utrzymać się w IV lidze
    • Bobrek Karb Bytom – klub piłkarski bez większych sukcesów. W sezonach 2001/02 oraz 2002/03 grał w IV lidze. Obecnie nie posiada drużyny seniorów
    • Czarni Sucha Góra – klub piłkarski grający obecnie w klasie A. Powstał w 1920 roku, klub ten posiada także kobiecą sekcję piłki nożnej
    • Silesia Miechowice – klub sportowy posiadający dwie sekcje: piłki nożnej oraz tenisa stołowego. Piłkarska sekcja występuje w lidze okręgowej, z kolei tenisiści stołowi rywalizują w ekstraklasie. Największym sukcesem piłkarzy jest awans do 1/8 finału Pucharu Polski w 1968 roku.
    • Rodło Górniki – klub piłkarski grający na poziomie klasy A do której awansował w sezonie 2005/2006. Najpopularniejszymi wychowankami tego klubu są Józef Wandzik i Martin Max
    • Tempo Stolarzowice – klub piłkarski uczestniczący w rozgrywkach klasy A. Do tej klasy rozgrywkowej awansowali w sezonie 2005/2006
    • ŁKS Łagiewniki – kolejny klub piłkarski bez znaczących sukcesów, od kilku sezonów regularnie występuje w rozgrywkach klasy B. Od sezonu 2010/2011 do dziś występuje w A klasie.
    • Czarni Bytom – obecnie działają dwie sekcje: rugby oraz judo, w latach świetności istniała również drużyna piłkarska. Sekcja judo należy do najlepszych w Polsce, w swym gronie ma również olimpijczyków. Rugbiści z kolei swoje najlepsze lata mają już za sobą i obecnie skupiają się na szkoleniu młodzieży, swego czasu był to czołowy klub w Polsce.
    • WTS Bytom – klub piłki wodnej który kontynuuje tradycje Polonii Bytom w tej dziedzinie sportu, obecnie skupia się głównie na szkoleniu młodzieży
    • Górnik Bytom – bardzo znany i ceniony klub tenisa ziemnego, w swych szeregach ma wielu utalentowanych i utytułowanych wychowanków. Organizuje turnieje zarówno rangi krajowej jak i międzynarodowej.
    • Zefir Bytom – narty wodne
    • FC Pocztowa
    • Nadzieja Bytom – klub piłkarski, który od sezonu 2008/2009 bierze udział w rozgrywkach klasy B

Lista sportowców bytomskich:

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Rycina przedstawiająca EC Szombierki

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

W Bytomiu niegdyś działało 11 kopalń i 2 huty żelaza. Dziś z przemysłu ciężkiego w mieście została tylko kopalnia Bobrek-Centrum. W styczniu 2008 roku oddano do użytku 1. etap Bytomskiego Parku Przemysłowego na zrekultywowanych terenach po zamkniętych zakładach górniczo-hutniczych „Orzeł Biały”. Prowadzone z naruszeniem prawa prace górnicze skutkują licznymi szkodami górniczymi[45].

Handel i usługi[edytuj | edytuj kod]

Galeria handlowa Agora Bytom
Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Centra handlowe w Bytomiu.

Handel jest jednym z głównych filarów gospodarki Bytomia. Jako miasto o długich tradycjach handlowych, nadal bardzo dobrze spełnia swoją rolę. Centrum Bytomia, a głównie ulica Dworcowa i Rynek są największą siedzibą sprzedawców w gminie. Ponadto 60 metrów od Rynku – na skwerze pomiędzy placem Kościuszki i ulicami Jainty, Piekarską, Dzieci Lwowskich – mieści się otwarta 15 listopada 2010 roku galeria handlowo-rozrywkowa „Agora”, wybudowana przez skandynawską firmę Braaten+Pedersen plus Partners (po otwarciu zostanie zakupiona za 263 mln zł przez brytyjską firmę „First Property Group”)[46]. W Bytomiu działają centra handlowe takie jak: Centrum handlowe Plejada w Bytomiu, Agora, Centrum handlowe M1 w Bytomiu, a także supermarkety i hipermarkety takie jak: Carrefour, Lidl, Real, Selgros, Simply Market, Tesco, supermarkety specjalistyczne: Obi i Praktiker oraz markety i sklepy należące do sieci handlowych: Biedronka, Lewiatan, Netto, Stokrotka, księgarnia Matras, Deichmann, Fielmann, Vision Express, Pszczółka, CCC, Społem, Żabka, Rossmann, RTV Euro AGD, Mix Electronics i inne.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Transport tramwajowy w Bytomiu.
Kursujący liniowo (linia 38) do dziś wagon nr 954 typu N z 1949 roku na ul. Piekarskiej
Centrum Bytomia, tramwaj Konstal 116Nd, zwany popularnie „Karlikiem”

Mieszkańcy Bytomia korzystają z 53 linii autobusowych i 11 tramwajowych. Komunikację miejską w Bytomiu organizuje niemal całkowicie

KZK GOP. Na jego zlecenie wszystkie linie tramwajowe obsługiwane są przez spółkę Tramwaje Śląskie, a liniami autobusowymi zajmują się m.in. PKM Katowice, PKM Świerklaniec i Nowak Transport.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Bytom leży na skrzyżowaniu głównych szlaków komunikacyjnych o charakterze regionalnym, krajowym oraz międzynarodowym. Zapewnia dzięki temu dobre połączenia z miastami Aglomeracji Górnośląskiej i ważnymi ośrodkami miejskimi w kraju, ale również z krajami: Czechami, Słowacją, Niemcami i Ukrainą. Dodatkowe połączenia drogowe z miastem na kierunku północ-południe zapewnia autostrada A1.

Drogi wojewódzkie:

Drogi krajowe:

Autostrady:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Aktualnie na stacji Bytom zatrzymuje się tylko jeden pociąg dalekobieżny TLK „Przemyślanin" relacji Szczecin Główny - Przemyśl Główny.

Połączenia o charakterze lokalnym realizowane są przez Koleje Śląskie:

Z Bytomia do Miasteczka Śląskiego przez Tarnowskie Góry kursują po ogłoszeniu, w sezonie letnim, pociągi turystyczne Górnośląskich Kolei Wąskotorowych.

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

W odległości około 23 km na północ od Bytomia zlokalizowany jest międzynarodowy port lotniczy „Katowice” w Pyrzowicach. Posiada on roczną przepustowość 3,6 mln pasażerów (dwa terminale). W 2006 obsłużono 1,5 mln pasażerów Poza tym ma także terminal cargo. Obsługuje stałe połączenia rejsowe z ponad dwudziestoma liniami lotniczymi: Ryanair, Centralwings, Eurolot, Lot, Lufthansa, oraz Wizz Air.

Ponadto w odległości około 80 km znajduje się międzynarodowe lotnisko w Krakowie-Balicach. Jest to największy port regionalny w kraju i drugi po warszawskim Okęciu pod względem liczby obsługiwanych pasażerów. Obsługuje stałe połączenia rejsowe z ponad dwudziestoma liniami lotniczymi: Air France, Eurolot, LOT, Lufthansa.

W niedalekiej odległości (ok. 70–90 km) od Bytomia znajduje się także międzynarodowy port lotniczy Ostrava-Mošnov w Czechach. Z jego usług korzysta niemal piętnaście linii lotniczych: Austrian Airlines, Air Europa i Fischer Air.

Bytomianie i ludzie związani z Bytomiem[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Bytomiem.

Znani ludzie urodzeni w Bytomiu[edytuj | edytuj kod]

Honorowi obywatele miasta[edytuj | edytuj kod]

Przed II wojną światową tytuł honorowego obywatela miasta otrzymali Paul von Hindenburg oraz nadburmistrz Georg Brüning[47].

Tytuły powojenne:

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Lista miast partnerskich Bytomia[49]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Cykl Gminy polskie – gmina Bytom – historia i architektura miasta. (pol.). odyssei.com, 2005-10-28. [dostęp 19 października 2008].
  2. „Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.”, s. 24, 2013. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507 (pol.). 
  3. „Rocznik Demograficzny”, s. 46, 2013. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-6716 (pol.). 
  4. Również Oberbeuthn, albo też Aeberbeuthn.
  5. Również Bytům.
  6. 6,0 6,1 Urząd Miejski w Bytomiu: Charakterystyka środowiska naturalnego w Bytomiu (pol.). [dostęp 19 października 2008].
  7. 7,0 7,1 Edward Wieczorek: Bytom i okolice. Bytom: 1997. ISBN 83-86293-15-2.
  8. 8,0 8,1 Leonard Kłos, Edward Wieczorek: Bytom i Wyżyna Miechowicka: przyroda i zabytki. Bytom: 2002, s. 55. ISBN 83-916844-0-7.
  9. Edward Wieczorek: Przyroda Bytomia. Biuro Promocji Bytomia.
  10. 10,0 10,1 10,2 Leonard Kłos, Edward Wieczorek: Bytom i Wyżyna Miechowicka: przyroda i zabytki. Bytom: 2002. ISBN 83-916844-0-7.
  11. Jarosław A. Krawczyk: Radzionków – Kalendarium historyczne (pol.). radzionkow.pl. [dostęp 2009-03-07].
  12. GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 31 XII 1987.
  13. Konstanty Damrot, "Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung : mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen : Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde", Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896
  14. Historia Bytomia na oficjalnych stronach.
  15. Kazimierz Rymut, Nazwy miast Polski, Wrocław 1980, s.48
  16. Kazimierz Rymut (pod red.), Nazwy miejscowe Polski. Tom I: A-B, Kraków 1996, s.481
  17. 17,0 17,1 Friedrich Gramer: Chronik der stadt Beuthen in Ober-Schliesen. Beuthen: 1863, s. 4.
  18. 18,0 18,1 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 9.
  19. "Codex Diplomaticus Maioris Poloniae", tomus II, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1878, str. 318..
  20. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, "Liber Beneficiorum", Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, str.203.
  21. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.12.
  22. Walenty Rożdzieński, Officina ferraria abo huta i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego przez Walentego Roździeńskiego teraz nowo wydana, Kraków 1612.
  23. [1]
  24. Bytom w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom I, str.518
  25. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 maja 1946 r. ws. tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych (Dz. U. z 1946 r. Nr 28, poz. 177)
  26. "Encyklopedia powstań śląskich", Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, str. 561, hasło "Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół"".
  27. Jan Drabina, Historia Bytomia 1254-2000, s. 272., ISBN 83-908018-3-3.
  28. Przewodniczący Rady Miejskiej (pol.). bytom.pl. [dostęp 2011-02-23].
  29. Kto do rady w Bytomiu? Wyniki wyborów do Rady Miejskiej 2012 – Bytom – Naszemiasto.pl
  30. ton: Trzej bytomianie w parlamencie (pol.). Życie Bytomskie, 2007-10-29. [dostęp 2009-02-28].
  31. Związki gmin (pol.). bytom.pl. [dostęp 2009-03-13].
  32. Wybory Samorządowe 2010.
  33. Prezydent i radni odwołani (pol.). www.bytom.pl, 2012-06-18. [dostęp 2012-06-18].
  34. Referendum lokalne w sprawie odwołania Rady Miejskiej w Bytomiu i Prezydenta Miasta Bytomia przed upływem kadencji zarządzone na dzień 17 czerwca 2012 r. (pol.). www.kadencja.pkw.gov.pl, 2012-06-18. [dostęp 2012-06-18].
  35. Nasze miasto. [dostęp 2009-02-15].
  36. 36,0 36,1 Układ urbanistyczny (pol.). bytom.pl. [dostęp 2009-03-08].
  37. <http://www.firmy.net/szpitale,bytom.html.
  38. Portal edukacyjny Bytom – Szkoły (pol.). edukacja.bytom.pl. [dostęp 2009-03-10].
  39. Anna Krzyszkowska. Bytomski Festiwal Nauki i Sztuki. „Bytomska Gazeta Miejska”. nr. 5, s. s. 4, 25 kwietnia 2008. Urząd Miejski Bytom (pol.). 
  40. Hotel Bristol – Hotel. hotel-bristol.com.pl. [dostęp 2009-06-10].
  41. Dane teleadresowe. bytom.pl. [dostęp 2009-06-10].
  42. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 22 maja 2014.
  43. "Encyklopedia powstań śląskich", Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, str. 562, hasło "Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" - dzielnica Śląska".
  44. Towarzystwo Miłośników Hokeja Polonia Bytom – Polonia mistrzem polski.
  45. Kontrola NIK: Dwie kopalnie fedrują nielegalnie. Gazeta.pl, 2012.
  46. Życie Bytomskie, 17.09.2007, s. 11.
  47. http://zyciebytomskie.pl/artykul.php?id=271&glowny+1%7CM. Hałaś, Hindenburg honorowym obywatelem.
  48. Prałat Hubert Kowol Honorowym Obywatelem Miasta Bytomia. bytom.pl, 2009-06-23. [dostęp 2009-06-24].
  49. Miasta partnerskie. Urząd Miejski w Bytomiu. [dostęp 2011-06-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Bytom. Zarys rozwoju miasta - praca zbiorowa pod redakcją Wacława Długoborskiego, wyd. PWN, Warszawa-Kraków 1979 r.
  • Kościoły i kaplice Bytomia – Halina i Zbigniew Łabęccy
  • Bytomskie zabytki – praca zbiorowa pod redakcją Jana Drabiny
  • Dzielnice Bytomia na starych fotografiach, pocztówkach i planach – praca zbiorowa pod redakcją Jana Drabiny
  • Bytom. Plan miasta 1978 r. PPWK
  • Beuthen O./S., Berlin 1929.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]