Czarnuszka siewna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Czarnuszka siewna
Nigella sativa - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-227.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Rząd jaskrowce
Rodzina jaskrowate
Rodzaj czarnuszka
Gatunek czarnuszka siewna
Nazwa systematyczna
Nigella sativa L.
Sp.Pl. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiat
Nasiona

Czarnuszka siewna (Nigella sativa L.) – gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych. Pochodzi z Europy Południowej i Azji Zachodniej. W Polsce jest uprawiana i czasami przejściowo dziczejąca (ergazjofigofit).

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wzniesiona i rozgałęziona o wysokości 20-50 cm.
Liście
Podwójnie pierzastosieczne o równowąskich odcinkach.
Kwiaty
Dość duże, o średnicy do 3 cm, pojedynczo wyrastające na szczycie pędów.Działki kielicha białych do bladobłękitnych z błękitnym unerwieniem i szczytach seledynowych. Działki okwiatu szerokojajowate, przekształcone w dwuwargowe miodniki osadzone na trzonkach.
Owoce
Składają się z 5 do 10 mieszków, całkowicie zrośniętych ze sobą, zwieńczonych zaschniętymi słupkami, o prawie dorównującej im długości. Zawierają czarne, trójgraniaste nasiona o smaku gorzkiej kawy i korzennym (muszkatałowym) zapachu.
Gatunki podobne
Czarnuszka damasceńska (pod kwiatem ma kilka pierzastosiecznych liści).

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina jednoroczna. Dziko występuje na siedliskach ruderalnych i jako chwast zbożowy. Roślina miododajna, kwitnie od maja do września. Nasiona mają silny, aromatyczny zapach. Liczba chromosomów 2n=12[2]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski: Nasienie czarnuszki – Semen Nigellae (Semen Melanthii, Z nasion wytwarza się olejek z czarnuszki siewnejOleum Nigelle (Oleum Melanthii aethereum). Nasiona zawierają dużo tłuszczu (do 40%), olejek lotny (do 1,5%), saponinęmelantynę (silnie trującą dla ryb, ale w dużych ilościach szkodliwą również dla organizmów stałocieplnych), garbniki, gorycz – nigellinę i alkaloid – damasceinę[3].
    • Działanie: Żółciopędne, moczopędne, wiatropędne, przeciwbakteryjne, przeciwbólowe, przeciwrobacze oraz rozkurczające na mięśnie gładkie, wzmaga wydzielanie mleka, poprawia trawienie, reguluje miesiączkę i wzmacnia odporność. Aby sporządzić odwar leczniczy należy łyżeczkę nasion zalać filiżanką wody i pić 2 razy dziennie. Czarnuszkę wewnętrznie stosuje się również w przypadku nieżytu oskrzeli, w chorobach wątroby, przy kamicy żółciowej, skąpomoczu. Zewnętrznie napary używane są przy trądziku, atopowym zapaleniu skóry i grzybicach skóry
  • Sztuka kulinarna: czarne nasiona służą jako dodatek do pieczywa, do przetworów warzywnych, do aromatyzowania wina oraz w niewielkim zakresie do produkcji olejku eterycznego używanego w cukiernictwie. Mielone nasiona czarnuszki stanowią dobrą namiastkę pieprzu, gdyż u osób wrażliwych nie podrażniają błony śluzowej żołądka.
  • Roślina ozdobna uprawiana na rabatach, a także na kwiat cięty do wiązanek, bukietów itp. (dekoracyjne są również jej owoce).
  • Olejku czarnuszki używa się do produkcji perfum

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W starożytności używano jej jako panaceum. Znana była już w starożytnej Asyrii, wymienia ją też Biblia.
  • Po raz pierwszy jej własności lecznicze opisał grecki lekarz Dioskurides.
  • W dawnej Polsce była używana przez biedną ludność jako przyprawa zastępująca zbyt drogie dla ludzi przyprawy wschodnie.
  • W sezonie wegetacyjnym 2008 prace badawcze nad uprawą czarnuszki siewnej rozpoczął Uniwersytet Warmińsko-Mazurski

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-07].
  2. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  3. Nigelle : Conseil jardinage, Application en phytothérapie et Recette de cuisine (fr.). Jardin de la Biodiveristé. [dostęp 6 października 2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Teresa Wielgosz: Wielka księga ziół polskich. Poznań: Publicat S.A., 2008. ISBN 978-83-245-9538-9.
  2. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.