Czasowniki rozdzielnie złożone

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Czasowniki rozdzielnie złożone (niderl. scheidbare werkwoorden, niem. Trennbare Verben) – rodzaj czasowników złożonych w języku niderlandzkim, niemieckim i węgierskim[potrzebne źródło]. Składają się z czasownika podstawowego oraz z przedrostka, na który pada akcent. Przykładem takiego czasownika jest niemieckie einkaufen (akcent pada na przedrostek "ein", a nie na czasownik kaufen).

Język niderlandzki[edytuj | edytuj kod]

Niektóre przedrostki tworzące czasowniki rozdzielnie złożone[edytuj | edytuj kod]

Przedrostek akcentowany Przykład czasownika podstawowego Czasownik rozdzielnie złożony
af- geven (dawać) afgeven (emitować, dostarczać)
aan- komen (przyjść) aankomen (przybyć)
door- gaan (iść) doorgaan (kontynuować)
in- spreken (mówić) inspreken (nagrywać, zachęcać)
mee- brengen (przynosić) meebrengen (przynieść ze sobą)
na- laten (zostawiać, pozwalać na coś, powodować coś) nalaten (zostawiać coś za sobą, pozostawiać, opuszczać)
op- eten (jeść) opeten (pożerać)
over- tuigen (zaprzęgać) overtuigen (przekonywać)
tegen- houden (trzymać) tegenhouden (powstrzymywać, utrudniać, aresztować)
terug- passen (podawać (np. piłkę)) terugpassen (podawać z powrotem)
toe- treden (stąpać, kroczyć) toetreden (dołączać, przystępować)
uit- fluiten (gwizdać) uitfluiten (wygwizdywać, syczeć jak wąż)
voor- zien (widzieć) voorzien (przewidywać)

Język niemiecki[edytuj | edytuj kod]

Niektóre przedrostki tworzące czasowniki rozdzielnie złożone[edytuj | edytuj kod]

Przedrostek akcentowany Przykład czasownika podstawowego Czasownik rozdzielnie złożony
ab- holen (przynieść) abholen (odebrać)
an- kommen (przyjść) ankommen (przybyć)
auf- stehen (stać) aufstehen (wstawać)
aus- packen (pakować) auspacken (rozpakować)
bei- bringen (przyprowadzać) beibringen (wpajać)
ein- laden (ładować) einladen (zapraszać)
fern- sehen (widzieć) fernsehen (oglądać telewizję)
fest- machen (robić) festmachen (przymocować)
fort- setzen (sadzać) fortsetzen (kontynuować)
her- stellen (postawić) herstellen (produkować)
hin- fallen (upaść) hinfallen (upaść)
los- fahren (jechać) losfahren (wyruszyć w drogę)
mit- teilen (dzielić) mitteilen (zawiadomić)
nach- prüfen (posprawdzać) nachprüfen (sprawdzić)
vor- lesen (czytać) vorlesen (przeczytać na głos)
weg- werfen (rzucić) wegwerfen (wyrzucić)
weiter- fahren (jechać) weiterfahren (pojechać dalej)
zu- machen (robić) zumachen (zamknąć)
zurück- kommen (przybyć) zurückkommen (wrócić)
zusammen- passen (uchodzić) zusammenpassen (dopasowywać)


Istnieją również rzadko używane przedrostki tworzące czasowniki rozdzielnie złożone. Są to:

  • "da-" (np. dableiben - zostać w określonym miejscu)
  • "empor-" (np. emporsteigen - wnieść)
  • "nieder-" [np. niederlegen - złożyć (np. wieniec pod pomnikiem)]
  • "statt-" (np. stattfinden - odbyć się)
  • "teil-" (np.teilnehmen - brać udział).

Uwaga: Rozdzielnie złożone są też niektóre czasowniki z przedrostkami unter-, über-, durch- i um-, przy czym istnieją czasowniki złożone z tymi przedrostkami, mogące mieć różne znaczenia w zależności od tego, czy są złożone rozdzielnie czy nierozdzielnie.

Na przykład:

  • umstellen (nierozdzielny) = "obstawić, otoczyć", ale: umstellen (rozdzielny) = "przestawić, postawić inaczej"
  • unterhalten (nierozdzielny) = "utrzymywać (kogoś), mieć na utrzymaniu", także: "zabawiać", ale: unterhalten (rozdzielny) = "podtrzymywać", "podstawiać"
  • übergehen (nierozdzielny) = "pominąć", ale: übergehen (rozdzielny) = "przejść (przez coś), przekroczyć (coś)".
  • durchkreuzen (nierozdzielny) = "przebyć, przeciąć", ale: durchkreuzen (rozdzielny) = "przekreślić (na krzyż)".

Przedrostek a znaczenie czasownika[edytuj | edytuj kod]

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Czasownik rozdzielnie złożony w zdaniu[edytuj | edytuj kod]

O rozdzielności czasownika rozdzielnie złożonego zawsze decyduje czas, w którym czasownik będzie występował; w niektórych czasach przedrostek pisze się razem z czasownikiem, w innych oddzielnie.


Czas Zdanie w danym czasie
Czas teraźniejszy (Präsens) Die Farben passen nicht zusammen.
Czas przeszły złożony (Perfekt) Er ist in der letzten Minute in den Bus nach Wien eingestiegen.
Czas przeszły prosty (Imperfekt/Präteritum) Ich wachte um sechs Uhr auf.
Czas zaprzeszły (Plusquamperfekt) Ich hatte die Tür zugemacht.
Czas przyszły prosty (Futur I) Du wirst mitteilen.
Czas przyszły złożony (Futur II) Bis morgen wird er sicher zurückgekommen sein.


Wyżej wymieniona tabela ukazuje kilka ważnych zasad dotyczących czasowników rozdzielnie złożonych:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]