Czcibor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czcibor
Chrzest Czcibora.JPG
Książę słowiański
Dane biograficzne
Dynastia Piastowie
Śmierć po 24 czerwca 972
Ojciec Siemomysł

Cidebur[1] (Czcibor[2], Ścibor[3] albo Zdziebor[4], zm. po 24 czerwca 972) – syn księcia Polan Siemomysła z nieznanej bliżej matki, brat księcia polskiego Mieszka I.

Istnienie Czcibora jest poświadczone tylko dzięki relacji Thietmara z Merseburga, według której miał dowodzić wraz z bratem Mieszkiem w bitwie pod Cedynią oraz zwyciężyć 24 czerwca 972 margrabiego Marchii Łużyckiej Hodona i grafa Zygfryda von Walbeck. Brak większych informacji na temat Czcibora w źródłach spowodował, że większość ustaleń na temat tej postaci pozostaje w sferze naukowych hipotez. Jego postać przetrwała również w licznych polskich powieściach i zabytkach.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Czcibor był synem władcy plemienia Polan Siemomysła, wzmiankowanego w Kronice polskiej autorstwa Galla Anonima. Poświadcza o tym pośrednio Thietmar, nazywając Czcibora bratem Mieszka I. Do grona braci Czcibora należał również nieznany z imienia książę poległy w czasie walk z hrabią Wichmanem[5]. Na podstawie kolejności występowania w źródłach Czcibor jest uznawany umownie za trzeciego syna Siemomysła po Mieszku i nieznanym z imienia. Dawniej za jego rodzeństwo uchodzili również Prokuj i Adelajda Biała Knegini. Obecnie jednak uznaje się Prokuja za brata księżniczki Sarolty, a Adelajdę za postać fikcyjną. Matka Czcibora nie jest znana. Zdaniem części badaczy mogła być księżniczką serbo-łużycką, gdyż imię Czcibor jest charakterystyczne dla tamtejszych obszarów[6]. Prawdopodobnie matka Czcibora nie była jedyną żoną jego ojca[7].

Obszar panowania Czcibora również budzi pewne sprzeczności w literaturze historycznej. Zapewne był jednym z książąt panującym na terenie Polski[8]. Obecnie często przypisuje mu się Pomorze jako miejsce rządów, uważając Czcibora za jednego z tamtejszych namiestników[9]. Niewątpliwie błędne jest mniemanie, jakoby Czcibor był jarlem wikingów w Kołobrzegu[10].

Udział w bitwie pod Cedynią[edytuj | edytuj kod]

Czcibor pojawia się tylko w jednej wzmiance źródłowej. Jak podaje kronika Thietmara z Merseburga Czcibor wraz z bratem Mieszkiem I dowodził w bitwie pod Cedynią. Z pomocą brata rozgromił wojska margrabiego Marchii Łużyckiej Hodona, zabijając wszystkich najlepszych rycerzy niemieckich z wyjątkiem ważniejszych grafów. Nie znamy dalszych losów Czcibora. Brak informacji o jego śmierci w trakcie bitwy sugeruje, że zmarł on po 24 czerwca 972, kiedy to rozegrała się owa bitwa.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Brak danych na temat życia prywatnego Czcibora; nie wiadomo nic o jego ewentualnej żonie, jak i potomstwie.

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Lestek
ur. ?
zm. 930/940 (?)
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
NN
ur. ?
zm. ?
         
     
  Siemomysł
ur. IX/X w.
zm. 950–960
NN
ur. ?
zm. ?
(być może księżniczka serbo-łużycka)
     
   
Czcibor
(ur. ?, zm. po 24 VI 972)


Występowanie w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Postać Czcibora pojawiła się w powieściach: Lubonie Józefa Ignacego Kraszewskiego, Dzikowy skarb Karola Bunscha oraz Dagome iudex Zbigniewa Nienackiego. W filmie Gniazdo w reżyserii Jana Rybkowskiego w postać Czcibora wcielił się Marek Bargiełowski.

Obiekty upamiętniające imię Czcibora[edytuj | edytuj kod]

Postać Czcibora została upamiętniona w licznych budowlach i ośrodkach kulturalnych, między innymi:

Tablice upamiętniające jego postać znajdują się:

  • na szkole podstawowej w Lubiechowie Dolnym,
  • na pomniku na Górze Czcibora, o treści w języku polskim i rosyjskim: "W 1000-lecie zwycięskiej bitwy pod Cedynią stoczonej w obronie ziem polskich nad Odrą i Bałtykiem przez Mieszka I i jego brata Czcibora z wojskami margrabiego Hodona pomnik ten zbudowano. Czerwiec 1972 r."

Przypisy

  1. Jedyne źródło operuje formą ablatywu Cideburo; Thietmar z Merseburga, Chronicon, ks. II, s. 28b, za: Ludwig Schmidt, Die Dresdner Handschrift der Chronik des Bischofs Thietmar von Merseburg, mit Unterstützung der Generaldirektion der Königlichen Sächsischen Sammlungen für Kunst und Wissenschaft, der König-Johann-Stiftung und der Zentraldirektion der Monumenta Germaniae historica in Faksimile herausgegeben, Dresden 1905. Skan na stronie MGH-Bibliothek. [dostęp 2010-05-15].
  2. O. Balzer, Genealogia Piastów, Kraków 2005, s. 57.
  3. Opcjonalne brzmienie imienia; tamże, za: Aleksander Brückner.
  4. Jak podaje Józef Widajewicz.
  5. W. Chrzanowski, Kronika Słowian t. II: Polanie, Kraków 2008, s. 97, przypuszczał, że mógł on nosić imię Włodzisław (Władysław), natomiast J. Mościcki Polska Popielidów, Słubice 2001, ss. 303, 390 wysunął hipotezę, że brat Czcibora mógł nosić imię Lesko, Lestek.
  6. Stanisław Kętrzyński, O imionach piastowskich, "Życie i myśl" 1951, nr 5–6.
  7. O. Balzer, Genealogia Piastów, Kraków 2005, s. 44. Václav Hájek przekazał bez podania źródła imię żony (jednej z żon) Siemomysła – Gorka. O. Balzer uznał tę informację za bałamutną.
  8. Ówcześnie synowie zmarłego władcy uczestniczyli w zarządzaniu państwem, dopiero koronacja Bolesława Chrobrego mogła stanowić próbę zdobycia przez monarchę prawa do wyznaczania następcy; Marek Urbańczyk, Bolesław Chrobry, w: Andrzej Szwarc, Marek Urbański, Paweł Wieczorkiewicz, Kto rządził Polską?, Świat Książki–Bertelsmann Media, Warszawa 2007, s. 29–31, ISBN 9788373118676.
  9. Obecność Czcibora pod Cedynią sugeruje, że mógł on być namiestnikiem pobliskiego terytorium; Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 40, ISBN 8387879509.
  10. A. Zieliński, Początki Polski, Warszawa 2007, s. 36-37.
  11. Czcibor Cedynia, strona Miasta i Gminy Cedynia. [dostęp 2010-05-15].
  12. Portal Cedyńskich spotkań z historią. [dostęp 2010-05-15].
  13. Góra Czcibora – miejsce bitwy pod Cedynią w 972 roku, Blog iwmali. [dostęp 2010-05-15].
  14. Zielona Odra. Walory historyczno-krajoznawcze i przyrodnicze szlaku, Serwis Urzędu Marszałkowskiego w Szczecinie. [dostęp 2010-05-15].
  15. Andrzej Kordylasiński, A jednak w Cedyni (Cidini), "Gazeta Chojeńska" 2007, nr 38.
  16. Profil szkoły w portalu nasza-klasa.pl. [dostęp 2010-05-15].
  17. Raport – Lokale 2006, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego w Szczecinie, Szczecin 2007, s. 3. [dostęp 2010-05-15].
  18. Tomasz Florczak, EU07-037, pociąg pospieszny "Czcibor", Szczecin Główny", 3 I 2002.
  19. Osiedle Czcibora. Opis inwestycji, strona MakDom Sp. z o.o. [dostęp 2010-05-15].
  20. Uchwała nr 10/2008 walnego zebrania sprawozdawczego członków ROD im. Czcibora w Dębnie w zdniu 12 kwietnia 2008 w sprawie utrzymania Ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o ROD, ROD im. Czcibora w Debnie, Krajowa Rada Polskiego Związku Działkowców, "Biuletyn Informacyjny" 2008, nr 07, s. 119. [dostęp 2010-05-15].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]