Czechosłowacka Nowa Fala

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Czechosłowacka Nowa Fala (cz. československá nová vlna, inaczej czeska Nowa Fala, szkoła praska) - pojęcie używane na określenie generacji czechosłowackich reżyserów i scenarzystów filmowych, zaczynających tworzyć w latach sześćdziesiątych XX wieku. Do najbardziej znanych osób zaliczających się do tej grupy należą m.in. Miloš Forman, Věra Chytilová, Ivan Passer, Jaroslav Papoušek, Antonín Máša, Pavel Juráček, Jiří Menzel, Jan Němec, Jaromil Jireš, Evald Schorm, Vojtěch Jasný oraz Jan Schmidt.

Charakterystyczne dla filmów z okresu Nowej Fali były na przykład długie, często improwizowane dialogi, czarny (w wielu przypadkach absurdalny) humor oraz zatrudnianie amatorów, wcześniej niezwiązanych z aktorstwem. Częstą tematyką są miłosne szaleństwa młodych ludzi bądź skrzywiona, wypaczona moralność. Pokazują naturę człowieka, która ma jasną i ciemną stronę. Reżyserzy nie starają się niczego upiększać, ich filmy często zawierają niearanżowane (i pozornie niearanżowane) sceny.

Za pierwsze dzieło czechosłowackiej Nowej Fali uważa się film Słonko w sieci słowackiego reżysera Štefana Uhera z roku 1962.[1]

Okoliczności powstania[edytuj | edytuj kod]

Formalne i zawierające społeczną krytykę oryginalne filmy z okresu Nowej Fali mogły powstać dzięki wysoko rozwiniętej filmowej szkole, dużej grupy młodych filmowców, studiujących w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, liberalizacji reżimu socjalistycznego na początku lat siedemdziesiątych oraz późniejszemu zniesieniu cenzury. Studenci oraz studentki FAMU mieli dostęp do filmów francuskiej Nowej Fali oraz innych artystycznych filmów. W ciągu paru lat debiutowało kilka wyraźnych i bardzo ważnych osobistości w świecie czechosłowackiej kinematografii.[1]

Różnorodność gatunkowa[edytuj | edytuj kod]

Filmy czechosłowackiej Nowej Fali reprezentują różne gatunki filmowe. Największym zainteresowaniem widzów cieszyły się wtedy komediodramaty: Pali się moja panno i Pociągi pod specjalnym nadzorem obejrzało w kinach około miliona osób.[2]

W czeskim i słowackim filmie tego okresu możemy znaleźć punkty wspólne – odwołanie się do współczesności (Návrat ztraceného syna), do przeszłości (Palacz zwłok) bądź nie do końca realnej czasoprzestrzeni (O slavnosti a hostech, Dzień siódmy, ósma noc).

Ważnym elementem stały się też dokumenty inspirowane cinema-verité, na przykład Strop czy Pytel blech Věry Chytilowej.

Szczególnie był poruszany temat filmu wojennego. Bohaterskie i negatywne postawy przestawały być precyzowane (przykład można znaleźć w filmie Wóz do Wiednia; jednocześnie w tym gatunku zostały zastosowane elementy rozwijającego się filmu artystycznego, na przykład zaburzenie czasu i przestrzeni w Diamentach nocy Jana Němca. Silny ładunek emocjonalny i symboliczny zawiera także antywojenny obraz reżysera Karla Zemana Bláznova kronika z roku 1964, tematycznie dotyczący wojny trzydziestoletniej.

W roku 1964 na ekrany kin wszedł pierwszy czeski musical reżysera Ladislava Rychmana Starcy na chmielu. Rok później widzowie mogli obejrzeć obraz Jána Roháča oraz Vladimíra Svitáčka pt. Gdyby tysiąc klarnetów. W tym czasie powstała też kolejna wyjątkowa komedia muzyczna reżysera Oldřicha Lipského i scenarzysty Jiřego Brdečky Lemoniadowy Joe (Limonádový Joe aneb koňská opera).

Zanik Nowej Fali[edytuj | edytuj kod]

Ruch zakończyła postępująca normalizacja na początku lat siedemdziesiątych. Część reżyserów wyemigrowała, byli to m.in. Miloš Forman, Jan Němec, Vojtěch Jasný oraz Ivan Passer. Niektóre filmy z lat sześćdziesiątych były zakazane, można było je oglądać (nierzadko po raz pierwszy) dopiero po roku 1989. Do tych tytułów zaliczamy Skowronki na uwięzi Jiřego Menzla albo Ucho Karla Kachyni.

Ważne filmy[edytuj | edytuj kod]

  • Czarny Piotruś, reż. Miloš Forman (1963)
  • Diamenty nocy, reż. Jan Němec; na podstawie opowiadania Arnošta Lustiga (1964)
  • Dolina pszczół, reż. František Vláčil (1967)
  • Dzień siódmy, ósma noc, reż. Evald Schorm (1969)
  • Gdy przychodzi kot, reż. Vojtěch Jasný (1963)
  • Gdyby tysiąc klarnetów, reż. Ján Roháč, Vladimír Svitáček (1964)
  • Intymne oświetlenie, reż. Ivan Passer (1965)
  • Kapryśne lato, reż. Jiří Menzel (1967)
  • Każdy młody mężczyzna, reż. Pavel Juráček (1965)
  • Lilie polne, reż. Elo Havetta (1972)
  • Marketa Lazarova, reż. František Vláčil (1967)
  • Miłość blondynki reż. Miloš Forman (1965)
  • Niebiańscy jeźdźcy, reż. Jindřich Polák (1968)
  • O czymś innym, reż. Věra Chytilová (1963)
  • Owoce rajskich drzew spożywamy, reż. Věra Chytilová (1969)
  • Palacz zwłok, reż. Juraj Herz; na podstawie powieści Ladislava Fuksa (1968)
  • Pali się moja panno, reż. Miloš Forman (1967)
  • Panna cudotwórczyni, reż. Štefan Uher (1966)
  • Perły na dnie, reż. Jiří Menzel, Jan Němec, Evald Schorm, Věra Chytilová, Jaromil Jireš (1965)
  • Pociągi pod specjalnym nadzorem, reż. Jiří Menzel; na podstawie powieści Bohumila Hrabala (1966)
  • Przypadek dla początkującego kata, reż. Pavel Juráček (1969)
  • Ptaszki, sieroty i szaleńcy, reż. Juraj Jakubisko (1969)
  • Romanca na trąbkę, reż. Otakar Vávra (1966)
  • Sklep przy głównej ulicy, reż. Ján Kadár, Elmar Klos (1965)
  • Skowronki na uwięzi, reż. Jiří Menzel (1969)
  • Słońce w sieci, reż. Štefan Uher (1962)
  • Starcy na chmielu, reż. Ladislav Rychman (1964)
  • Stokrotki, reż. Věra Chytilová (1966)
  • Straszne skutki awarii telewizora, reż. Jaroslav Papoušek (1969)
  • Ucho, reż. Karel Kachyňa (1970)
  • Wóz do Wiednia, reż. Karel Kachyňa (1965)
  • Wszyscy dobrzy rodacy, reż. Vojtěch Jasný (1968)
  • Żart, reż. Jaromil Jireš; na podstawie powieści Milana Kundery (1968)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Luboš Ptáček, ed. (2000): Panorama českého filmu, ISBN 80-85839-54-7
  2. Václav Březina (1996): Lexikon českého filmu. ISBN 80-85933-09-8