Czepiec (nakrycie głowy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Carl Spitzweg 030.jpg
Czepiec (strój ludowy)

Czepiec lub czepek – w dawnych czasach kobiece nakrycie głowy bez ronda, gładkie, przylegające do głowy lub usztywniane dla uzyskania różnorodnych kształtów[1]; element stroju ludowego, szlacheckiego i mieszczańskiego. Był noszony zarówno w wersji domowej, jak i wyjściowej. Zdobiony był falbankami, koronkami, często posiadał dodatkowo małą pelerynkę okrywającą ramiona. Szczególnie fantazyjne kształty występowały w okresie późnego średniowiecza.

Czepiec był nakryciem głowy kobiet zamężnych. W dniu ślubu o północy w trakcie obrządku zwanego oczepinami panna młoda otrzymywała czepiec od starszej kobiety, zwykle matki chrzestnej, i od tej pory nie chodziła już z gołą głową.

Od XVI wieku wielkość czepca zaczęła się zmniejszać, znikły falbanki i marszczenia, a pojawiły się małe płaskie czepki przypominające naleśnik, uszyte ze wstążek i koronek. W końcu jedynym śladem dawnego czepca stał się upięty na czubku głowy pukiel z wstążek. Kobiety wolały nosić coraz modniejsze kapelusze, jednak jeszcze na początku XX wieku starsze matrony, tradycjonalistki, nadal zakładały koronkowe, wiązane pod brodą, czepki. Jeśli starsza pani była wdową, to przez rok nosiła czarny wdowi czepiec z takiej samej barwy woalką, która osłaniała twarz oraz welonem, który spływał na plecy, sięgając czasami aż do ziemi.

Rodzaje czepców[edytuj | edytuj kod]

Czepek nocny[edytuj | edytuj kod]

Szyty był najczęściej z białego płótna, tak jak bielizna, i zakładany na noc do spania. Pełnił dwie funkcje: przede wszystkim chronił przed chłodem w słabo ogrzewanych dworach czy mieszkaniach w mieście, a ponadto chronił pościel przed zabrudzeniem. Starsze panie często farbowały siwiejące włosy wyciągiem z włoskiego orzecha, który zostawiał trudno usuwalne plamy. Męskim odpowiednikiem czepka nocnego była szlafmyca (niem. Schlafmütze). Głęboko wciśnięta na czoło z długim spiczastym końcem przypominała czapkę św. Mikołaja, tyle że białego koloru. Zwyczaj spania w szlafmycy zanikł na początku XX wieku.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Kubalska-Sulkiewicz K., red., 2007, Słownik terminologiczny sztuk pięknych, Wydawnictwo Naukowe PWN, wyd.5, Warszawa, s. 78, ISBN 83-01-12365-6

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Małgorzata Szubert: Leksykon rzeczy minionych i przemijających. Warszawa: Muza SA, 2003. ISBN 83-7319-138-0.
  • Bogusława Wiluś Wiluś: Wieluńskie czepkarstwo ludowe : sztuka układania i haftowania czepców. 1993.
  • Krystyna Kubalska-Sulkiewicz, Monika Bielska-Łach, Anna Manteuffel-Szarota: Słownik terminologiczny sztuk pięknych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996. ISBN 83-01-11785-0.