Czernidłak gromadny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czernidłak gromadny
Coprinellus disseminatus G7 (4).JPG
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina kruchaweczkowate
Rodzaj Coprinellus
Gatunek czernidłak gromadny
Nazwa systematyczna
Coprinellus disseminatus (Pers.) J.E. Lange
Dansk bot. Ark. 9 (no. 6): 93 (1938)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Gromadny sposób owocowania Coprinellus disseminatus
Coprinellus disseminatus BŻ5.jpg

Czernidłak gromadny Coprinellus disseminatus (Pers.) J.E. Lange) – gatunek grzybów należący do rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

We wczesnych publikacjach zaliczany był do rodzaju Coprinus jako Coprinus disseminatus[2][3][4][5]. Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1968 nadali mu polską nazwę czernidłak gromadny[6]. W 1938 J. E Lange przeniósł go do rodzaju Coprinellus jako Coprinellus disseminatus[1]. Prowadzone w latach 90. XX wieku badania filogenetyczne potwierdziły tę nazwę[7], tym samym nazwa polska stała się niespójna z nazwą naukową. Na niektórych polskojęzycznych stronach internetowych gatunek ten opisywany jest jako czernidłaczek gromadny[8], jest to jednak nazwa nieformalna.

Niektóre synonimy łacińskie[9]:

  • Agaricus disseminatus Pers. 1801
  • Agaricus disseminatus var. disseminatus Pers. 1801
  • Agaricus striatus Bull. 1702
  • Coprinarius disseminatus (Pers.) P. Kumm. 1871
  • Coprinus disseminatus (Pers.) Gray 1821
  • Psathyrella disseminata (Pers.)Quél 1872
  • Pseudocoprinus disseminatus (Pers.) Kühner 1928

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnicy 1-1,5 cm. U młodych owocników barwy kremowej, jasnoochrowej, szarożółtej, beżowej, ochrowożółtawej, o kształcie dzwonkowatym, naparstkowatym. U dojrzałych owocników szary w różnych odcieniach, szeroko dzwonkowaty. W odróżnieniu od niektórych gatunków czernidłaka (Coprinus), nie rozpływający się. Powierzchnia kapelusza jest drobno pofałdowana promienieście, sucha i matowa[4].

Hymenofor

Blaszkowy, z blaszkami szeroko rozstawionymi[3][4][5] (według niektórych źródeł są gęsto rozstawione[2]), prosto przyrośniętymi do trzonu. Barwa blaszek na początku biała, następnie w odcieniu szarofioletowym lub ochrowym, u starszych owocników są ciemne, prawie czarne[4][3]. Pod lupą można zobaczyć na kapeluszu (oglądając pod światło) drobniutkie włoski[10].

Trzon

Długości 4-5 cm, średnicy około 0,1 cm. Barwy białawej, lekko higrofaniczny, cylindryczny, często wygięty[4]

Miąższ

Barwy białawej, bardzo cienki, o łagodnym smaku i lekko grzybowym zapachu[4]

Wysyp zarodników

Czarny. Zarodniki mają wymiary około 8-9 ×6-8 µm, są elipsoidalne, gładkie[2].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jego owocniki wyrastają gromadnie, tworząc gęste kobierce.Grzyby tego gatunku żyją w martwym drewnie próchniejących pni, czasem także znajdujących się pod powierzchnią gleby. Owocują gromadnie, od maja do listopada, na jednym stanowisku możliwych jest kilka owocowań tego samego roku[11]. Gatunek bardzo pospolity. Zdarza się, że owocniki tego grzyba wyrastają masowo również na żywych jeszcze pniach starych drzew, tuż nad ziemią lub nawet metr powyżej[10].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[6]. Jest często określany jako grzyb niejadalny[2][3][5], prawdopodobnie z powodu małych rozmiarów owocników[11]. Zawiera koprynę powodującą w połączeniu z alkoholem tzw. "efekt antikolowy" (przejściowe mdłości, uczucie gorąca, duszności i zaczerwienienie twarzy), lecz poza tym nie jest szkodliwy i może służyć do celów konsumpcyjnych[4].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Wyd. III. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1985, s. 375. ISBN 8309007140.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Marcus Flück: Atlas grzybów – oznaczanie, zbiór, użytkowanie. Warszawa: Oficyna Wydawnicza "DELTA W-Z", s. 315. ISBN 8371753373.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. Warszawa: 2006, s. 356. ISBN 8374045132.
  5. 5,0 5,1 5,2 Ewald Gerhardt: Przewodnik GRZYBY. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2001, s. 164. ISBN 8370730841.
  6. 6,0 6,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  7. Scott A. Redhead, Rytas Vilgalys, Jean-Marc Moncalvo, Jacqui Johnson i inni. Coprinus Pers. and the Disposition of Coprinus Species sensu lato. „Taxon”. 1 (50), s. 203-241, luty 2001 (ang.). 
  8. Grzybland. [dostęp 2013-09-18].
  9. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  10. 10,0 10,1 10,2 Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  11. 11,0 11,1 Coprinus disseminatus w: www.grzyby.pl