Czerteż (powiat sanocki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miejscowości. Zobacz też: Czerteż - strona ujednoznaczniająca.
Czerteż
Zespół cerkwi Przemienienia Pańskiego
Zespół cerkwi Przemienienia Pańskiego
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Sanok
Sołectwo Czerteż
Liczba ludności (2010-12-31) 591[1]
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-500
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0359132
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Czerteż
Czerteż
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czerteż
Czerteż
Ziemia 49°34′35″N 22°08′33″E/49,576389 22,142500Na mapach: 49°34′35″N 22°08′33″E/49,576389 22,142500
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kościół pw. św. Antoniego.

Czerteżwieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, na pograniczu Pogórza Bukowskiego i Pogórza Dynowskiego w powiecie sanockim, w gminie Sanok. Przez wieś przebiega droga wojewódzka 886 do Rzeszowa i Sanoka. Powierzchnia wsi liczy ok. 294 ha.

Od 1340-1772 ziemia sanocka, województwo ruskie, do 1914 powiat sanocki, austriacka Prowincja Galicja, do 1939 powiat sanocki, województwo lwowskie.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana przez księcia Jerzego II, jako wieś służebna grodu sanockiego Czerteżniki (gwarowo "rzemieślnicy") około roku 1339. W zapisach s-c-s w brzmieniu jako Чертежъ. Była to wieś królewska, należąca do klucza beskiego, po roku 1772 przeszła na własność Urbańskich.

Alternatywna etymologia: czerteż to słowo pochodzenia wołosko-ruskiego[2] związane z archaiczną gospodarką w Karpatach - wyrębem, wypalaniem i karczowaniem terenów zalesionych pod przyszłe osadnictwo. Wedle przekazy tradycyjnego we wsi tej znajdowała się duża ilość stawów, rozciągających się od wsi Nowosielce i Dudyńce aż po Trepczę, dzięki którym zawdzięcza się żyzność gleb.

Po roku 1848 nasiliły się procesy migracyjne ludności, 1848-1866 na Górne Węgry (dawna nazwa nieistniejącej wtedy Słowacji), w okolice Koszyc, Jasova), spowodowane rozwojem przemysłu hutniczego, pomiędzy 1866-1914 emigracja zarobkowa do USA.

W roku 1898 wieś liczyła 473 mieszkańców oraz 71 domów, pow. wsi wynosiła 3,35 km². We wsi znajdowała się również szkoła. Dziewięć lat później wieś liczyła już 351 mieszkańców (1907), wysoki odsetek emigrujących do USA.

W okresie od 1942 do 1943 wieś znalazła się w kręgu zainteresowań misji badawczej prowadzonej przez sekcję rasową i ludoznawczą Institut für Deutsche Ostarbeit z Krakowa. Badania prowadzono m.in. w miejscowościach Sanok, Nowotaniec, Mymoń, Besko i Czerteż[3].

Po II wojnie światowej przesiedlenia na Ukrainę w ramach wymiany ludności. Przesiedleńcy z Czerteża trafili następnie do wsi pod Drohobyczem m.in. do wysiedlonej z Polaków wsi Rychcice .

Dużą rolę w XX, a nawet XXI w. odegrała RSP (Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna) "Jedność", wcześniej Rolniczy Zespół Spółdzielczy "Konstanty Rokossowski". Wokół tego przedsiębiorstwa kręciło się życie całej wsi. Zapewniało ono dobrą pracę mieszkańcom, na jej terenie znajdowała się Ochotnicza Straż Pożarna, sala, biblioteka, sklep GS, a obok Szkoła i cerkiew z cmentarzem.

Z Czerteża pochodził ksiądz I. Pidharbi członek kapituły Administracji Apostolskiej Łemkowszczyzny. W Czerteżu urodził się Szymon Fedorońko. Na cmentarzu we wsi jest pochowany Mariusz Szmyd.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

We wsi znajduje się zabytkowa cerkiew parafialna greckokatolicka pw. Przemienienia Pańskiego. Zbudowana w 1742 r. jako trójkopułowa, przekształcona ok. poł. XIX wieku Dzwonnica wzniesiona w 1887 r. We wnętrzu zachowane pozostałości polichromii.

W połowie lat 90. XX wieku obok boiska sportowego wzniesiono kościół filialny pw. św. Antoniego z Padwy należący do parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w sanockiej Dąbrówce[4].

W okolicach cerkwi znajdują się zabudowania należące do miejscowej RSP.

Mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Nazwiska mieszkańców XIX wiek : Bojko, Chłopik, Czerepuła, Dalak, Dziaczek, Galik, Jarosz, Kawarda, Kikta, Kitka, Drybak, Galik, Holiniak, Hryczyszyn, Husak, Huśka, Kaliniak, Kot, Krokosz, Kus, Litusiak, Mykita, Olenicz, Proc, Rytar, Tyszko, Trubko, Fedrońko, Car, Koćko, Krzywonos, Leśniak, Nilko, Pakis, Pasicznik, Sobota, Sokalski, Wajko, Wolański, Wysoczan, Zapotoczny, Halyk, Chrycyszyn, Drybak, Kit, Tyszko, Fecko, (...).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Wymienione w publikacji: Wojciech Krukar "Przyczynek nazewniczy do historii osadnictwa dorzecza górnego Sanu [1]"
  3. Institut für Deutsche Ostarbeit
  4. Parafia na stronie archidiecezji

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]