Czerwonogród (obwód lwowski)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miejscowości w obwodzie lwowskim. Zobacz też: Czerwonogród.
Czerwonogród
d. Krystynopol
Cerkiew św. Włodzimierza
Cerkiew św. Włodzimierza
Herb
Herb Czerwonogrodu
Państwo  Ukraina
Obwód lwowski
Burmistrz Ihor Čudijovyč
Powierzchnia 23 km²
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

82.900
2970 os./km²
Nr kierunkowy +380-3249
Kod pocztowy 80100-80190
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Czerwonogród
Czerwonogród
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Czerwonogród
Czerwonogród
Ziemia 50°23′N 24°14′E/50,383333 24,233333Na mapach: 50°23′N 24°14′E/50,383333 24,233333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Ukraina

Czerwonogród, Krystynopol[1] (ukr. Червоноград; do 1953 r. Krystynopol – ukr. Кристинопіль) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, rejon sokalski, 15 km od granicy z Polską, u ujścia Sołokii do Bugu. Do 17 września 1939 w woj. lwowskim w II RP, następnie do momentu umowy o zmianie granic z 1951 w woj. lubelskim. W latach 1934-51 siedziba polskiej gminy Krystynopol. Dawna rezydencja magnaterii polskiej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pałac, cerkiew
Pałac Potockich, 2010 r.
Pałac Potockich, 2010 r.

W 1692 roku Feliks Kazimierz Potockihetman wielki koronny i wojewoda krakowski – założył na części ziem dzisiejszego Czerwonogrodu miasteczko, które nazwał dla uczczenia swojej żony Krystyny z Lubomirskich - Krystynopolem i uczynił z niego swoją główną siedzibę (poprzednią rezydencja hetmana znajdowała się w miasteczku Tartaków). W tym samym roku Potocki ufundował też drewniany kościół katolicki św. Ducha, który wkrótce spłonął, oraz pierwszy klasztor. Z końcem XVII wieku powstał także pierwszy pałac.

Syn Feliksa, Józef Felicjan Potocki, w 1703 roku wzniósł nowy murowany kościół, który po II wojnie światowej i wysiedleniu z tutejszych terenów Polaków popadł w ruinę, a w 1988 roku został przekazany prawosławnym i przez nich wyremontowany, obecnie znajduje się w nim cerkiew św. Włodzimierza. Kolejny właściciel Krystynopola - syn Józefa, Franciszek Salezy Potocki – wzniósł w latach 1756-1762 na miejscu starego, nowy murowany pałac zwany zamkiem[2]. Za jego czasów w mieście znajdował się już klasztor bernardynów swoją architekturą współgrający z miejscowym pałacem. Franciszek Salezy był także fundatorem cerkwi św. Jura i klasztoru Bazylianów.

W 1781 jego syn, Szczęsny Potocki, sprzedał Krystynopol i przynależne doń dobra, gdyż w 1772 roku znalazły się one w wyniku rozbioru Polski we władaniu austriackim, a sam przeniósł się z rodziną do Tulczyna na Podolu. Od tego czasu Krystynopol przechodził z rąk do rąk. Nabywcą po Potockich został Adam Poniński, marszałek sejmu z lat 1773-1775, a później Krystynopol stanowił własność m.in. Starzeńskich i Fuschów. W XIX wieku miasto i okolice należały do rodziny Wiśniewskich, mających duże wpływy na dworze cesarskim. 29 grudnia 1876 roku Tadeusz Stanisław Konstanty Zefiryn Wiśniewski z Wiśniewa herbu Prus I otrzymał tytuł hrabiowski, był też szambelanem C.K.

Podczas I wojny światowej miasteczko zostało bardzo zniszczone, uszkodzono i zdewastowano także zamek Potockich, w którym żołnierze wyrwali drzwi, okna, kaflowe piece i schody.

W okresie międzywojennym Krystynopol znajdował się ponownie w granicach Polski. 19 lipca 1944 roku został zdobyty przez wojska radzieckie[3], a w pierwszych latach powojennych był miejscowością przygraniczną na terenie Polski.

15 lutego 1951 roku został przekazany ZSRR, na mocy umowy międzypaństwowej. W zamian za część województwa lubelskiego z kilkoma miastami bogatymi w substancję zabytkową, Polska otrzymała 3 czerwca 1951 Ustrzyki Dolne i ziemie w Bieszczadach. Nieoficjalnym powodem wymiany były bogate złoża węgla kamiennego, dzięki eksploatacji których i budowie kopalń miasto Krystynopol w latach władzy radzieckiej rozrosło się kilkakrotnie (część tego samego zagłębia stanowi położone po polskiej stronie Lubelskie Zagłębie Węglowe z kopalniami węgla "Bogdanka" i "Łęczna", wybudowanymi na Lubelszczyźnie w latach 70-tych i rozbudowanymi w roku 2012). Ze strony polskiej wśród argumentów za wymianą terenów padał m.in. ten o zamiarze zagospodarowania i dokończenia rozpoczętej przed II wojną światową budowy obiektów zespołu elektrowni Myczkowce-Solina na rzece San, rozdzielonych powojenną (1945-1951) granicą polsko-radziecką, co uniemożliwiało po wojnie kontynuację tego przedsięwzięcia przez Polskę. W tej sprawie starania czyniono praktycznie od roku 1945.

Pałac w Czerwonogrodzie w okresie ZSRR pełnił funkcję muzeum ateizmu i obecnie znajduje się w czasie remontu. Ponownie otwarty w 1990 roku kościół Ducha Świętego z 1692 został przekazany prawosławnym na cerkiew[2].

Według ukraińskiego spisu powszechnego[4] z roku 2001 wynika, że w mieście żyło 70 300 ludzi, w tym 4 500 Rosjan (6,4%) i 100 (0,15%) Polaków.

W 2010 Rada Miejska Czerwonohradu nadała honorowe obywatelstwo Czerwonogradu Stepanowi Banderze, postanowienie weszło w życie 1 stycznia 2011 roku (z okazji rocznicy urodzin Bandery)[5].

W Czerwonogrodzie działa m.in. oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej[6].

W Krystynopolu urodziła się w 1894 Janina Hurynowicz - polska neurofizjolog, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a przed II wojną światową Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, neurolog i psychiatra,natomiast w 1895 Stanisław Malec - polski fizyk, nauczyciel, popularyzator techniki, dyrektor Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie. Z Krystynopolem jest związana powieść Antoniego Malczewskiego Maria.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

Przypisy

  1. egzonim wariantowy wprowadzony na 68 posiedzeniu KSNG
  2. 2,0 2,1 Jarosław Komorowski. Tragedia Gertrudy Komorowskiej. „Spotkania z Zabytkami”. Nr 12/2007 (grudzień 2007). s. 16-18. 
  3. ВОВ-60 - Сводки
  4. Dane co do kwestii liczebności Polaków na Ukrainie podane w ukraińskim spisie powszechnym z 2001 r., zdaniem osób zajmujących się statystykami i procesami demograficznymi, oraz według polskich konsulatów i stowarzyszeń na Ukrainie - są bardzo mocno zaniżone
  5. Bandera został honorowym obywatelem kolejnego miasta
  6. Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]