Czerwonogród (obwód lwowski)

Czerwonogród d. Krystynopol
Cerkiew św. Włodzimierza
Herb Czerwonogrodu
Państwo	Ukraina
Obwód	lwowski
Burmistrz	Ihor Czudijowycz
Powierzchnia	23 km²
Populacja (2007) • liczba ludności • gęstość	68 308 2970 os./km²
Nr kierunkowy	+380-3249
Kod pocztowy	80100-80190
Położenie na mapie obwodu lwowskiego Czerwonogród
Położenie na mapie Ukrainy Czerwonogród
50°23′N 24°14′E
Multimedia w Wikimedia Commons

Czerwonogród (ukr. Червоноград; do 1953 Krystynopol) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, rejon sokalski, 15 km od granicy z Polską, u ujścia Sołokiji do Bugu. Do 17 września 1939 w woj. lwowskim w II RP, następnie do momentu umowy o zmianie granic z 1951 w woj. lubelskim. W latach 1934-51 siedziba polskiej gminy Krystynopol. Dawna rezydencja magnaterii polskiej.

Historia

Pałac, cerkiew

Pałac Potockich, 2010 r.

 

W 1692 roku Feliks Kazimierz Potocki - hetman wielki koronny i wojewoda krakowski, założył na części ziem dzisiejszego Czerwonogrodu miasteczko, które nazwał dla uczczenia swojej żony Krystyny z Lubomirskich - Krystynopolem i uczynił z niego swoją główną siedzibę (poprzednią rezydencja hetmana znajdowała się w miasteczku Tartaków). W tym samym roku Feliks Potocki ufundował drewniany kościół katolicki św. Ducha, który wkrótce spłonął, oraz pierwszy klasztor. Z końcem XVII wieku powstał także pierwszy pałac.

Syn Feliksa, Józef Felicjan Potocki w 1703 wzniósł nowy murowany kościół, który po II wojnie światowej i wysiedleniu z tutejszych terenów Polaków popadł w ruinę, a w 1988 roku został przekazany prawosławnym i przez nich wyremontowany, obecnie znajduje się w nim cerkiew św. Włodzimierza. Kolejny właściciel Krystynopola - syn Józefa, Franciszek Salezy Potocki wzniósł w latach 1756-1762 na miejscu starego, nowy murowany pałac zwany zamkiem. Za jego czasów w mieście znajdował się już klasztor Bernardynów swoją architekturą współgrający z miejscowym pałacem. Franciszek Salezy był także fundatorem cerkwi św. Jura i klasztoru Bazylianów.

W 1781 jego syn, Szczęsny Potocki, sprzedał Krystynopol i przynależne doń dobra, gdyż w 1772 roku znalazły się one w wyniku rozbioru Polski we władaniu austriackim. Stanisław Szczęsny przeniósł się z rodziną do Tulczyna na Podolu. Od tego czasu Krystynopol przechodził z "rąk do rąk". Nabywcą po Potockich został Adam Poniński, marszałek sejmu z lat 1773-1775. Później Krystynopol stanowił własność m.in. Starzeńskich i Fuschów. W XIX wieku Krystynopol i okolice należały do rodziny Wiśniewskich .Rodzina o dużych wpływach na dworze cesarskim . 29.12.1876 Tadeusz Stanisław Konstanty Zefiryn Wiśniewski z Wiśniewa herbu Prus I otrzymał tytuł hrabiowski,był też szambelanem C.K

Podczas I wojny światowej miasteczko zostało bardzo zniszczone, uszkodzono i zdewastowano także zamek Potockich, w którym żołnierze wyrwali drzwi, okna, kaflowe piece, schody.

W okresie międzywojennym Krystynopol znajdował się ponownie w granicach Polski. 19 lipca 1944 został zdobyty przez wojska radzieckie, a w pierwszych latach powojennych był miejscowością przygraniczną na terenie Polski.

15 lutego 1951 roku został przekazany ZSRR, na mocy umowy międzypaństwowej. W zamian za część województwa lubelskiego z kilkoma miastami bogatymi w substancję zabytkową, Polska otrzymała 3 czerwca 1951 ówczesną wieś Ustrzyki Dolne i ubogie ziemie w Bieszczadach. Nieoficjalnym powodem wymiany były bogate złoża węgla kamiennego, dzięki eksploatacji których miasto w latach późniejszych rozrosło się kilkakrotnie.

Pałac w Czerwonogrodzie w okresie ZSRR pełnił funkcję muzeum ateizmu i obecnie znajduje się w czasie remontu. Ponownie otwarty w 1990 roku kościół Ducha Świętego z 1692 został przekazany prawosławnym na cerkiew.

Według ukraińskiego spisu powszechnego z roku 2001 wynika, że w mieście żyło 70 300 ludzi, w tym 4 500 Rosjan (6,4%) i 100 (0,15%) Polaków.

W Krystynopolu urodziła się w 1894 Janina Hurynowicz - polska neurofizjolog, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a przed II wojną światową Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, neurolog i psychiatra,natomiast w 1895 Stanisław Malec - polski fizyk, nauczyciel, popularyzator techniki, dyrektor Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie. Z Krystynopolem jest związana powieść Antoniego Malczewskiego Maria.

W mieście mieszka Petro Fedorowicz Miszczuk, były więzień KL Buchenwald, nr obozowy 105105.

W 2010 Rada Miejska Czerwonohradu nadała honorowe obywatelstwo Czerwonogradu Stepanowi Banderze, postanowienie weszło w życie 1 stycznia 2011 roku (z okazji rocznicy urodzin Bandery). Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej..

W Czerwonogrodzie działa m.in. oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej.

Zabytki

• pałac Potockich nazywany zamkiem, wzniesiony w XVIII wieku przez Franciszka Salezego Potockiego, obecnie oddział lwowskiego muzeum historii religii
• kościół klasztorny Bernardynów z XVIII wiek
• klasztor Bazylianów z XVIII wiek - cerkiew św. Jura
• cerkiew św. Włodzimierza z 1703 (dawniej kościół katolicki św. Ducha ufundowany przez Józefa Felicjana Potockiego)

Zobacz też

• Umowa o zamianie granic (1951)
• Czerwonogród na Podolu

Linki zewnętrzne

• Krystynpol w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
• Krótka historia kościoła rzymskokatolickiego w Czerwonogradzie (Krystynopolu)
• Rzymskokatolicka parafia p. w. Świętego Ducha w Czerwonogradzie (Krystynopolu)
• Historia Żydów w Czerwonogrodzie na portalu Wirtualny Sztetl