Czesław Słania
Czesław Słania (ur. 22 października 1921 w Czeladzi, zm. 17 marca 2005 w Krakowie), grawer polski, wybitny projektant znaczków pocztowych i banknotów, od 1959 działający w Szwecji.
Spis treści |
[edytuj] Życiorys
Dzieciństwo spędził w Osmolicach. Tu powstały jego pierwsze prace. W rzemiośle grawerskim zaczynał od podrabiania szkolnych legitymacji. W czasie II wojny światowej był oficerem Armii Ludowej (opuścił armię w randze porucznika).[1] Pracował w komórce fałszowania dokumentów. W 1945 rozpoczął studia na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie; podczas studiów wykonał m.in. rysunki do atlasu anatomicznego. Wykonywana przez dwa lata praca dyplomowa "Bitwa pod Grunwaldem" Jana Matejki wykonana stalorytem w formie znaczka pocztowego przyniosła mu uznanie. Otrzymał za nią dyplom z cennym odznaczeniem - Summa Cum Laude.[1][2] Po ukończeniu nauki (1950) podjął pracę w Wytwórni Znaczków Pocztowych w Warszawie jako grawer, zaprojektował tam także pierwsze znaczki. W 1956 roku wyjechał do Szwecji, gdzie po kilku latach pracy we własnej firmie, projektując min. znaczki i banknoty związał się z Pocztą Szwedzką.
Pierwszym zaprojektowanym przez niego w Szwecji znaczkiem był wizerunek poety Gustava Frodinga (z okazji 100-lecia urodzin w 1960). Dla poczty szwedzkiej zaprojektował ponad 300 znaczków, m.in. serie poświęcone 90. urodzinom króla Gustawa VI Adolfa, podróżom Linneusza, grzybom, motylom, badaniom morskim. Łącznie - także dla poczt innych krajów, w tym Polski - wykonał ponad 1000 projektów znaczków (m.in. w Danii, Grenlandii, Wyspach Owczych, Islandii, Monaku, Niemczech, Francji, Belgii, San Marino, Szwajcarii, Australii, USA, Chinach, Tajlandii, Watykanie, ONZ). Dorobek ten sprawił, że jego nazwisko wpisano do Księgi Rekordów Guinnessa jako twórcy rekordowej liczby wygrawerowanych znaczków pocztowych. W 1972 roku został uhonorowany przez króla Szwecji Gustawa VI Adolfa tytułem Nadwornego Grawera. Król Karol XVI Gustaw wyróżnił go medalem "Ósmej wielkości z niebieską wstęgą". Królowa Danii Małgorzata II wręczyła Słani duński Order Kapituły Rycerskiej, a książę Monako Rainer III - Kawalerski Order Św. Karola.
Tematyka prac filatelistycznych Czesława Słani obejmowała portrety (panujących, noblistów, aktorów i inne), florę i faunę, historię i kulturę. Prywatnie wykonywał projekty, które nie znalazły się później w obiegu, m.in. serię poświęconą walkom o zawodowe mistrzostwo świata w boksie oraz portret Jana Pawła II. Swoje prace często prezentował na wystawach filatelistycznych, zbierając liczne nagrody (Nagroda Roberta Stolza za serię Muzyka w Szwecji, przyznana w 1984 przez Philatelistic Music Circle; nagrody za najładniejsze znaczki roku w Szwecji; nagroda za najładniejszy znaczek świata - szwedzki znaczek Balet, 1979). Pierwszą Szwedzką Akademię Sztuki Filatelistycznej, powołaną w 1981, nazwano jego imieniem; w kilku krajach założono specjalne grupy studyjne analizujące jego metody pracy, w Danii wydano katalog Mestaren Czesław Słania. Biografi och Katalog.
Obok projektów filatelistycznych zajmował się projektowaniem banknotów. Z jego usług korzystały w tym względzie Argentyna, Belgia, Brazylia, Dominikana, Izrael, Kanada, Kazachstan, Litwa, Portugalia i Wenezuela. Ponadto grawerował ekslibrisy, plakietki, medale, wykonywał prace dla związków i organizacji polonijnych.
Został m.in. odznaczony szwedzkim Złotym Medalem Królewskim, duńskim Krzyżem Rycerskim Dannebrogen, Krzyżem św. Karola (Monaco). W 1999 rodzinna Czeladź przyznała mu tytuł honorowego obywatela.
Pochowany w marcu 2005 na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
24 marca 2006 r. odsłonięto tablicę pamiątkową na budynku przy ul. Krzywej 2 w Czeladzi, w którym mieszkał artysta.[2][3]
[edytuj] Ciekawostki
- W czasie zamieszkiwania w Krakowie lubił spędzać czas wspólnie ze swoim przyjacielem Czesławem Konkiewiczem na Starym Mieście.
- Filateliści odkryli, że Słania miał zwyczaj podczas grawerowania znaczka umieszczania na nim mikroskopijnych imion swoich bliskich (tzw. tajnopisy). Rodzina (w tym sam autor) służyli natomiast niejednokrotnie jako modele podczas prac nad anonimowymi postaciami, które znajdują się na znaczkach. Jako przykład może tu posłużyć polski znaczek z serii lotniczej "Trasa W-Z" (1952) o nominale 1,40 zł: po lewej stronie, na wierzchołkach drzew można odczytać imię żeńskie - Lilka oraz nazwisko siostry - Majewska. Na innym znaczku z serii "Uruchomienie Fabryki Samochodów Osobowych na Żeraniu" (1952) monter zakładający koło jest podobny do samego autora.
- Zorganizowano kilkanaście wystaw filatelistycznych (krajowych i zagranicznych) prezentujących dorobek artystyczny Czesław Słani. Aż trzykrotnie ich otwarcie odbyło się w Muzeum Poczty i Telekomunikacji we Wrocławiu, które liczy sobie tyle samo lat, co Słania: w 1991 (70-lecie), w 1996 (jubileusz 75-lecia) i w październiku 2001 (80-lecie).[4]
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Agata i Zbigniew Judyccy, Polonia. Słownik biograficzny, Warszawa 2000. ISBN 83-01-13186-1.
- Mieczysław A. Lipiński, Czesław Słania :bthe engraver of the Swedish Court ; his life and work , Copenhagen 1977.
- Janusz Dunst, Czesław Słania - Geniusz Rytu, Katalog prac, Bytom 2007. ISBN 83-88352-41-5.
- Waldemar Żelazny (i inni), Ziemia lubelska. Przewodnik, Lublin 2005. ISBN. 83-916515-9-2
