Czingiz Ajtmatow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czingiz Ajtmatow
Fotografia Ajtmatowa, 2003
Fotografia Ajtmatowa, 2003
Imiona i nazwisko Czingiz Torekulowicz Ajtmatow
(ros. Чингиз Торекулович Айтматов
kirg. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов)
Data i miejsce urodzenia 12 grudnia 1928
Kirgiska Socjalistyczna Republika Radziecka Szeker
Data i miejsce śmierci 10 czerwca 2008
Niemcy Norymberga
Zawód pisarz, scenarzysta, poseł
Narodowość rosyjska, kirgiska, tatarska
Język rosyjski, kirgiski
Obywatelstwo radzieckie, kirgiskie
Alma Mater Instytut Literacki imienia Gorkiego
Okres 1957–2008
Gatunki proza, dramat, scenariusz
Ważne dzieła Żegnaj, Gulsary!, Dżamila, Golgota
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Czingiz Ajtmatow w Wikiźródłach
Wikicytaty Czingiz Ajtmatow w Wikicytatach

Czingiz Torekulowicz Ajtmatow (ros. Чингиз Торекулович Айтматов, kirg. Чыңгыз Төрөкулович Айтматов; ur. 12 grudnia 1928 w Szeker, Kirgiska Autonomiczna SRR - zm. 10 czerwca 2008 w Norymberdze, Niemcy) – rosyjski i kirgiski pisarz, jeden z animatorów pieriestrojki, zapoczątkował też otwarcie Kirgistanu na zachód. Ponadto dramaturg i scenarzysta filmowy.

W swoich utworach literackich często posługiwał się przypowieścią[1] i metaforą[2], zajmował się tematyką obyczajową i społeczną. Często sięgał też do folkloru[3][4].

Adaptacje filmowe[edytuj | edytuj kod]

Książki Czingiza Ajtmatowa stanowiły podstawę wielu adaptacji filmowych. Najbardziej znaną aktorką, która stworzyła postacie głównych bohaterek utworów pisarza, jest Natalja Arinbasarowa[5].

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Został odznaczony m.in. Złotym Medalem '"Sierp i Młot" Bohatera Pracy Socjalistycznej (31 lipca 1978), dwukrotnie Orderem Lenina, Orderem Rewolucji Październikowej, dwukrotnie Orderem Czerwonego Sztandaru Pracy, Orderem Przyjaźni Narodów oraz rosyjskim Orderem Przyjażni (1998) i Orderem Uśmiechu. Trzykrotny laureat Nagrody Państwowej ZSRR (1968, 1977, 1983) oraz Nagrody Leninowskiej (1963).

Wybrana twórczość[11][12][edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • 1961 - Moja dziewczyna (ros. Тополёк мой в красной косынке)
  • 1966 - Żegnaj, Gulsary (ros. Прощай, Гульсары!)
  • 1970 - Biały statek (ros. Белый пароход)
  • 1975 - Żurawie przyleciały wcześnie (ros. Ранние журавли)
  • 1980 - Dzień dłuższy niż stulecie (ros. Буранный полустанок lub И дольше века длится день)
  • 1986 - Golgota (ros. Плаха) - historia Abdiasza Kallistratowa, młodego dziennikarza, zabitego w stepie
  • 1992 - Biełoje obłako Czyngischana (ros. Белое облако Чингисхана)
  • 1996 - Tawro Kassandry (ros. Тавро Кассандры)
  • 1998 - Wstriecza s odnim bachai (ros. Встреча с одним бахаи)
  • 2006 - Kogda padajut gory (Wiecznaja niewiesta) (ros. Когда падают горы (Вечная невеста))

Nowele i opowiadania[edytuj | edytuj kod]

  • 1952 - Gazietczyk Dzjujdo (ros. Газетчик Дзюйдо)
  • 1953 - Aszym (ros. Ашим)
  • 1957 - Trudnaja pierieprawa (ros. Трудная переправа)
  • 1957 - My idiem dalsze (ros. Мы идем дальше)
  • 1957 - Nocznoj poliw (ros. Ночной полив)
  • 1957 - Twarzą w twarz (ros. Лицом к лицу)
  • 1958 - Dżamila (ros. Джамиля) - pierwszy znany w Europie utwór Ajtmatowa, przetłumaczony na język francuski, który nazwano "najpiękniejszą historią miłosną". Od tego właśnie momentu wszystkie jego utwory cieszyły się sporym zainteresowaniem
  • 1958 - Sopierniki (ros. Соперники)
  • 1962 - Pierwszy nauczyciel (ros. Первый учитель)
  • 1976 - Matczyne pole (ros. Материнское поле)
  • 1977 - Łaciaty pies biegnący brzegiem morza (ros. Пегий пёс, бегущий краем моря)
  • 1991 - Na riekie Bajdamtał (ros. На реке Байдамтал)
  • Płacz pierieletnoj pticy (ros. Плач перелетной птицы)
  • Wierblużyj glaz (ros. Верблюжий глаз)
  • Ziemla i flejta (ros. Земля и флейта)

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

Publicystyka[edytuj | edytuj kod]

  • 1997 - Płacz ochotnika nad propast'ju (ros. Плач охотника над пропастью) - napisany razem z M. Szachanowym
  • Czy podważane są zasady?

Przypisy

  1. (ros.) Ишанова, Асима Калимовна. Функции притчи в советской прозе 1970-начала 80-х годов // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Москва, 2006.
  2. (ros.) Бакашова, Жылдыз Кемеловна. Художественные функции сравнения и метафоры в повестях Чингиза Айтматова // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Бишкек, 1992.
  3. (ros.) ТЕМАЕВА, Хава Нахаевна. Духовно-нравственный и художественный мир Чингиза Айтматова и его мотивы в северокавказской прозе // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.02 Майкоп, 2006.
  4. (ros.) Мискина, Маргарита Сергеевна. Фольклорно-мифологические мотивы в прозе Чингиза Айтматова // Дис. на соискание учёной степени канд. филол. наук : 10.01.01 : Томск, 2004 206 c. РГБ ОД, 61:04-10/926
  5. Wieniera Sagyndyk kyzy, tłumacz Jolanta Piaseczna: Natalia Arinbasarowa – odtwórczyni ról Ałtynaj i Dżamili. Kyrgyzstan.pl (Kirgisko-Polski Portal). [dostęp 2014-04-22].
    Przekład z rosyjskiego oryginału: Венера Сагындык кызы: Органная музыка и Айтматов в исполнении Аринбасаровой (ros.). «Азаттык» үналгысы, 22.11.2013. [dostęp 2014-04-22].
  6. Pierwszy nauczyciel w bazie filmweb.pl
  7. Dżamila w bazie filmweb.pl
  8. Czerwone jabłko w bazie filmweb.pl
  9. The Red Apple (ang.). The Red Apple - Eurasia IFF. [dostęp 2014-04-28].
  10. Талант менен ширелишкен сулуулук (kirg.). «Азаттык» үналгысы, 07.09.2009. [dostęp 2014-04-28].
  11. http://www.biblionetka.pl/author.aspx?id=7803
  12. http://www.kyrgyzstan.pl/pl/artykuly/tematy-tygodnia/czyngyz-ajtmatow/166-tworczo-czyngiza-ajtmatowa.html

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła w języku angielskim

Źródła w języku rosyjskim

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]