Czwartorzęd

neogen > Czwartorzęd > dziś 2.588 – 0 milionów lat temu PreЄ Є O S D C P T J K Pg N

Średnia zawartość O₂ w atmosferze w tym okresie	ok. 20 % obj.^[1] (100% dzisiejszej)
Średnia temperatura w okresie	ok. 13°C^[2] (-1°C ponad obecną średnią)
Tabela stratygraficzna

Czwartorzęd (Q) – najmłodszy okres ery kenozoicznej, który zaczął się 2,588 mln lat temu z końcem neogenu i trwa do dziś. Dzieli się na:

plejstocen od 2 588 000 do 11 700 lat temu,
holocen od 11 700 lat temu do dziś.

Inne podziały [edytuj]

We wcześniejszym podziale okresem poprzedzającym czwartorzęd był trzeciorzęd. Został on później podzielony na paleogen i neogen. Według podziału dokonanego przez Międzynarodową Komisję Stratygraficzną w 2004 r. czwartorzęd miał nie istnieć jako okres, a plejstocen i holocen wchodziły w skład neogenu (23 mln lat temu do chwili obecnej). Na skutek protestów społeczności geologów czwartorzędu, w 2006 r. Międzynarodowa Komisja Stratygraficzna przywróciła formalne stosowanie nazwy czwartorzęd w randze podery, przesuwając zarazem jego dolną granicę z 1,87 na 2,59 mln lat, a więc obejmując także ostatnie piętro pliocenu – gelas.

Quaternary is recommended as a formal Period/System of the Cenozoic. It is the interval of oscillating climatic extremes (glacial and interglacial episodes) that was initiated at about 2.6 Ma (set equal to base of Gelasian stage), therefore it encompasses the Holocene and Pleistocene epochs and the late Pliocene.

Klimat [edytuj]

W plejstocenie klimat często ulegał zmianom, ochłodzeniom towarzyszyło powstawania lądolodów i zwiększenie wilgotności (na niższych szerokościach geograficznych). Okresom ociepleń towarzyszyło topnienie pokryw lodowych (całkowite lub częściowe) oraz pustynnienie obszarów równikowych. Holocen rozpoczął się około 11,7 tysięcy lat temu, wraz z ustąpieniem ostatniego lądolodu z terenów środkowej Europy.

Migracje [edytuj]

Lądolody kontynentalne powodowały wycofywanie się morza; dzisiejszy szelf Morza Północnego był wówczas obszarem zamieszkanym przez paleolityczne ludy koczownicze. Istnieje teoria, że przez most lądowy przez Cieśninę Beringa została zasiedlona Ameryka.

Obszar Polski [edytuj]

Formacje plejstoceńskie pokrywają ponad 90% terytorium terenu Polski. Najstarsze zlodowacenie Narwi objęło jedynie Polskę północno-wschodnią po Polesie Lubelskie, Kujawy i fragment Wielkopolski.

Zlodowacenie Gunz (w Polsce zlodowacenie północno-wschodniopolskie) Ślady: kopalne osady lodowcowe i wodnolodowcowe w Polsce północno-wschodniej.

Zlodowacenie Mindel (w Polsce zlodowacenia południowopolskie) Ślady: utwory rzecznolodowcowe i lodowcowe po Karpaty i Sudety.

Interglacjał wielki (mazowiecki) Ślady: doliny rzeczne (kopalna sieć rzeczna).

Zlodowacenie Riss (w Polsce zlodowacenie środkowopolskie). Ślady: Wyżyna Lubelska, Góry Świętokrzyskie, Wyżyna Łódzka, Wyżyna Śląska, Nizina Śląska.

Interglacjał eemski Transgresja morska objęła dolinę dolnej Wisły, po Świecie. Ślady: osady morskie z morską fauną małżów.

Zlodowacenie Wurm (w Polsce zlodowacenie północnopolskie) Ślady: Pojezierze Pomorskie, północna Wielkopolska, Pojezierze Kujawskie, Pojezierze Mazurskie.