Czytelnictwo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Czytelnictwo – działalność człowieka związana z czytaniem książek. Bibliolodzy rozróżniają ponadto różne szczegółowe definicje czytelnictwa:

Z czytelnictwem ściśle wiąże się pojęcie kultury czytelniczej, które oznacza:

  • Społeczne funkcjonowanie dwóch środków przekazu: książki i czasopisma oraz tekstów przez nie przenoszonych.
  • Składnik osobowości ukształtowanym pod wpływem różnych czynników w toku obcowania czytelnika z przekazami piśmienniczymi.

Czytelnictwo związane jest też z rozumieniem tekstów i ich przystępnością. Teksty napisane prostym językiem będą przystępne dla wielu osób, podczas gdy teksty pisane językiem specjalistycznym nie znajdą czytelników wśród niespecjalistów. Najpoczytniejsze polskie dzienniki pisane są językiem zrozumiałym już dla uczniów gimnazjum.

Na Zachodzie od przeszło 100 lat bada się przystępność tekstów metodami ilościowymi (Indeks czytelności Flescha, Indeks czytelności FOG).

Zainteresowania czytelnicze szlachty polskiej[edytuj | edytuj kod]

Szlachta posiadała różne zainteresowania czytelnicze.Warto wspomnieć na początku o kalendarzach. Jednak o nich utarły się niezbyt pochlebne opinie, które znajdujemy w dawnych inwentarzach bibliotecznych. Najstarszy - 1701 r., ostatni - 1795 r.

W sumie jest ich 102.Jest ich dostatecznie dużo, by móc bliżej poznać zainteresowania i problemy nurtujące średnią warstwę szlachecką w XVIII w., a także treści poznawcze i ideologiczne.

Objętość zbiorów waha się od kilku do kilkuset tomów. Zawartość jest zróżnicowana: od książek o treści religijnej do dzieł z zakresu nauk ścisłych, wojskowości, ekonomii i rolnictwa. A także literatura: piękna, historia, prawo, piśmiennictwo społeczno - polityczne i retoryka. Są także książki w języku polskim, francuskim, włoskim a nawet greckim.

Zasadniczy zbiór ma charakter humanistyczny. Książki z zakresu matematyczno - przyrodniczego i technicznego stanowią niewielką część.

Kalendarze wydawane były w dużych nakładach (do 10 000) i są sprzedawane w przystępnych cenach. Wydawano je w różnych formach: małe, skromne, szare i ubogie graficznie. Były też okazałe, jezuickie i pijarskie, akademickie i amatorskie, oświecone,efemerydy. Nie zbadano dotąd ich produkcji, jednak tak, jak i dziś podstawowym ich zadaniem było dostarczenie miary dla upływającego i nadchodzącego czasu.

Podstawowy kalendarz posiadał 12 stron przeznaczonych dla poszczególnych miesięcy. Spisy dni, z zaznaczeniem świąt, były zazwyczaj podwójne, tzn. według nowego i starego stylu, czyli gregoriańskiego i juliańskiego.

Kalendarz większego formatu zawierał ponadto: pouczenia, rady praktyczne, rubrykę ze znakami zodiaku, różne maksymy

i wskazania dietetyczne, sanitarne, gospodarskie itp. U dołu strony umieszczano dodatkowe informacje astrologiczne lub artykuł, który ciągnął się przez całe kalendarium (popularyzacja nauki lub porady gospodarskie). Za kalendarium były tabele, które podawały informacje dotyczące regulowanie i ustawianie ówczesnych chronometrów. Osobną pozycję stanowiły prognostyki roczne - dawały informacje, pod znakiem jakiej planety był dany rok. Dalsze działy miały przeobfitą tematykę. Były to wielostronne, podręczne informatory w sprawach: dorocznych jarmarków, odpustów, kursowania poczty, rozkładów jazdy dyliżansów, systemów miar i wag, kursów monet oraz ogłoszeń księgarskich. Ponadto zawarte były dane dotyczące życia publicznego i działania ważniejszych instytucji polityczno - państwowych.

Kalendarze to także praktyczne poradniki gospodarskie, domowe, kulinarne i medyczne. Stanowiły rodzaj gazety

i encyklopedii, przynoszące rozmaite wiadomości o kraju i o świecie. Na łamach kalendarzy publikowano wiadomości z historii i geografii.

Specjalne kalendarze poświęcone sprawom dewocyjnym i hagiografii, poezji i prozy literackiej. Drukowano w nich wierszyki moralizujące, wymowne maksymy, utwory żartobliwe, panegiryki a także powiastki dydaktyczne.

Funkcja kalendarzy była więc różnorodna. Dzisiejsi badacze przypisują tym wydawnictwom rolę środka ekspresji kulturowej
i porównują do dzisiejszych form kultury: prasy, radia itp.

Kalendarze były w tamtych czasach rodzajem książki najbardziej rozpowszechnionym. W drugiej połowie XVIII w. coraz więcej kalendarzy przeznaczonych było dla miast, jednak najwięcej to na ogół małe i średnie dwory szlacheckie. Były jedynymi książkami na tych dworach. Kalendarze można spotkać w dwunastu bibliotekach z różnych okresów XVIII w. w ogólnej liczbie 70 egzemplarzy. Nie zachowały się wskutek częstego użytkowania. Nabywcy zachowanych kalendarzy to: Jóżef Ossoliński, Kasztelaniec Mikołaj Kuropatnicki, Aleksander Dembiński, starostowie Zygmunt Łubieński i Kazimierz Jordan, Józef Browski oraz Michał Łojowski, Józef Jakielski i Antoni Czapliński. Kalendarze te były różnej wartości. W pierwszej połowie wieku wydawnictwo największe to Akademia Krakowska (Posiadała ona dawne tradycje).

Autorzy wielką wagę przykładali do prognistyków, którym poświęcali obszerne rozprawy zwłaszcza ze świata planet. Taki sam charakter miały kalendarze układane przez profesorów filii akademickich, zgromadzenia zakonne. Należeli do nich: Stanisław Niewieski, Tomasz Franciszek Ormiński i Stanisław Duńczewski.

Nawet wielki botanik epoki Oświecenia w Polsce ksiądz Krzysztof Kluk brał przykłady z tych dzieł.

Od lat czterdziestu kalendarze ulegają modernizacji. Ukazują się tzw."Kalendarze polityczne" - stają się źródłem wiadomości
o Polsce. Pierwszy taki kalendarz wydał w Wilnie jezuita Jan Paszkowski. Później Franciszek Paprocki, Karol Wyrwicz. Główny autor kalendarzy politycznych pijarskich to Antoni Wiśniewski.

Ignacy Krasicki wydał "Kalendarz obywatelski", który był swego rodzaju kompedium historii Polski, ułożonym na podstawie dzieł Długosza, Bielskiego, Stryjkowskiego, Kochanowskiego.

Oprócz wyżej wymienionych mogą występować również takie kalendarze, jak: gospodarcze - wiedza o rolnictwie i o życiu
w warunkach wiejskich.

W kalendarzach bowiem odzwierciedlały się zasadnicze zmiany, które zachodziły w kulturze polskiej XVIII w. Z upływem lat służyły popularyzacji wiedzy z różnych dziedzin. Książki o tematyce matematyczno - przyrodniczej docierały do małej grupy osób - można było spotkać kompedia, podręczniki szkolne - przechowywano je w bibliotekach rodzinnych i tak, jak kalendarze pełniły funkcję popularyzatorską.

Do ludzi docierały nowe idee, wzorce i wartości, umożliwiając stopniowe i nieraz słabo widoczne, a jednak stale postepujące przemiany w świadomości społecznej.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dunin J., Pismo zmienia świat, Warszawa : Łódź 1998.
  • Skwarnicki M., Czytelnictwo i metody jego badania [W:] Problemy czytelnictwa w wielkich miastach, Warszawa 1960.
  • Wajda A., Metodyka i organizacja czytelnictwa, Wyd. III, Bydgoszcz 1983.
  • Wojciechowski J., Czytelnictwo, Kraków 1999.
  • Bogdanow H., "Studia o Książce", Tom 18. Wrocław 1989