Dúbravka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Bratysławy Dúbravka
dzielnica Bratysławy
Stara dubravka 2.jpg
Stara część dzielnicy
Miasto Bratysława
Status dzielnica
starosta Ján Sandtner
Wysokość 243 m n.p.m.
Ludność (2004)
 • liczba ludności
 • gęstość

34 525
3991 os./km²
Tablice rejestracyjne BA, BL
Położenie na planie Bratysławy
Położenie na planie Bratysławy
Położenie na mapie Bratysławy
Mapa lokalizacyjna Bratysławy
Dúbravka
Dúbravka
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Dúbravka
Dúbravka
Ziemia 48°11′N 17°02′E/48,183333 17,033333Na mapach: 48°11′N 17°02′E/48,183333 17,033333
Strona internetowa
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Dúbravka (niem. Kaltenbrunn, węg. Hidegkút, Pozsony-Hidegkút, chor. Dubráva) – dzielnica Bratysławy, położona na północny zachód od centrum, w powiecie Bratysława IV. Położona jest pomiędzy Małymi Karpatami na północnym wschodzie, a górą Devínska Kobyla na południowym zachodzie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tereny dzisiejszej dzielnicy mogły być już zasiedlone w epoce kamienia. Wykopaliska archeologiczne wykazały obecność Celtów, a także ruiny rzymskiego domu Villa Rustica. Później pojawili się tutaj Germanie. Słowianie w okolicy postawili piec szklarski, nie wiadomo jednak, czy teren dzisiejszej dzielnicy był zamieszkany. Pierwsza właściwa wieś pojawiła się prawdopodobnie w XIV lub XV wieku i była wsią służebną pobliskiego Zamku Devín i wchodziła w skład dóbr devíńskich. Pierwsza pewna pisemna wzmianka[1] (nazwa Dúbrawa) pochodzi z 1574[2] lub 1576 i związana jest z kolonizacją chorwacką. W tym okresie Chorwaci osiedlili się w kilku wsiach wokół dzisiejszej Bratysławy. Przenosili się tutaj głównie z rodzinnych stron, zajętych przez Turków, które były w rękach rodziny Batory – byli oni również ówczesnymi właścicielami zamku w Devínie i postanowili przenieść swoich poddanych w bardziej bezpieczne miejsca. Proces osadnictwa (przebycie drogi z Chorwacji nad Dunaj, wykarczowanie lasów, budowana domów) mógł trwać nawet 12 lat – w tym czasie byli oni zwolnieni z pańszczyzny i innych powinności wobec pana[3]. Ich potomkowie żyją do dzisiaj i posługują się własnym, specyficznym dialektem.

Kościół św. Kozmy i Damiana
Stara Dúbravka

Pod koniec XVI wieku przez pewien okres Dúbravka stała się własnością kasztelana Michala Bay, który otrzymał ją w zamian za zasługi i wierną służbę, od rodziny Batory. Ponieważ nie był on szlachcicem spotkało się to z oburzeniem i protestami okolicznej szlachty.

Kolejnymi właścicielami wsi została rodzina Pálffy, która od XVII wieku do 1945 byli panami zamku w Devínie. O wiosce wspomniano w dokumentach po raz kolejny w 1683, kiedy niedaleki Wiedeń był oblegany przez Turków – prawdopodobnie została wówczas spalona przez przemieszczające się wojska.

Urbarz z 1768 wymienia 58 mieszkańców – trudnili się oni rolnictwem i winiarstwem. W okresie między dniem św. Michała a św. Jerzego mogli oni, zamiast odrabiać pańszczyznę, produkować własne wino, a potem sprzedawać swoje zbiory na targach w Bratysławie i Wiedniu. Ich kultura oraz tryb życia był i jest charakterystyczny dla regionu Záhorie.

Wiek XIX przyniósł na wieś kilka nieszczęść – najpierw, w 1809, Dúbravka został spalona przez wojska napoleońskie. W 1831 wybuchła w okolicy epidemia, podobnie jak w 1866, podczas wojny austriacko-pruskiej, w której dodatkowo wioska po raz kolejny została spalona. Częste niszczycielskie działanie ognia sprawiło, że w 1889 zaczęła działać straż pożarna.

W II połowie XIX wieku większość mieszkańców Dúbravki pracowała w ówczesnym Pozsony, często na kolejach. Od 1908 wieś miała własny, amatorski teatr. Od 1911 zaczęto tutaj budować drewniane domki letniskowe (tzw. Tavaríkova kolónia), do których przyjeżdżali letnicy. Przed I wojną światową 96% mieszkańców wsi było Słowakami[4].

I wojna światowa spowodowała spadek dochodów z winiarstwa. Od 1919 Dúbravka znalazła się w granicach Czechosłowacji i wówczas władze rozparcelowały majątki rodziny Pálffy. W 1926 na ulicach pojawiło się oświetlenie elektryczne, w 1935 oddano do użytku nową szkołę, w 1936 zaczął działać wodociąg i pierwsze telefony, a w 1938 dom kultury. Działało tutaj także kąpielisko, kino, wiejska biblioteka i czytelnia[2]. Większość mieszkańców trudniła się winiarstwem (powstało wiele zakładów i firm winiarskich), pozostali pracowali w kamieniołomach w Devińskiej Nowej Wsi albo w Bratysławie.

W marcu 1939 teren wsi zajęło wojsko niemieckie, gdyż według początkowych planów miała ona zostać włączona do III Rzeszy. Ostatecznie do Niemiec przyłączono tylko Devín oraz Petržalkę, a Dubravkę Niemcy opuścili w kwietniu 1939.

5 kwietnia 1945 wieś obsadziła Armia Czerwona. Rok później włączono ją w granice Bratysławy, ale nadal dominowała tutaj niska, zabytkowa, wiejska zabudowa (w latach 60. objęta ochroną). Zmieniło się to w latach 70. XX wieku, kiedy pojawiły się blokowiska, zupełnie niepasujące do dotychczasowego charakteru dzielnicy. Mimo to w latach 80. uznano dawną wieś oraz niektóre okoliczne lasy i ogrody za tereny rekreacyjne. Dopiero w 1952 uruchomiono połączenie autobusowe z centrum Bratysławy.

Do dzisiaj winiarstwo jest znakiem charakterystycznym Dúbravki. Obecnie planowane są dalsze kroki w celu urbanizacji i przebudowy dzielnicy – m.in. powstał projekt wybudowania wokół głównej ulicy centrum, którego nigdy tutaj nie było.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Horánska studňa
  • kościół św. Kozmy i Damiana, wybudowany w 1723 za zgodą właścicieli devińskiego zamku.
  • Horánska studňa – według legendy studnia, która w przeszłości nigdy nie wysychała. Znajduje się w herbie dzielnicy.
  • Villa Rustica – ruiny rzymskiego domu, przykład architektury prowincjonalnej z czasów cesarstwa rzymskiego,
  • pomniki poległych w wojnie austriacko-pruskiej (postawiony w 1867) i I wojnie światowej (z 1936),
  • dwie kapliczki (z końca XVI i połowy XIX wieku)
  • rzeźby św. Floriana i św. Wendelina (nie ustalono ich wieku), krzyże pamiątkowe (tzw. Kamienny, prawdopodobnie z I połowy XVIII wieku i tzw. Czerwony, postawiony w miejscu, gdzie wytrysnęło źródełko).

W 2002 w dzielnicy poświęcono nowy kościół pw. Ducha Świętego.

Cała okolica słynie z terenów zielonych, dużej ilości lasów, sadów oraz winnic.

Podział dzielnicy[edytuj | edytuj kod]

Dzielnica Dúbravka dzieli się, nieoficjalnie, na cztery części

  • Podvornice
  • Záluhy
  • Krčace
  • Dúbravčice

Sport[edytuj | edytuj kod]

Znajdują się tutaj dwa kluby piłkarskie – FK CRA w tzw. Starej Dubravce oraz FK Dúbravka. W dzielnicy mieści się również klub hokeja na lodzie HOBA Bratislava, posiadający własne kryte lodowisko.

Znane postacie pochodzące z Dúbravki[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Według niektórych teorii o wsi (jako Dowina) wspomina się już w IX wieku, w kronice opisującej walki Niemców z Morawianami – http://www.dubravka.sk/sk/Mestska-cast/Historia-mestskej-casti-Dubravka/O-pociatkoch-Dubravky.alej
  2. 2,0 2,1 Historia dzielnicy (sk)
  3. O początkach dzielnicy (sk)
  4. FOTW (en)