Dąb Bartek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dąb Bartek
POL Pomnik Przyrody.svg pomnik przyrody ustanowiony w 1954 roku
Dąb Bartek
Państwo  Polska
Nazwa systematyczna Quercus robur
Obwód 985 cm
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dąb Bartek
Dąb Bartek
Ziemia 50°59′14,16″N 20°39′00,46″E/50,987267 20,650128
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Dąb Bartek od strony drogi

Dąb Bartek – jeden z najstarszych w Polsce dębów, od 1954 roku chroniony prawem jako pomnik przyrody, rosnący na terenie leśnictwa Bartków (nadleśnictwo Zagnańsk), przy drodze wojewódzkiej nr 750 z Zagnańska do Samsonowa, w województwie świętokrzyskim.

Wiek i rozmiary[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym wiek dębu oceniano nawet na 1200 lat[potrzebne źródło]. Cezary Pacyniak w publikacji z 1992 roku Najstarsze drzewa w Polsce podał wyniki swoich badań, według których wiek Bartka wynosił wówczas 654 lata[1].

Zgodnie z pomiarami wykonanymi w 2013 roku drzewo ma 28,5 metra wysokości[2] – wcześniejsze źródła podawały 30 metrów[3]. Według danych z nadleśnictwa Zagnańsk obwód pnia na wysokości 1,30 m wynosi 9,85 m, a przy ziemi 13,4 m, rozpiętość korony 20 x 40 m, okap korony 720 m³, pierśnica 3,14 m[3]. Miąższość całego drzewa wynosi 72 m³, miąższość grubizny całego drzewa 65 m³, w tym pień główny 46 m³.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1829 roku dąb miał czternaście konarów głównych i szesnaście bocznych, a w 2008 osiem konarów głównych[4].

W roku 1906 dąb ucierpiał od pożaru pobliskich zabudowań[5].

W 1920 pień drzewa zacementowano; plombę tę w 1978 usunięto[5], a ubytek wypełniono plombą z żywicy[4] i zamaskowano płatami kory[5].

W końcu sierpnia 1933 roku, podczas zlotu z okazji 25-lecia Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego w Samsonowie, obok dębu odsłonięto pamiątkowy kamień z napisem: W 25-lecie ZWC i Związku Strzeleckiego 1908-1933 — Obywatele. Kamień ten przeleżał ponad 30 lat przewrócony napisem do ziemi (do 1984); obecnie znajduje się po wschodniej stronie Bartka.

W 1934 sąd konkursowy pod przewodnictwem profesora Władysława Szafera uznał Bartka za „najokazalsze drzewo w Polsce”[4]. Dąb uznano za pomnik przyrody orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 28.10.1954.[4] Współcześnie drzewo zostało wpisane do rejestru pomników przyrody Rozporządzeniem nr 35/2007 Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 12 grudnia 2007 w sprawie uznania za pomniki przyrody[6].

3 czerwca 1991 uszkodzeniu w wyniku uderzenia pioruna uległ jeden z konarów oraz część pnia – powstała tzw. listwa piorunowa. Uszkodzenie zostało zakonserwowane[4]. W późniejszym okresie założono na drzewie piorunochron[5]. W 1997 roku zamontowano w miejsce drewnianych podpory teleskopowe podtrzymujące konary[5].

Stan[edytuj | edytuj kod]

Próchnienie pnia stało się poważnym problemem: grubość zdrowej tkanki nie przekracza 20 cm, a w wielu miejscach wynosi zaledwie 5 cm[7]. Dąb zaczął się niebezpiecznie przechylać pod ciężarem jednego z konarów[8]. W 2011 roku podjęto próby ratowania powoli obumierającego drzewa. Najnowsza koncepcja ratunku dotyczy wykonania łuku, do którego dąb mógłby zostać podwieszony – ma to pozwolić uniknąć ewentualnego złamania lub wywrócenia się drzewa. Koszt realizacji łuku to 2 miliony złotych. Ministerstwo Środowiska zgodziło się przeznaczyć pieniądze na ten cel, lecz najpierw niezbędne będzie wykonanie dokumentacji i opracowania, co wyniesie około 100 tysięcy złotych. Wiele fundacji, mediów i osób prywatnych rozpoczęło zbiórkę funduszy przy jednoczesnym nagłaśnianiu problemu[9].

Legendy i podania[edytuj | edytuj kod]

Według jednej z legend Jan III Sobieski i Marysieńka ukryli w Bartku skarby[10].

Na pniu Bartka, od strony południowo-wschodniej, zawieszone są dwie figury ukrzyżowanego Chrystusa, odlane prawdopodobnie w miejscowych fabrykach żelaza. Na jednej z figur widoczny jest rok 1853. Według ustnych przekazów miały one być umieszczone na pamiątkę powieszenia na Bartku dwóch oficerów powstańczych z powstania styczniowego. Według innej wersji podania odlew miał być zawieszony na pamiątkę zwycięstwa w bitwie pod Wiedniem, a drugi został umieszczony na Bartku na pamiątkę wygaśnięcia epidemii cholery w 1853 roku.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu dębu przechodzi szlak turystyczny zielony zielony szlak turystyczny z Bliżyna do Zagnańska.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Cezary Pacyniak, Najstarsze drzewa w Polsce. Przewodnik, Wydawnictwo PTTK „Kraj”, Warszawa 1992, ISBN 83-7005-199-5
  2. Gazeta.pl − Uczelnie badają dąb Bartek
  3. 3,0 3,1 Ochrona przyrody. W: Nadleśnictwo Zagnańsk [on-line]. [dostęp 2012-08-28].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Portal Informacji Kulturalnej województwa świętokrzyskiego – Dąb Bartek.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Zarzyński P. & Tomusiak R., 2013: Najgrubsze dęby Polski (2). Przyroda Polska, 7, strona 19.
  6. Rozporządzenie nr 35/2007 Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawie uznania za pomniki przyrody. Świętokrzyski UW. [dostęp 2011-09-26].
  7. [1]
  8. [2]
  9. Paweł Rogaliński: Co zrobisz dla Bartka?. [dostęp 2012-10-15].
  10. Tatiana Banaś, Ryszard Garus: Legendy Świętokrzyskie. Kielce: 1996, s. 45. ISBN 83-86953-07-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mieczysław Starz Dąb Bartek Zagnańsk i okolice Kielce 2007.
  • Mieczysław Starz Zagnańsk, Samsonów, Tumlin, Ćmińsk z dziejów osad nad górną Bobrzą Kielce 1995.
  • Stanisław Janicki Dąb Bartek Zagnańsk 1995.
  • Stanisław Janicki Spacerkiem po gminie Zagnańsk i okolicy Zagnańsk 2003.