Dąb Bartek
Na mapach:
| Dąb Bartek | |
 pomnik przyrody ustanowiony dnia 1952 |
|
 |
|
| Nazwa | Dąb Bartek |
| Nazwa systematyczna | Quercus robur |
| Obwód | 985 cm |
Dąb Bartek – dąb szypułkowy chroniony jako pomnik przyrody, rosnący przy drodze w leśnictwie Bartków między Zagnańskiem i Samsonowem (gmina Zagnańsk), w województwie świętokrzyskim.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Wiek tego drzewa oceniany jest wg najnowszych badań dendrochronologicznych na 645-670 lat (badania wykonano świdrem Presslera). Dokładny wiek jest niemożliwy do ustalenia, ze względu na spróchniały środek pnia[1]. W okresie międzywojennym wiek tego dębu oceniano nawet na 1200 lat.
Od 1952 roku dąb uznany jest za pomnik przyrody[2]. W 1934 sąd konkursowy pod przewodnictwem profesora Władysława Szafera uznał Bartka za "najokazalsze drzewo w Polsce"[1]. Według jednej z legend Jan III Sobieski i Marysieńka ukryli w Dębie Bartku skarby[3].
Na pniu Bartka, od strony południowo-wschodniej zawieszone są dwie figury ukrzyżowanego Chrystusa, odlane prawdopodobnie w miejscowych fabrykach żelaza. Na jednej z figur widoczny jest rok 1853. Według ustnych przekazów, miały one być umieszczone na pamiątkę powieszenia na Bartku dwóch oficerów powstańczych z powstania styczniowego. Inna wersja ustnego podania twierdzi, że jeden odlew miał być zawieszony na pamiątkę zwycięstwa Sobieskiego pod Wiedniem, a drugi został umieszczony na Bartku na pamiątkę wygaśnięcia epidemii cholery w 1853 r.
W 1829 dąb miał 14 konarów głównych i 16 bocznych. Obecnie posiada 8 konarów głównych. Największym nieszczęściem dla Bartka był 1906 r. kiedy to grupy bojowe PPS napadały na okoliczne urzędy, posterunki, sklepy, pociągi i kasy kolejowe. Jedna z grup wyruszyła z Kołomania do Samsonowa dokonując napadu na Urząd Gminy. Później udali się w kierunku Zagnańska, aby zdobyć Urząd Nadleśnictwa Samsonów w Bartkowie, ale nie udało się go zdobyć. Opanowano leśniczówkę, zastrzelono nadleśniczego za postrzelenie trzech bojówkarzy. O świcie nad ranem jeden z bojówkarzy Izydor Stępień podpalił budynki gospodarcze, znajdujące się 20 m od wschodniej strony Bartka, paliła się słoma i siano wiatr niósł płomienie na Bartka.
W latach 20. XX wieku pień drzewa zamurowano wykorzystując kamień wapienny, który w latach 60. XX w. usunięto, a ubytek wypełniono plombą z żywicy i zamaskowano płatami kory. 3 czerwca 1991 uszkodzeniu w wyniku uderzenia pioruna uległ jeden z konarów oraz część pnia – powstała tzw. listwa piorunowa. Uszkodzenie zostało zakonserwowane[1].
W końcu sierpnia 1933 r., w 25-lecie Związku Walki Czynnej powstałego w 1908 r. i Związku Strzeleckiego odbył się zlot w Samsonowie, skąd był przemarsz do dębu Bartka, gdzie odsłonięto pamiątkowy kamień z napisem: W 25-lecie ZWC i Związku Strzeleckiego 1908-1933 Obywatele. Kamień ten przeleżał ponad 30 lat przewrócony napisem do ziemi (do 1984 r.) a obecnie znajduje się po wschodniej stronie Bartka.
[edytuj] Stan obecny
Drzewo mierzy obecnie 30 metrów wysokości, obwód pnia wynosi na wysokości 1,30 m – 9,85 m, a przy ziemi 13,4 m, rozpiętość korony 20 m x 40 m, okap korony 720 m³, pierśnica 3,14 m[2]. Miąższość całego drzewa wynosi ok. 72 m³, miąższość grubizny całego drzewa ok. 65 m³, w tym pień główny – ok. 46 m³.
Próchnienie pnia stało się poważnym problemem: grubość zdrowej tkanki nie przekracza 20 cm, a w wielu miejscach wynosi zaledwie 5 cm. Dąb zaczął się niebezpiecznie przechylać pod ciężarem jednego z konarów.
Podstawą prawną do ochrony drzewa stanowi Rozporządzenie Nr 35/2007 Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawie uznania za pomniki przyrody[4].
[edytuj] Turystyka
Koło dębu przechodzi 
zielony szlak turystyczny z Bliżyna do Zagnańska.
[edytuj] Bibliografia
- Mieczysław Starz Dąb Bartek Zagnańsk i okolice Kielce 2007
- Mieczysław Starz Zagnańsk, Samsonów, Tumlin, Ćmińsk z dziejów osad nad górną Bobrzą Kielce 1995
- Stanisław Janicki Dąb Bartek Zagnańsk 1995
- Stanisław Janicki Spacerkiem po gminie Zagnańsk i okolicy Zagnańsk 2003
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Portal Informacji Kulturalnej województwa świętokrzyskiego – Dąb Bartek
- ↑ 2,0 2,1 Portal Korporacyjny Lasów Państwowych, Nadleśnictwo Zagnańsk: Program ochrony przyrody – Pomniki przyrody
- ↑ Tatiana Banaś, Ryszard Garus: Legendy Świętokrzyskie. Kielce: 1996, s. 45. ISBN 83-86953-07-1.
- ↑ Rozporządzenie Nr 35/2007 Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawie uznania za pomniki przyrody (pol.). Świętokrzyski UW. [dostęp 2011-09-26].
