Dąb Bartek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dąb Bartek
POL Pomnik Przyrody.svg pomnik przyrody ustanowiony 1954 r.
Dąb Bartek
Państwo  Polska
Nazwa systematyczna Quercus robur
Obwód 985 cm
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dąb Bartek
Dąb Bartek
Ziemia 50°59′14,16″N 20°39′00,46″E/50,987267 20,650128
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Dąb Bartek od strony ulicy

Dąb Bartek – jeden z najstarszych w Polsce dębów, od 1954 r. chroniony jako pomnik przyrody, rosnący przy drodze we wsi Zagnańsk, w województwie świętokrzyskim.

Wiek i rozmiary dębu[edytuj | edytuj kod]

W okresie międzywojennym wiek tego dębu oceniano nawet na 1200 lat.[potrzebne źródło] Cezary Pacyniak w publikacji z 1992 "Najstarsze drzewa w Polsce" podał wyniki swoich badań, według których ówcześnie wiek Bartka wynosił 654 lata[1].

Według pomiarów z 2013 roku drzewo ma 28,5 metra wysokości[2]. Wcześniejsze źródła podawały 30 metrów[3]. Według danych z Nadleśnictwa Zagnańsk obwód pnia wynosi na wysokości 1,30 m – 9,85 m, a przy ziemi 13,4 m, rozpiętość korony 20 m x 40 m, okap korony 720 m³, pierśnica 3,14 m[3]. Miąższość całego drzewa wynosi ok. 72 m³, miąższość grubizny całego drzewa ok. 65 m³, w tym pień główny – ok. 46 m³.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1829 r. dąb miał 14 konarów głównych i 16 bocznych, a w 2008 r. miał 8 konarów głównych[4].

W roku 1906 dąb ucierpiał od pożaru pobliskich zabudowań[5].

W 1920 pień drzewa zacementowano, plombę tę w 1978 usunięto[5], a ubytek wypełniono plombą z żywicy[4] i zamaskowano płatami kory[5].

W końcu sierpnia 1933 r., podczas zlotu z okazji 25-lecia Związku Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego w Samsonowie, obok dębu odsłonięto pamiątkowy kamień z napisem: W 25-lecie ZWC i Związku Strzeleckiego 1908-1933 — Obywatele. Kamień ten przeleżał ponad 30 lat przewrócony napisem do ziemi (do 1984 r.); obecnie znajduje się po wschodniej stronie Bartka.

W 1934 sąd konkursowy pod przewodnictwem profesora Władysława Szafera uznał Bartka za „najokazalsze drzewo w Polsce”[4]. Dąb uznano za pomnik przyrody orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z 28.10.1954 r.[4] Współcześnie drzewo zostało wpisane do rejestru pomników przyrody Rozporządzeniem Nr 35/2007 Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawie uznania za pomniki przyrody[6].

3 czerwca 1991 uszkodzeniu w wyniku uderzenia pioruna uległ jeden z konarów oraz część pnia – powstała tzw. listwa piorunowa. Uszkodzenie zostało zakonserwowane[4]. W późniejszym okresie założono na drzewie piorunochron[5]. W 1997 r. zamontowano w miejsce drewnianych podpory teleskopowe podtrzymujące konary[5].

Stan[edytuj | edytuj kod]

Próchnienie pnia stało się poważnym problemem: grubość zdrowej tkanki nie przekracza 20 cm, a w wielu miejscach wynosi zaledwie 5 cm[7]. Dąb zaczął się niebezpiecznie przechylać pod ciężarem jednego z konarów[8]. W 2011 roku podjęto próby ratowania powoli obumierającego drzewa. Najnowsza koncepcja ratunku dotyczy wykonania łuku, do którego dąb mógłby zostać podwieszony – ma to pozwolić uniknąć ewentualnego złamania lub wywrócenia się drzewa. Koszt realizacji łuku to 2 miliony złotych. Ministerstwo Środowiska zgodziło się przeznaczyć pieniądze na ten cel, lecz najpierw niezbędne będzie wykonanie dokumentacji i opracowania, co wyniesie ok. 100 tys. złotych. Wiele fundacji, mediów i osób prywatnych rozpoczęło zbiórkę funduszy przy jednoczesnym nagłaśnianiu problemu[9].

Legendy i podania[edytuj | edytuj kod]

Według jednej z legend Jan III Sobieski i Marysieńka ukryli w Bartku skarby[10].

Na pniu Bartka, od strony południowo-wschodniej zawieszone są dwie figury ukrzyżowanego Chrystusa, odlane prawdopodobnie w miejscowych fabrykach żelaza. Na jednej z figur widoczny jest rok 1853. Według ustnych przekazów, miały one być umieszczone na pamiątkę powieszenia na Bartku dwóch oficerów powstańczych z powstania styczniowego. Według innej wersji podania, odlew miał być zawieszony na pamiątkę zwycięstwa Sobieskiego pod Wiedniem, a drugi został umieszczony na Bartku na pamiątkę wygaśnięcia epidemii cholery w 1853 r.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu dębu przechodzi szlak turystyczny zielony zielony szlak turystyczny z Bliżyna do Zagnańska.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Cezary Pacyniak, "Najstarsze drzewa w Polsce. Przewodnik", Wydawnictwo PTTK "Kraj", Warszawa 1992, ISBN 83-7005-199-5
  2. Gazeta.pl − Uczelnie badają dąb Bartek
  3. 3,0 3,1 Ochrona przyrody (pol.). W: Nadleśnictwo Zagnańsk [on-line]. [dostęp 2012-08-28].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Portal Informacji Kulturalnej województwa świętokrzyskiego – Dąb Bartek.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Zarzyński P. & Tomusiak R., 2013: Najgrubsze dęby Polski (2). Przyroda Polska, 7, strona 19.
  6. Rozporządzenie Nr 35/2007 Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 12 grudnia 2007 r. w sprawie uznania za pomniki przyrody (pol.). Świętokrzyski UW. [dostęp 2011-09-26].
  7. [1]
  8. [2]
  9. Paweł Rogaliński: Co zrobisz dla Bartka?. [dostęp 2012-10-15].
  10. Tatiana Banaś, Ryszard Garus: Legendy Świętokrzyskie. Kielce: 1996, s. 45. ISBN 83-86953-07-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mieczysław Starz Dąb Bartek Zagnańsk i okolice Kielce 2007.
  • Mieczysław Starz Zagnańsk, Samsonów, Tumlin, Ćmińsk z dziejów osad nad górną Bobrzą Kielce 1995.
  • Stanisław Janicki Dąb Bartek Zagnańsk 1995.
  • Stanisław Janicki Spacerkiem po gminie Zagnańsk i okolicy Zagnańsk 2003.