Dąbrówka Mała

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Na mapach: 50°16′36,6517″N 19°04′02,1400″E/50,276848 19,067261

Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dzielnicy Katowic. Zobacz też: inne miejscowości o nazwie Dąbrówka Mała i Dąbrówka.
Herb Katowic Dąbrówka Mała
dzielnica Katowic
Katowice Dabrowka Ratusz.jpg
Dąbrówka Mała – ratusz
Miasto Katowice
Status dzielnica
Zespół dzielnic wschodnie
Założono XV wiek
W granicach Katowic 31 grudnia 1959
Powierzchnia 3,68 km²
Ludność (2007)
 • liczba ludności
 • gęstość

5411
1470 os./km²
Strefa numeracyjna 32
Kod pocztowy 40-3**
Tablice rejestracyjne SK
Położenie na planie Katowic
Położenie na planie Katowic
brak współrzędnych
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Dąbrówka Mała (niem. Klein-Dombrowka[1][2], Eichenau[3][4]) – dzielnica Katowic, stolicy województwa śląskiego, położona w północno-wschodniej części miasta.

Początki Dąbrówki Małej sięgają XV wieku. Należała wówczas do księstwa siewierskiego. Dynamiczny rozwój miejscowości nastąpił w drugiej połowie XIX wieku wraz z powstaniem tu zakładów górniczych i hut, co rzutowało na szybki wzrost liczby ludności. Od 1945 wieś tworzyła odrębną gminę, w 1951 weszła w skład miasta Szopienice. Wraz z nim, w 1960, włączono ją do Katowic. W 1997 ustalono nowy podział administracyjny miasta, w wyniku którego dzielnica uzyskała status czternastej jednostki pomocniczej.

Zabudowę Dąbrówki Małej stanowią kamienice oraz familoki, wzniesione przy istniejących kopalniach i hutach i przeznaczone dla pracowników. Obok nich powstały osiedla mieszkaniowe z tzw. wielkiej płyty (os. K. Michalskiego, osiedle przy ul. Przedwiośnie), wybudowane w latach 60. i 70. XX wieku. Dzielnicę otacza ważny szlak komunikacyjny – droga ekspresowa nr 86 oraz rzeka Brynica.

W 2007 Dąbrówka Mała liczyła 5411 mieszkańców.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Dąbrówka Mała obejmuje obszar 3,68 km²[5]. Dzielnica położona jest w północno-wschodniej części Katowic; graniczy z Bogucicami od zachodu (ul. Wiertnicza i ul. Leopolda), Szopienicami od południowego wschodu (al. Walentego Roździeńskiego) oraz miastami: Sosnowcem od wschodu (granica na rzece Brynica), Czeladzią i Siemianowicami Śląskimi od północy (rejon Elektrociepłowni Katowice).

Przez dzielnicę przebiega droga krajowa nr 86 i droga ekspresowa S86 (trasa KatowiceWarszawa oraz trasa KatowiceKraków przez Olkusz). Ponadto przewidziana jest modernizacja tego odcinka na potrzeby Drogowej Trasy Średnicowej.

Dąbrówka Mała leży na Wyżynie Katowickiej (część Wyżyny Śląskiej).

Do dzielnicy zaliczają się również dawne przysiółki: Stary i Nowy Czekaj, kolonia robotnicza Norma, kolonia Pniaki i osiedle Konstantego Michalskiego[6].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Dąbrówka Mała geologicznie jest położona na skałach, uformowanych w czasie karbonu górnego (głównie węgiel kamienny)[7]. Leży na granicy występowania wychodnich skał starszych z cienką pokrywą osadów czwartorzędowych i madów oraz żwirów rzecznych (naniesione przez rzekę Brynicę oraz Potok Śmiłowskiego)[8].

Dąbrówka Mała, jak i całe Katowice leży w częstochowsko-kieleckiej dzielnicy klimatycznej[9]. Średnia roczna temperatura wynosi +7,9 °C (średnia z lat 1961−1990), średnia temperatura w lipcu +17,4 °C, a w styczniu –2,7 °C. Średnia suma opadów w skali roku wynosi 721 mm, z czego najwięcej w lipcu (110 mm). Charakterystyczne są tu wiatry słabe, o średniej prędkości 3,3 m/s, wiejące głównie z kierunku zachodniego (21%) i południowego zachodu (20,1%). Pokrywa śnieżna występuje około 60 dni w roku[10][11].

Dzielnica leży w dorzeczu Przemszy, będącej częścią dorzecza Wisły i Zlewiska Bałtyku[12]. Przez teren dzielnicy przepływa rzeka Brynica oraz Potok Śmiłowskiego (prawobrzeżny dopływ Brynicy). Przy ul. Leopolda istnieją dwa pokopalniane stawy[13].

Herb na budynku OSP Dąbrówka Mała

Herb[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wyobrażenie herbu Dąbrówki Małej pochodzi z inwentarza parafii boguckiej z 26 marca 1816. W nim pieczęcie miejscowości, należących do parafii, odcisnęli jej sołtysi. Herb przedstawiał chłopa w kapeluszu z kosą (tzw. „kosiarz”) na żółtym tle[14].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Huta cynku „Paul” (1900)
Dawny Teatr „Ateneum” i kino „Capitol” (ul. gen. Józefa Hallera 71)
Zabytkowe kamienice w Dąbrówce Małej
Kamienice przy ul. Stacyjnej
Kamienice przy ul. Stacyjnej

Powstanie wsi nad Brynicą w księstwie siewierskim datuje się na XV wiek[15]. Po raz pierwszy była wzmiankowana w 1576 w piśmie Mikołaja Salomona jako obszar w granicach wsi Milejowice (obecnie dzielnica Sosnowca Milowice[16]). W XVI wieku stanowiła folwark będący własnością opactwa św. Jakuba we Wrocławiu[15]). 16 lipca 1667[17] kupił ją Jakub z Czarnocina Czarnkowski zwany Celarym (stąd na starych mapach pojawiała się jako Celary-Dąbrówka[16]), podczaszy dobrzyński. Do końca XVII wieku Dąbrówka Mała należała do parafii św. Stanisława w Czeladzi, następnie (do czasu wybudowania obecnego kościoła parafialnego w 1912) do parafii w Bogucicach[18].

Jako część Śląska od 1742 weszła w skład Prus, od 1815 znajdowała się w granicach prowincji śląskiej – w powiecie bytomskim (niem.: Landkreis Beuthen-Tarnowitz), rejencji opolskiej. W 1783 mieszkały tu 73 osoby[19]. W XVIII wieku pod Dąbrówką Małą powstał jej przysiółek – „Pod Młynem”. Nazwa wzięła się od działającego w nim młyna nad Brynicą, którego właścicielką w 1714 była Katarzyna Młynarzanka[20]. Od 1742 do 1795 wieś leżała bezpośrednio na granicy Prus i Polski (do 1790 tożsamej na tym odcinku z granicą Prus z biskupim księstwem siewierskim wzdłuż Brynicy).

W XIX wieku była własnością Mieroszewskich (zakupiona od Jana Kamieńskiego w 1824[21]), następnie Wincklerów. Na charakter wsi zaczęło wpływać lokalizowane tutaj górnictwo węgla kamiennego i hutnictwo. W 1844 węgiel wydobywano z pól „Norma” i „Georg”, należących do pierwszej kopalni „Georg”[22], szybami „Norma”, „Maschinenschacht”, „Glückschacht” i „Pachalyschacht”. W latach 1844–1885 w rejonie Pniaków wydobycie prowadziła kopalnia „Gute Zuflucht”[23], z której w 1873 wydobyto 24 tys. ton węgla[24]. W 1845 Dąbrówka była już dużą wsią liczącą 654 mieszkańców. Dzięki przemysłowi górniczemu i hutniczemu następował jej gwałtowny rozwój. W okresie od połowy XIX wieku do początku II wojny światowej działały oprócz kopalni „Georg” (1844–1928, od 1922 pod polską nazwą „Jerzy”) również kopalnia „Abendstern” (od 1922 pod nazwą „Jutrzenka”)[22], huta cynku „Paul” (1861−1928, od 1922 pod nazwą „Paweł”)[22] oraz huta srebra i ołowiu „Walter-Croneck” (1864–1939)[22]. W 1854 uruchomiono Fabrykę Bieli Cynkowej „Germania”. W 1869 pogłębiono szyby kopalni „Morgenstern” (wydobycie wstrzymano w 1885, a w 1905 roku połączono z kopalnią „Georg”).

W 1861 Dąbrówka Mała liczyła już 2171 mieszkańców, jednak w 1873 – wskutek wyłączenia z gminy kolonii Burowiec i obszaru dworskiego – liczba ta spadła do 1590 osób[25]. W 1894 kolonia Burowiec znów jednak weszła w skład gminy Dąbrówka Mała[4].

W 1873 gmina została włączona w skład nowo utworzonego katowickiego powiatu ziemskiego (niem.: Landkreis Kattowitz). Należała do okręgu sądu rejonowego w Mysłowicach i dysponowała własną pocztą (1894)[4].

W latach 1848–1877, w wyniku eksploatacji kopalń, na terenie Dąbrówki Małej, Wełnowca, Józefowa, Dębu i Katowic wyschły 4 źródła i 60 studni. W 1896 zaczęto eksploatować nowe źródło wody w rejonie kopalni rudy cynku i ołowiu „Rozalia”[26]. Z zasobów wodnych tego wodociągu korzystały Katowice i sąsiednie miasta i gminy. 6 października 1895 założono Ochotniczą Straż Pożarną[27].

Na początku XX wieku wzniesiono ratusz i neobarokowy kościół św. Antoniego, którego głównym inicjatorem budowy był proboszcz parafii w Bogucicach ksiądz Ludwik Skowronek. W 1913 poświęcono teren pod nowy cmentarz parafialny. 25 stycznia 1920 roku w miejscowości zawiązało się gniazdo Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” na Śląsku, które w 1920 roku liczyło 55 członków[28].

W latach 1919−21 mieszkańcy Dąbrówki Małej wzięli czynny udział w powstaniach śląskich[29] (jest im poświęcona tablica pamiątkowa w kościele parafialnym), a później w plebiscycie (63% głosowało za przynależnością do Polski). 18 sierpnia 1919 wieś została zdobyta przez grupę powstańców, którą dowodził Jan Żychoń (oddział wycofywał się z Ochojca)[30]. 20 sierpnia 1919 we wsi zjednoczyły się grupy bojowe Dąbrówki Małej i Bogucic. Tego samego dnia oddziały te zaatakowały niemieckie samoloty zwiadowcze (jeden z nich został zestrzelony i zniszczony). Dzień później powstańcy, pod naporem Grenzschutzu, musieli się wycofać w kierunku Sosnowca i Mysłowic. W 1920 w Dąbrówce Małej mieściło się dowództwo II powstania śląskiego. Od 6 maja 1921 w budynku probostwa rezydował m.in. Wojciech Korfanty (w dniach 7−9 prowadził tu rokowania w sprawie rozejmu ze stroną niemiecką, które nie doszły do skutku)[16].

W latach 1922−1939 miejscowość znajdowała się w granicach powiatu katowickiego w województwie śląskim. W 1924 powtórnie włączono w granice gminy obszar dworski „Dąbrówka Mała” oraz otwarto kopalnię „Polska” (od 1937 – „Dąbrówka Śląska”)[31]. W 1926 miejscowość liczyła 9500, a w 1936 – 10150 mieszkańców[32]. W 1928 zamknięto kopalnię „Jerzy”, w związku z czym odbyły się liczne protesty społeczne. W okresie międzywojennym ze składek pieniężnych parafian Dąbrówki wybudowano kino „Capitol”. W latach 30. XX wieku na terenach piaskowni odkryto szczątki zwierząt dyluwialnych (do 1939 w zbiorach Muzeum Śląskiego)[31].

W czasie II wojny światowej w Dąbrówce Małej znajdował się niemiecki Polenlager Nr 4 Eichenau[33]. W dniach 3/4 kwietnia 1940, w odwet za zamordowanie miejscowego komendanta policji, hitlerowcy zastrzelili 40 zakładników (przy hałdzie dawnej kopalni „Jerzy”)[34].

Po II wojnie światowej wzniesiono Dom Ludowy. W marcu 1946 wysunięto projekt przyłączenia Michałkowic, Bańgowa, Przełajki i Dąbrówki Małej do Siemianowic Śląskich i utworzenia siemianowickiego powiatu miejskiego (grodzkiego). Projekt ten jednakże nie został zrealizowany ze względu na sprzeciw gminy, a także sprzeciw starosty powiatu katowickiego[35]. Do 1951 miejscowość była siedzibą gminy Dąbrówka Mała, w 1951 została przyłączona do Szopienic[36], a 31 grudnia 1959 wraz z Szopienicami – do Katowic[37].

Seria zabójstw o oddźwięku ogólnopolskim, przypisywana Zdzisławowi Marchwickiemu, mająca miejsce w latach 1964−1970, została zapoczątkowana w dniu 7 listopada 1964 w Dąbrówce Małej zabójstwem Anny Mycek[38].

W 1965 wybudowano bloki w rejonie ul. Józefa Hallera i al. Walentego Roździeńskiego[32] (osiedle Przedwiośnie). 11 października 1971 oddano do użytku nowy budynek Szkoły Podstawowej nr 46 przy ul. Dytrycha (obecnie ul. Deszczowa)[39]. Pod koniec lat 80. XX wieku powstało miejskie schronisko dla bezdomnych zwierząt[40].

Od czasu podziału administracyjnego Polski ustanowionego w 1999, Dąbrówka Mała jest 14. jednostką pomocniczą miasta Katowice[41].

W setną rocznicę powstania Ochotniczej Straży Pożarnej – 7 października 1995 – nadano i przekazano jej nowy sztandar. W 1997 dzielnica liczyła 5900 mieszkańców[42]. W 2005 przestała istnieć Szkoła Podstawowa nr 46 (przekształcono ją w Gimnazjum nr 11). W 2011 zabudowania dawnej kopalni „Jerzy” przy al. W. Roździeńskiego 214[43] zostały całkowicie wyburzone[44].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Bloki z tzw. „wielkiej płyty” na os. Konstantego Michalskiego
Pomnik poległych w czasie II wojny światowej (pl. Żołnierzy Września)
Pamiątkowa tablica na budynku dawnej siedziby Towarzystwa Śpiewu „Wanda”

Układ urbanistyczny[edytuj | edytuj kod]

Zabudowa dzielnicy została ukształtowana głównie w XIX wieku, wówczas to powstały liczne kolonie przemysłowe dla pracowników pobliskich kopalń i hut. Dominuje tu budownictwo o wysokości do 4 kondygnacji, w szczególności stare (familoki) o złym stanie technicznym[6] – około 50%. Fragment dzielnicy stanowi też zabudowa jednorodzinna. W rejonie ul. gen. H. Le Ronda znajdują się przebudowane domki fińskie.

W 1978 wybudowano w rejonie ulic Józefa Grzegorzka i Strzelców Bytomskich osiedle ks. K. Michalskiego[45], które tworzą 11-kondygnacyjne bloki z tzw. wielkiej płyty[46]. W latach 2005−2007 oddano do użytku nowe bloki mieszkaniowe, których część przerobiono z dawnych internatów wybudowanych w 1969[47] w rejonie ul. Techników[48]. W tym samym rejonie pod koniec 2008 roku oddano do użytku 4, zaś na początku 2012 roku jeszcze jeden, nowo-wybudowane dwupiętrowe bloki mieszkalne. Planowane jest również, by fragment terenu między ul. Bohaterów Monte Cassino i ul. Wiertniczą został przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową o wysokiej intensywności. Zbiornik wodny, który znajduje się w środku tego terenu zostałby zachowany, a na jego obrzeżach powstaną tereny rekreacyjne.

Udział powierzchni zabudowanej w powierzchni całej dzielnicy wynosi 22%, średnia ważona liczby kondygnacji wynosi 1,68[5].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Dąbrówka Mała należy do dzielnic wymagających ochrony i rewitalizacji historycznej struktury przestrzennej z istniejącymi obiektami i zespołami zabytkowymi oraz układami zielni prawnie chronionymi[49].

W dzielnicy znajdują się następujące obiekty wpisane do rejestru zabytków[50]:

Ponadto znajdują się tu stare kamienice (ul. Stacyjna, ul. gen. Henryka Le Ronda, ul. Strzelców Bytomskich, al. Niepodległości) oraz familoki (ul. Siemianowicka), budynek Ochotniczej Straży Pożarnej (dawna siedziba ZBoWiD), budynek starego dworca kolejowego (obecnie mieści się w nim Teatr „Gry i ludzie”), budynek dawnej sceny „Capitol”, budynek przedszkola w dawnym podworskim parku[55]. W 1990 do Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie trafił drewniany gołębnik z XIX wieku (znajdujący się wcześniej w dzielnicy przy ul. Dytrycha 12)[20].

Pomniki i miejsca pamięci narodowej[edytuj | edytuj kod]

  • tablica upamiętniająca obywateli Dąbrówki Małej poległych w czasie I wojny światowej i w czasie walk o niepodległość Polski w kościele pw. św. Antoniego w Dąbrówce Małej,
  • pomnik upamiętniający byłych powstańców śląskich i zasłużonych obywateli Dąbrówki Małej, którzy ponieśli śmierć w więzieniach i obozach śmierci w czasie II wojny światowej i zostali rozstrzelani w 1940 (odsłonięty w 1960 w parku podworskim, obecnie pl. Żołnierzy Września)[31],
  • mogiła zbiorowa wojenna siedmiu nieznanych żołnierzy niemieckich poległych w czasie II wojny światowej, znajdująca się na cmentarzu parafialnym,
  • grób zbiorowy wojenny mieszkańców Dąbrówki Małej, poległych w czasie powstań śląskich i walk w czasie II wojny światowej, znajdujący się na cmentarzu parafialnym,
  • mogiła zbiorowa wojenna więźniów podobozu KL Auschwitz zamordowanych podczas transportu w styczniu 1945, znajdująca się na cmentarzu parafialnym,
  • ściana pamięci poświęcona Zofii Kossak-Szczuckiej (znajduje się w budynku Zespołu Szkół Odzieżowych i Ogólnokształcących jej imienia),
  • tablice, znajdujące się w kościele parafialnym, upamiętniające księży proboszczów: Wawrzyńca Puchera, Maksymiliana Wojtasa, Stefana Kwiecińskiego,
  • tablica, upamiętniająca Towarzystwo Śpiewu „Wanda” założone w 1912, mieści się na ścianie kamienicy przy ul. gen. H. Le Ronda 56,
  • tablica upamiętniająca księdza profesora Konstantego Michalskiego (na osiedlu jego imienia)[56],
  • tablica poświęcona założycielce pierwszej w Katowicach żeńskiej szkoły zawodowej dla dziewcząt z rodzin robotniczych – Jadwidze Zbrojowej (odsłonięta w 2001 w budynku Zespołu Szkół Odzieżowych i Ogólnokształcących)[47].

Tereny zielone[edytuj | edytuj kod]

Większe skupiska drzew i zagajniki znajdują się w okolicach przysiółka Czekaj, w rejonie ul. Milowickiej, pomiędzy ul. Techników i al. Walentego Roździeńskiego. W dzielnicy położone są zielone skwery i place (plac Żołnierzy Września, plac w rejonie skrzyżowania ul. Strzelców Bytomskich i ul. Pod Młynem, skwer przed kościołem parafialnym). Zlokalizowane są tutaj także ogródki działkowe: POD Bratek (ul. Strzelców Bytomskich), POD Bartek (ul. J. Hallera), przy granicy z Bogucicami – POD Radość (ul. Leopolda)[13]. Około pół kilometra na wschód od granic dzielnicy znajduje się Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Szopienice-Borki".

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Od wieku XVI (wzmiankowana wtedy jako jeszcze niezamieszkana ziemia w granicach wsi Milejowice – dzisiejsze Milowice[32]) ludność osady systematycznie wzrastała. Pierwsze dane o jej liczbie pochodzą z 1783 – 73 osoby[19]. Od połowy XIX wieku nastąpił wzrost mieszkańców wsi: w 1845 – do 654[22], dziesięć lat później liczba ludności podwoiła się – 1321. W 1861 wynosiła ona już 2171 mieszkańców[57]. Największy przyrost nastąpił na przełomie XIX/XX wieku. Był związany z lokalizowaniem tu kolejnych kopalń i hut. Na mieszkańców składali się głównie robotnicy tych zakładów. W 1890 miejscowość liczyła 5062 osób. Na początku wieku XX, w latach 1905 i 1910, liczba mieszkańców wynosiła odpowiednio 7311[4] i 8431[58]. W okresie II RP nadal utrzymywała się tendencja do wzrostu demograficznego Dąbrówki Małej. Tak w 1926 liczba ta wynosiła 9500, w 1936 – 10150[32], do 1939 nieznacznie spadła – do 9832. Po II wojnie światowej – w 1946 – dzielnica liczyła 9107 mieszkańców, w 1951 zaś 10061[59]. W drugiej połowie XX wieku nastąpił spadek liczby mieszkańców Dąbrówki Małej o około 42% (spowodowany głównie odłączeniem Burowca od Dąbrówki, którego zaczęto wliczać do Szopienic): w 1997 liczba ich wynosiła 5900. Tendencja spadkowa utrzymała się na początku XXI wieku. W 2005 dzielnica liczyła już 5500 mieszkańców[42], w 2007 – 5411[5].

Zmiana liczby mieszkańców w Dąbrówce Małej w XVIII-XXI w.

Polityka i administracja[edytuj | edytuj kod]

Wybory w okręgu nr 2 do Rady Miasta Katowice w 2006[60]
Komitet wyborczy Liczba
mandatów
Liczba
głosów
KWW „Forum Samorządowe i Piotr Uszok” 3 53,2%
KW Platforma Obywatelska RP 1 16,98%
KW Prawo i Sprawiedliwość 1 12,66%
Koalicyjny KW Lewica i Demokraci 0 12,22%

Rada Miejska Katowic 29 września 1997 uchwaliła nowy podział na jednostki pomocnicze samorządu na terenie miasta, uznając Dąbrówkę Małą za 14. jednostkę pomocniczą, w zespole dzielnic wschodnich, wytyczając równocześnie jej dokładne granice[41].

W wyborach do rady miasta dzielnica należy do okręgu nr 2 (Dąbrówka Mała, Szopienice, Burowiec, Janów, Nikiszowiec, Giszowiec). W latach 2006–2010 okręg ten miał 5 przedstawicieli w Radzie Miasta[61]; w granicach dzielnicy znajdują się obwody nr 88, 89, 90, 91, 92.

Mimo że Dąbrówka Mała jest jednostką pomocniczą, Rada Jednostki Pomocniczej dla tej dzielnicy nie została powołana, ponieważ mieszkańcy tej dzielnicy nie wystąpili z taką inicjatywą. Najbliższa jednostka z taką radą to dzielnica Szopienice-Burowiec (nr 15).

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Centrum Handlowe „Dąbrówka”

Do czasów II wojny światowej dzielnica miała charakter typowo przemysłowy (huty i liczne kopalnie, zamknięte przed II wojną światową)[31]. Obecnie nie funkcjonuje tu żadna kopalnia, dobrze rozwinięta jest natomiast funkcja handlowo-usługowa dzielnicy. W tej części Katowic znajduje się kilka hipermarketów i centrów handlowych oraz sieci salonów samochodowych, mniejszych sklepów i stacji benzynowych[62]. Spośród obiektów przemysłowych znajduje się tu Elektrociepłownia Katowice (część w Siemianowicach Śląskich), a w niewielkiej odległości – Huta Jedność[63]. Około 50% terenu dzielnicy to tereny przemysłowe i poprzemysłowe[45].

W północnej części dzielnicy znajduje się Kompostownia MPGK oraz mechaniczno-biologiczno-chemiczna oczyszczalnia ścieków Siemianowice-Centrum (ul. Milowicka 9)[64], której właścicielem jest Rejonowe Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Katowicach. Oczyszczalnia obsługuje miasta: Siemianowice Śląskie, Czeladź, część Będzina oraz Milowice (dzielnica Sosnowca). W ciągu doby oczyszczalnia może przyjąć 30 tys. m³ ścieków. Średnio oczyszcza 20 tys. m³ ścieków na dobę. Po oczyszczaniu wody odprowadzane są do rzeki Brynicy[65]. Przy ul. Kuśnierskiej znajduje się mechaniczna podoczyszczalnia Dąbrówka Mała[66] z osadnikiem Imhoff[45]. Według planów Urzędu Miasta Katowice wszystkie ścieki z dzielnic Dąbrówka Mała i Szopienice, mają być bierane kolektorem szopienickim i pompowane pompownią zlokalizowaną we wschodniej części Szopienic na oczyszczalnię Siemianowice-Centrum[67]. RPWiK Katowice sprzedaje Elektrociepłowni Katowice w Dąbrówce Małej wodę przemysłową z oczyszczalni Siemianowice-Centrum. Elektrociepłownia do procesu chłodzenia wykorzystuje około 1580 tys. m³ rocznie oczyszczonych ścieków, co stanowi 1/4 wszystkich wód oczyszczonych. W ten sposób RPWiK odprowadza tylko 3/4 wód oczyszczonych do rzeki i tylko za taką ilość płaci opłaty z tytułu korzystania ze środowiska[68].

Elektrociepłownia Katowice posiada zainstalowaną moc elektryczną 135 MWe i zainstalowaną moc cieplną – 459,4 MWt; obsługuje miasta: Katowice, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec i Czeladź[69]. Jest w niej zatrudnionych 296 pracowników (stan na 2006)[70]. 7 czerwca 2002 Elektrociepłowni Katowice została przyznana nagroda Polskiej Izby Ekologii Ekolaury 2002 w kategorii „Ochrona powietrza” za produkcję energii elektrycznej i cieplnej w skojarzeniu – blok BCF-100[71].

Na podstawie systematycznych badań prowadzonych od 1983 roku przez Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych oraz Ośrodek Badań i Kontroli Środowiska dokonano oceny lokalizacji terenów rolniczych według kryterium zanieczyszczenia środowiska. Dąbrówka Mała znalazła się w kategoriach: B (niekorzystna) i C (wybitnie niekorzystna), co wskazuje na konieczność zaprzestania produkcji żywności[49].

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Budynek Ochotniczej Straży Pożarnej
Urząd pocztowy w zabytkowej kamienicy (al. Niepodległości)

Źródłem gazu dla miasta Katowic są gazociągi wysokoprężne oraz podwyższonego średniego ciśnienia relacji: Tworzeń – Łagiewniki o średnicy DN 400 mm CN 2,5 MPa zasilający stację redukcyjno-pomiarową I0 dzielnicy Dąbrówka Mała. Jest to gaz ziemny wysokometanowy GZ-50[49].

Wodę do dzielnicy doprowadza rurociąg Dn 600/500/250 ze zbiornika „Traugutt” (jego pojemność wynosi 3500 m³, znajdującego się na terenie Mysłowic, biegnący przez Szopienice, Dąbrówkę w kierunku Siemianowic Śląskich. Dzielnica jest zasilana z sieci ciepłowniczych PEC – Katowice[45].

Dąbrówka Mała należy do drugiego rewiru Komisariatu 2. Policji w Katowicach przy ul. Kazimiery Iłłakowiczówny 2. Dzielnicę obejmują rejony 31 i 32[72]. Przy ul. Strzelców Bytomskich 33 ma swoją siedzibę oddział Ochotniczej Straży Pożarnej[27] (OSP Dąbrówka Mała przoduje w całym mieście w zakresie interwencji), przy al. Niepodległości 5 – Urząd Pocztowy Katowice 15[73], przy ul. Wyrobiskowej – Zakład Skupu i Przetwórstwa Złomu. W Dąbrówce Małej znajduje się także świetlica profilaktyczna (al. Niepodległości 4), prowadzona przez Gabinet Terapii Pedagogicznej Haliny Nawara (16 miejsc), adresująca swoją pomoc do dzieci z zaburzeniami zachowania, pochodzących z rodzin dysfunkcyjnych, z trudnościami opiekuńczo-wychowawczymi[74].

Przy ul. Milowickiej zlokalizowana jest baza Miejskiego Zarządu Ulic i Mostów. Jednym z głównych zadań bazy jest kruszenie na bieżąco składowanego w niej gruzu betonowego i bitumicznego, pochodzącego z rozbiórek nawierzchni ulic[75].

W dzielnicy znajduje się NZOZ Plusmed Katowice, Dąbrówka (dawniej był publicznym zakładem opieki zdrowotnej; swoją siedzibę ma w dawnym ratuszu gminy)[76] oraz niepubliczne centrum dentystyczne. Najbliższy szpital znajduje się w Bogucicach, około 1 km od Dąbrówki[13] (Szpital Zakonu Bonifratrów pw. Aniołów Stróżów, do końca 2008 – Szpital Miejski im. Ludwika Rydygiera[77]).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Al. W. Roździeńskiego (widok w kierunku wschodnim)

Dojazd do dzielnicy zapewniają linie autobusowe KZK GOP oraz bezpłatna linia „Carrefour”[78]. Około 1 km od dzielnicy przebiega linia tramwajowa, zapewniająca komunikację z centrum miasta oraz Sosnowcem i Mysłowicami.

Jednym z głównych drogowych przelotowych ciągów komunikacyjnych dzielnicy jest al. Walentego Roździeńskiego (droga ekspresowa S86). Ponadto głównymi ulicami dzielnicy są: ul. gen. Henryka Le Ronda (w kierunku Bogucic i centrum Katowic), ul. Strzelców Bytomskich (w kierunku Siemianowic Śląskich oraz w kierunku Burowca zmieniając nazwę na ulicę gen. Józefa Hallera), ul. Milowicka (w kierunku Milowic – dzielnicy Sosnowca), ul. Siemianowicka (w kierunku Elektrociepłowni Katowice)[13].

Przez dzielnicę przebiega linia kolejowa nr 161[79] (Katowice Szopienice Północne – Chorzów Stary) oraz swój początek ma linia kolejowa nr 678 (Katowice Dąbrówka Mała – Borki). Do 1969 roku kursowały pociągi osobowe w kierunku Siemianowic Śląskich i po łącznicy Dąbrówka Mała – Zawodzie do Katowic. Łącznicę tę zlikwidowano w 1976 roku[80]. Obecnie linie kolejowe są wykorzystywane tylko na potrzeby przewozów towarowych. Budynek stacji kolejowej dzierżawiony jest przez Teatr Gry i Ludzie. Spółka Koleje Nadwiślańskie planuje uruchomienie połączenia kolejowego z Katowic, przez Dąbrówkę Małą, do Siemianowic Śląskich[81].

W odległości około 30 km na północny wschód od Dąbrówki Małej znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice z asfaltobetonową drogą startową o długości 2800 metrów i szerokości 60 metrów. W 2007 obsłużył prawie 2 mln pasażerów[82].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Stary dworzec (dziś Teatr Gry i Ludzie)

Pierwsze polskie przedstawienie na terenie dzisiejszych Katowic odbyło się w Dąbrówce Małej w 1882. Był to Dzwonek Św. Jadwigi Karola Miarki, wystawiony w ogrodzie oberżysty Hamburgera[18]. W 1891 w ogrodzie gospody Weissenberga wystawiono sztukę Jana Fredry Consilium facultatis, w której brali udział członkowie Katolickiego Kasyna z Roździenia. Znajdowały się tu też towarzystwa artystyczne i koła matek Polek[83], oraz chór „Wanda” (liczył 55 osób, założony w 1912 przez Jana Płonkę[18]). W dzielnicy odbywają się imprezy kulturalne, np. coroczny festyn U Antonika[84] (zebrane podczas jego trwania fundusze przekazywane są na cele charytatywne), koncerty „Camerata Silesia”[85]. Do początku lat 90. XX wieku działała tu także druga scena Teatru Lalek „Ateneum”[31].

W dzielnicy znajduje się Galeria Dąbrówka Mała w Filii nr 20 Miejskiej Biblioteki Publicznej (wystawy prac graficznych)[86] oraz Teatr Gry i Ludzie[87] (siedziba w Dąbrówce Małej od 2001 w budynku starego dworca kolejowego) realizujący głównie spektakle plenerowe, uliczne i spektakle we wnętrzach. Przy kościele parafialnym działa oddział Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży, organizujący spotkania opłatkowe, festyny, zawody, wspólne rekolekcje i wyjazdy młodzieży[88].

W Filii nr 20 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Dąbrówce Małej działa Koło Ekologiczne[89]. Działalność koła skupia się głównie na edukacji ekologicznej, prowadzeniu zebrań z mieszkańcami zainteresowanymi problemami ekologicznymi i podejmowaniu działań na rzecz polepszenia środowiska dzielnicy. Dzięki działalności koła wyremontowano niektóre ulice i chodniki, wybudowano parkingi wokół cmentarza parafialnego, zlikwidowano kotłownię węglową (węgiel zastąpiono bardziej ekologiczną ropą)[90].

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Zabytkowy budynek SP 47 (widok od ul. Józefa Grzegorzka)

Od początku XIX wieku Dąbrówka Mała należała do Związku Szkolnego w Bogucicach, a dzieci chodziły do szkoły tylko dwa razy w tygodniu. Pierwsza szkoła w Dąbrówce Małej została usytuowana między kolonią Pniaki a Burowcem. Do budowy przystąpiono 4 listopada 1845. Do szkoły uczęszczały też dzieci z okolicznych kolonii. Z czasem wybudowano dwie nowe kolonie Jerzy i Paweł. Stopniowo więc wzrastała liczba mieszkańców i dzieci uczęszczających do szkoły. Dlatego też podjęto decyzję o wynajęciu dodatkowej sali w kolonii Burowiec. W wyniku procesu germanizacyjnego ludności Śląska na początku XX wieku nauczanie odbywało się wyłącznie w języku niemieckim[39].

Szkoły i przedszkola[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła Podstawowa nr 47 im. Józefa Lompy z oddziałami integracyjnymi (od września 1994 jest użytkowana nowa dobudowana część),
  • Żłobek Miejski (ul. J. Grzegorzka 2)[91],
  • Miejskie Przedszkole nr 38 (ul. gen. J. Hallera 72),
  • Miejskie Przedszkole nr 60 (ul. gen. J. Hallera 60),
  • Gimnazjum nr 11 im. Adama Mickiewicza (dawna Szkoła Podstawowa nr 46),
  • Zespół Szkół Handlowych im. Bolesława Prusa (Technikum nr 5, Technikum Uzupełniające nr 15 dla dorosłych, Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 19 dla dorosłych, Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 3),
  • Zespół Szkół Technicznych i Ogólnokształcących im. gen. prof. Sylwestra Kaliskiego,
  • Zespół Szkół Odzieżowych i Ogólnokształcących im. Zofii Kossak (szkoła odznaczona medalem XXX lecia PRL),
  • Medyczna Szkoła Policealna Województwa Śląskiego nr 1 im. Zofii Szlenkierówny.

Religia[edytuj | edytuj kod]

W Dąbrówce Małej znajduje się rzymskokatolicka parafia pw. św. Antoniego z Padwy (należąca do Dekanatu Katowice-Bogucice; jego wicedziekanem jest ksiądz proboszcz parafii w Dąbrówce – ks. Andrzej Noras), z neobarokowym kościołem z lat 1907−1912. Parafia i kościół powstały w dużej mierze dzięki staraniom ks. Ludwika Skowronka[92] z parafii w Bogucicach. Granice parafii wykraczają poza statutowy teren dzielnicy. Żaden inny związek wyznaniowy nie ma tu swoich placówek.

Na terenie dzielnicy znajduje się dom nr 2 Zgromadzenia Sióstr św. Jadwigi od Niepokalanej Dziewicy Bogarodzicy Maryi (Jadwiżanki). Mieszka w nim osiem sióstr, w domu zakonnym prowadzą ośrodek wychowawczy dla dzieci oraz działają przy kosciele parafialnym. Dom zakonny znajduje się przy ul. Strzelców Bytomskich 1[93].

Teren dzielnicy podlega pod parafię Zbawiciela Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Parafia należy do diecezji katowickiej; posiada swoją siedzibę przy ul. ks. bpa Herberta Bednorza 20 w Szopienicach.

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

12 stycznia 1919 roku w Dąbrówce Małej utworzone zostało gniazdo najstarszej polskiej organizacji sportowej Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Koło to podlegało organizacyjnie II Katowickiemu okręgowi Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” i należało do szeregu sekcji gimnastycznych śląskiego Sokoła. Początkowo w roku 1920 koło tej organizacji liczyło w miejscowości 150 członków.[94] Zrzeszało ono głównie rolników oraz robotników.[30]. Rozwój działalności Sokoła przerwał w 1939 roku wybuch II wojny światowej. W okresie powojennym nie została reaktywowana ponieważ członkowie oraz sama idea towarzystwa była prześladowana przez władze komunistyczne.

W dzielnicy działa klub sportowy „Hetman” (w 1922 nosił nazwę KS 22 Dąbrówka Mała, w 1949 – KS Unia Dąbrówka Mała, w 1955 – KS Konstal 22 Katowice, w 1975 – KS Instal 22 Katowice, w 1985 – BKS Instal 22 Katowice, a od 1998 – KS Hetman 22 Katowice), stadion klubu przy ul. Siwka został w 2009 całkowicie przebudowany[95]. Jest to jedyne pełnowymiarowe boisko do piłki nożnej w Dąbrówce Małej, posiada nawierzchnię ze sztucznej trawy. W ramach projektu wybudowano również mniejsze boisko treningowe, dwa korty tenisowe i boisko wielofunkcyjne do siatkówki i koszykówki. Klub prowadzi także szkółkę piłkarską[96]. Istnieje tu również boisko „Pod Młynem” (boiska piłkarskie między ul. Milowicką i ul. Pod Młynem)[97].

W dzielnicy od 2011 roku działa klub sportowy "KS Dąbrówka Mała", który rywalizuje w rozgrywkach piłkarskich przeznaczonych dla amatorów. Herb klubu nawiązuje do herbu dzielnicy[98].

Osoby związane z Dąbrówką Małą[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. M. St., Dąbrówka, w: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski. T. 1. s. 938. [dostęp 2010-05-05].
  2. Na mapach z XVIII i XIX wieku miejscowość występuje pod niemiecką nazwą Klein Dombrowka. L. Szaraniec, A. Złoty: Narodziny miasta Katowice. s. 123-124.
  3. Dąbrówka Mała od drugiej połowy XIX wieku nosiła niemiecką nazwę Eichenau L. Szaraniec, A. Złoty: Narodziny miasta Katowice. s. 123.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 M. Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kattowitz (niem.). [dostęp 2011-02-16].
  5. 5,0 5,1 5,2 Urząd Miasta Katowice: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, Cz. 1, Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego. [dostęp 2011-02-16].
  6. 6,0 6,1 Raport o stanie miasta Katowice. oprac. P. Uszok i in. [dostęp 2011-02-16].
  7. R. Dulias, A. Hibszer: Województwo Śląskie. Przyroda, Gospodarka, Dziedzictwo Kulturowe. s. 15.
  8. R. Dulias, A. Hibszer: Województwo Śląskie. Przyroda, Gospodarka, Dziedzictwo Kulturowe. s. 21.
  9. R. Dulias, A. Hibszer: Województwo Śląskie. Przyroda, Gospodarka, Dziedzictwo Kulturowe. s. 34.
  10. Dane dotyczą miasta Katowice jako całości. Nie prowadzi się badań, dotyczących poszczególnych jednostek pomocniczych (dzielnic).
  11. M. Tkocz: Katowice jako ośrodek regionalny w latach 1865-1995. s. 12.
  12. R. Dulias, A. Hibszer: Województwo Śląskie. Przyroda, Gospodarka, Dziedzictwo Kulturowe. s. 39.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 Katowice. Plan miasta 1:20 000. oprac. A. Kobus.
  14. Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice – Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 22. ISBN 83-85831-35-5.
  15. 15,0 15,1 L. Szaraniec, A. Złoty: Narodziny miasta Katowice. s. 123.
  16. 16,0 16,1 16,2 Posłaniec Świętego Antoniego. 166 (2007) nr 16 [dostęp 2011-02-16].
  17. Katowice w 136. rocznicę uzyskania praw miejskich. red. A. Barciak. s. 83.
  18. 18,0 18,1 18,2 L. Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. s. 94.
  19. 19,0 19,1 L. Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. s. 92.
  20. 20,0 20,1 L. Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. s. 216.
  21. K. Wilczek: Nasza dzielnica Szopienice. [dostęp 2011-02-16].
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 22,4 L. Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. s. 93.
  23. J. Jaros: Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich. s. 50.
  24. L. Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. s. 209.
  25. K. Supan: Ergänzungsheft zu Petermann’s Geogr. Mittheilungen. s. 74.
  26. 120 lat Katowickich Wodociągów. [dostęp 2011-02-16].
  27. 27,0 27,1 D. Adamczyk: Ochotnicza Straż Pożarna w Dąbrówce Małej. [dostęp 2011-02-16].
  28. „Encyklopedia powstań śląskich”, Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, s. 562, hasło „Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” – dzielnica Śląska”.
  29. Ł. Kowalczyk i in: Spis powstańców śląskich, zweryfikowanych przez Związek Powstańców Śląskich w latach 1936-1939. [dostęp 2011-02-16].
  30. 30,0 30,1 L. Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. s. 97.
  31. 31,0 31,1 31,2 31,3 31,4 31,5 L. Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. s. 98.
  32. 32,0 32,1 32,2 32,3 Z. Zawiska: Historia Dąbrówki Małej. [dostęp 2011-02-16].
  33. Podobozy KL Auschwitz, obozy pracy i miejsca uwięzienia – z lat 1939-1945. red. M. Malik. [dostęp 2011-02-16].
  34. Ofiary II Wojny Światowej. red. M. Malik. [dostęp 2011-02-16].
  35. Informacja zaczerpnięta z artykułu Powiat katowicki.
  36. Dz.U. 1951 nr 18 poz. 147. [dostęp 2011-02-16].
  37. Dz.U. 1959 nr 64 poz. 381. [dostęp 2011-02-16].
  38. M. Filipczak: Marchwicki Zdzislaw. [dostęp 2011-02-16].
  39. 39,0 39,1 Historia Gimnazjum nr 11 w Katowicach. [dostęp 2011-02-16].
  40. Miejskie Schronisko dla Bezdomnych Zwierząt. [dostęp 2011-02-16].
  41. 41,0 41,1 Uchwała NR XLVI/449/97 Rady Miejskiej Katowic z dnia 29 września 1997 r.. [dostęp 2011-02-16].
  42. 42,0 42,1 Urząd Miasta Katowice: Dzielnice Katowic. [dostęp 2010-02-07].
  43. Urząd Miasta Katowice: Protokół nr 47/10 z posiedzenia Komisji Górniczej Rady Miasta Katowice. (pol.) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2011-05-18].
  44. Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2012, s. 166. ISBN 978-83-933-665-8-3. (pol.)
  45. 45,0 45,1 45,2 45,3 Raport o stanie miasta Katowice. oprac. P. Uszok. [dostęp 2010-03-04].
  46. 46,0 46,1 L. Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. s. 173-174.
  47. 47,0 47,1 Zespół Szkół Odzieżowych i Ogólnokształcących im. Zofii Kossak w Katowicach. Historia szkoły.
  48. M. Landowski: Budowa budynku mieszkalno-komunalnego przy ul. Techników w Katowicach. [dostęp 2010-01-31].
  49. 49,0 49,1 49,2 Lokalny Program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007-2013. [dostęp 2010-02-25].
  50. Rejestr zabytków w Katowicach. [dostęp 2010-01-31].
  51. Katowice. Informator. red. S. Adamczyk i in. s. 81.
  52. Wpisany do rejestru zabytków 30.12.1994, nr 1558/944.
  53. Michał Bulsa, Grzegorz Grzegorek, Beata Witaszczyk: Domy i gmachy Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2013, s. 12. ISBN 978-83-63780-00-5. (pol.)
  54. Założenie dawnego dworu, na które składa się: układ przestrzenny, budynek mieszkalny, budynek gospodarczy, zespół zieleni. Nr 1562/94 (wpisany 30.12.1994 do Rejestru Zabytków).
  55. Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-06-14].
  56. Dabrowka Mala Osiedle Michalskiego Katowice. Wikimedia Commons. [dostęp 2010-01-31].
  57. Przemiany protoindustrialne i industrialne jako czynnik miastotwórczy Katowic. red. A. Barciak. s. 75.
  58. Statistik des Deutschen Reichs. T. 240: Die Volkszählung im Deutschen Reich am 1. 12. 1910.
  59. Informacje na podstawie artykułu Powiat katowicki (1873-1951) - materiały źródłowe.
  60. Wybory Samorządowe 2006. Rada Miasta Katowice. Okręg wyborczy nr 2. [dostęp 2010-02-13].
  61. Biuletyn Informacji Publicznej. Urząd Miasta Katowice. Radni V kadencji. [dostęp 2010-02-07].
  62. Centra handlowe w Katowicach. Nasze miasto.pl.
  63. I. Batkowska I. i in: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Siemianowice Śląskie. [dostęp 2010-01-31].
  64. Propozycja planu aglomeracji Katowice o równoważnej liczbie mieszkańców powyżej 2000, obejmująca część: Katowic, Czeladzi, Siemianowic i Sosnowca. [dostęp 2010-02-18].
  65. Oczyszczalnia ścieków Siemianowice-Centrum. [dostęp 2010-02-18].
  66. Katowickie Wodociągi Spółka Akcyjna. [dostęp 2010-02-18].
  67. Projekt korekty planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych na lata 2003-2007, będących w posiadaniu Rejonowego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji na terenie miasta Katowice, w części dotyczącej 2004 roku.
  68. Zarobić na ściekach. Nasze miasto.pl. [dostęp 2010-02-18].
  69. Opis elektrociepłowni - Elektrociepłownia Katowice. [dostęp 2010-02-18].
  70. PKE SA Elektrociepłownia Katowice. [dostęp 2010-02-18].
  71. Osiągnięcia Elektrociepłowni Katowice. [dostęp 2010-02-18].
  72. Komisariat 2 Policji w Katowicach. [dostęp 2010-02-18].
  73. Urząd Pocztowy Katowice 15 (Dąbrówka Mała). [dostęp 2010-02-20].
  74. Raport z realizacji miejskiego programu przeciwdziałanai narkomanii na 2008 rok przyjętego uchwałą nr XX/375/07 Rady Miasta Katowice z dnia 20 grudnia 2007 r., zmienionego uchwałą nr XXXIII/706/08 Rady Miasta Katowice z dnia 27 listopada 2008 r.. [dostęp 2010-02-22].
  75. Miejski Zarząd Ulic i Mostów w Katowicach. Ogłoszenie o zamówieniu. [dostęp 2010-02-22].
  76. Pulsmed. Katowice, Dąbrówka Mała. [dostęp 2010-02-18].
  77. Szpital Zakonu Bonifratrów pw. Anołów Stróżów. [dostęp 2010-02-13].
  78. J. Sobota: Zmiany na liniach do katowickiego hipermarketu Carrefour. [dostęp 2011-02-16].
  79. M. Potocki: Linia Katowice Szopienice Północne - Chorzów Stary. [dostęp 2010-02-22].
  80. Baza Kolejowa. Linia Katowice Zawodzie R1 - Katowice Dąbrówka Mała. [dostęp 2011-01-31].
  81. Baza Kolejowa. Katowice Dąbrówka Mała. [dostęp 2010-01-31].
  82. Liczba obsłużonych pasażerów i przesyłek oraz wykonanych operacji lotniczych w ruchu regularnym oraz czarterowym w polskich portach lotniczych w latach 2004-2007. [dostęp 2011-02-16].
  83. J. Broszkiewicz: Katowice. Reflektorem po mieście. s. 17.
  84. K. Szymański: Festyn parafialny „U Antonika” - 2007 r.. [dostęp 2010-01-29].
  85. Zdjęcia Kościoła. Fotografie naszej świątyni. [dostęp 2010-01-29].
  86. Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach. Filia nr 20. [dostęp 2011-02-16].
  87. Teatr Gry i Ludzie. [dostęp 30 stycznia 2010].
  88. P. Delawski: Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży. Oddział Katowice - Dąbrówka Mała. Kalendarium wydarzeń. [dostęp 2010-02-26].
  89. Miejska Biblioteka Publiczna w Katowicach. Współpracujemy z.... [dostęp 2010-02-26].
  90. Polski Klub Ekologiczny Okręg Górnośląski. Roczne sprawozdanie merytoryczne i finansowe. [dostęp 2010-02-26].
  91. Urząd Miasta Katowice: Obwieszczenie w sprawie decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego dla nadbudowy parterowej części budynku wraz ze zmianą sposobu użytkowania przychodni na żłobek miejski przy ul. Grzegorzka 2 w Katowicach. (pol.) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2011-05-11].
  92. G. Żmuda: Ks. Ludwig Skowronek i jego związek z dzisiejszym Ośrodkiem Caritas Diecezji Opolskiej. [dostęp 2010-02-13].
  93. Archidiecezja Katowicka. Zakony i Zgrom. Zakonne Żeńskie. [dostęp 2010-02-28].
  94. "Encyklopedia powstań śląskich", Instytut Śląski w Opolu, Opole 1982, str. 562, hasło "Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół" - dzielnica Śląska".
  95. Hetman 22 Katowice. [dostęp 2010-01-29].
  96. Dąbrówka Mała. Nowe boisko na Hetmanie już czynne. [dostęp 2011-02-16].
  97. Sprawozdanie z wykonania kierunków działania miasta Katowice w zakresie kultury fizycznej za rok 2006. [dostęp 2011-02-16].
  98. http://ksdabrowka.playarena.pl/
  99. Edward Szymkowiak – Bramkarz doskonały.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Źródła
Opracowania
  • Broszkiewicz J., Katowice. Reflektorem po mieście, Katowice [b. r.]. ISBN 8390188406.
  • Dulias R., Hibszer A., Województwo Śląskie. Przyroda, gospodarka, dziedzictwo kulturowe, Kraków 2004. ISBN 8387971707.
  • Jaros J., Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich, Katowice 1984. ISBN 8300006486.
  • Katowice. Informator, red. S. Adamczyk i in., Katowice 1993.
  • Katowice. Plan miasta 1:20 000, oprac. A. Kobus, Warszawa 2001. ISBN 8387137987.
  • Katowice w 136. rocznicę uzyskania praw miejskich, red. A. Barciak, Katowice 2002. ISBN 8386053461.
  • Przemiany protoindustrialne i industrialne jako czynnik miastotwórczy Katowic, red. A. Barciak, Katowice 2007. ISBN 9788386053643.
  • Supan A., Ergänzungsheft zu Petermann’s Geogr. Mittheilungen, T. 12, Gotha 1878.
  • Szaraniec L., Osady i osiedla Katowic, Katowice 1996. ISBN 8390511509.
  • Szaraniec L., Złoty A., Narodziny miasta Katowice, Katowice 2006. ISBN 9788360367230.
  • Tkocz M., Katowice jako ośrodek regionalny w latach 1865-1995, Katowice 1995. ISBN 8385831789.
Materiały online

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons