Dźati

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Członek społeczności Dalitów z Jaipuru


Dźati (sanskryt जाति, "urodzenie", ang. jati) – element systemu stratyfikacji społecznej w Indiach, określany nie do końca poprawnie terminem kasta . Wyższym w randze , odnoszącym się do stanów społecznych w Indiach, jest termin warna. Bóstwo opiekuńcze dla konkretnej dźati to dźatidewata [1] .

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Źródłosłów dla pojęcia dźati wywodzi się od czasownika dźan - urodzić się[2]. Jego znaczenie dosłowne podaje się jako urodzenie, ród , rodzaj [3].

Liczba dźati[edytuj | edytuj kod]

Podział na dźati jest w Indiach bardzo rozbudowany. Istnieje około 6-10 tysięcy dźati , chociaż zdaniem niektórych badaczy liczba ta oscyluje wokół wielkości 100 tysięcy[4].

Dźati dzielą się na podkasty i te dopiero stanowią endogamiczne kasty w rozumieniu potocznym człowieka Zachodu. Dźati bywają podzielone w Indiach nawet na kilkaset podkast[5].

Stąd mówić można o około 3 000 dźati i równocześnie o istnieniu 25 000 podgrup w tych pierwszych (podkast) [6].

System dźadźamani[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczną sytuacją, jaka zachodzi w tradycyjnym systemie dźati jest podział prac : niektóre były dozwolone, inne powodowały zanieczyszczenie danej osoby i musiały być zlecane członkowi innej (niższej) dźati (i zarazem profesji). Zamawiający wykonanie usługi to "dźadźaman", podejmujący się czynności to "pradźa[7] . System poza czynnościami niedozwolonymi z uwagi na status dźati zainteresowanego, obejmuje również posługi charakterystyczne dla konkretnych dźati: dany bramin korzysta z usług golibrody, który podczas uroczystości rodzinnych zatrudnia tego lub innego bramina[8].

Rozłam[edytuj | edytuj kod]

Podział dźati może nastąpić gdy części jej społeczności[9]:

  1. zmieni miejsca zamieszkania
  2. zaprzestanie uznawać któryś z obowiązujących nakazów rytualnych kasty
  3. rozpocznie przestrzeganie nowego nakazu rytualnego, zapożyczonego od np. wyższej kasty
  4. zmieni rodzaju pracy zarobkowej
  5. zostanie wydalona z kasty macierzystej za narudszenia (np. niedopuszczlne kontakty seksualne z przedstawicielami innych kast)
  6. odejdzie na skutek nierozwiązanego sporu wewnątrzkastowego.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Nazwa dźati do której przynależy z urodzenia dany hindus występuje najczęciej jak składnik jego nazwiska. Znane postacie:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 2. Świat i symbolika istot nadnaturalnych. W: Dagnosław Demski: Obrazy hinduizmu. Kultura i religia oczami radżputów i pasterzy. Jolanta Kowalska (red. tomu). Wyd. 1. Warszawa: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, 2007, s. 144,150, seria: Biblioteka Etnografii Polskiej , tom nr 57. ISBN 978-83-89499-46-2.
  2. Hinduizm jako warnaśramadharma. Warstwy społeczne i okresy życia. W: Monika Tworuschka, Udo Tworuschka: Religie świata. Michał Dobrzański (tł.), Grzegorz Polak (uzup.). Wyd. 1. T. V: Hinduizm. Warszawa: Agora SA, 2009, s. 16, seria: Biblioteka Gazety Wyborczej. ISBN 978-83-7552-558-8.
  3. Andrzej Ługowski: Warna. W: Tadeusz Herrmann, Joanna Jurewicz, Bogusław Jan Koc, Andrzej Ługowski: Mały słownik klasycznej myśli indyjskiej. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 1992, s. 120. ISBN 83-900523-2-6.
  4. Jakub Zajączkowski: Indie w stosunkach międzynarodowych. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, 2008, s. 92. ISBN 978-83-7383-277-0.
  5. I. Hinduistyczny system społeczny. W: Max Weber: Dzieła zebrane z socjologii religii. Etyka gospodarcza religii światowych. Grzegorz Sowiński (tł.). Wyd. 1. T. II. Hinduizm i buddyzm. Kraków: Zakład Wydawniczy >>NOMOS<<, 2000, s. 45. ISBN 83-88508-11-3.
  6. Henrich von Stietencron , Hinduizm,Leon Żylicz (tłum.) Wydawnictwo Akademickie Dialog 2010, s. 96
  7. "Podział pracy. W: Louis Dumont: Homo hierarchicus. System kastowy i jego implikacje. Anna Lebeuf (tł.), Tomasz Sikora (red.nauk.). Wyd. 1. Kraków: Zakład wydawniczy >>NOMOS<<, 2009, s. 165, seria: Classica Religiologica. ISBN 978-60490-54-9.
  8. Podział pracy. W: Louis Dumont: Homo hierarchicus. System kastowy i jego implikacje. Anna Lebeuf (tł.), Tomasz Sikora (red.nauk.). Wyd. 1. Kraków: Zakład wydawniczy >>NOMOS<<, 2009, s. 168, seria: Classica Religiologica. ISBN 978-60490-54-9.
  9. I. Hindustyczny system społeczny. W: Max Weber: Dzieła zebrane z socjologii religii. Etyka gospodarcza religii światowych. Grzegorz Sowiński (tł.). Wyd. 1. T. II. Hinduizm i buddyzm. Kraków: Zakład Wydawniczy >>NOMOS<<, 2000, s. 97-99. ISBN 83-88508-11-3.
  10. Andrzej Ługowski: Warna. W: Tadeusz Herrmann, Joanna Jurewicz, Bogusław Jan Koc, Andrzej Ługowski: Mały słownik klasycznej myśli indyjskiej. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, 1992, s. 120. ISBN 83-900523-2-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]