Dżafar Muhammad an-Numajri

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dżafar Muhammad an-Numajri
Gaafar Nimeiry exhib.jpg
Data i miejsce urodzenia 1 stycznia 1930
Wad Nubawi w Omdurmanie
Data i miejsce śmierci 30 maja 2009
Chartum
Prezydent Sudanu
Przynależność polityczna Socjalistyczna Unia Demokratyczna
Okres urzędowania od 25 maja 1969
do kwiecień 1985
Poprzednik Ismail al-Azhari
Następca Abd er-Rahman Suwar ad-Dahab
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Dżafar Muhammad an-Numajri (ur. 1 stycznia 1930 w Wad Nubawi Omdurman, zm. 30 maja 2009 w Chartumie) – prezydent Sudanu od 25 maja 1969 do kwietnia 1985 roku.

W 1969 wraz dokonał bezkrwawego zamachu stanu na rząd Ismaila al-Azhari znany jako "Rewolucja Majowa". Numajri został premierem i szefem Rady Rewolucyjnej (Revolutionary Command Council). Od 1971 roku prezydent, w latach 1972-73 minister obrony a od 1972 roku dowódca naczelny armii. Początkowo wraz z Socjalistyczną Unią Sudanu, prowadził politykę socjalistyczną i panarabską. W 1972 roku podpisał umowę w Addis Abeba która zakończyła pierwszą sudańską wojnę domową.

Po krótkim okresie panarabizmu, Sudan pod jego rządami przesunął się na pozycje proamerykańskiej. Pod koniec lat 70. zbliżył się do islamizmu a w 1983 roku wprowadził w całym kraju prawo szariatu co doprowadziło do wybuchu drugiej wojny domowej i odsunięcia go od władzy w 1985 roku. W 1986 roku obalony w wyniku wojskowego zamachu stanu. Do 1999 roku na wygnaniu w sąsiednim Egipcie[1]. W 1999 roku powrócił do kraju i bez skutku kandydował w wyborach prezydenckich w 2000 roku.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne życie, młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Wad Nubawi Omdurman w centralnym Sudanie jako syn listonosza i prawnuk lokalnego władcy plemiennego z Wad Nimeiry w regionie Dongoli na północy Sudanu. Uczył się w prestiżowej Szkole Hantoub, szkole średniej utrzymanej w brytyjskim stylu, mieszkał w internacie[2]. W 1948 roku został tymczasowo usunięty ze szkoły po udział w strajku szkolnym przeciwko rządom brytyjskim w Sudanie. W 1952 roku Numajiri został absolwentem Kolegium Wojskowego Sudanu, znalazł się pod dużym wpływem idei Gamala Abdela Nasera i Wolnych Oficerów którzy w tym samym roku przejęli władzę w Egipcie. Po ukończeniu szkoły dołączył do garnizonu w Chartumie. W 1966 roku został absolwentem Kolegium Armii Stanów Zjednoczonych w Forcie Leavenworth w Kansas[3].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza kadencja premiera[edytuj | edytuj kod]

Muammar Kaddafi, Gamal Abdel Naser i Numajri na lotnisku w Trypolisie w 1969 roku

W 1969 roku, wraz z czterema innymi oficerami, Numajiri obalił cywilny rząd Ismaila al-Azhari. Jego pucz znany jest jako "Rewolucja Majowa". Zawieszone zostało działanie wszelkich partii politycznych[4]. Sam Numajiri został premierem i przewodniczącym Rady Dowództwa Rewolucji. Rozpoczął kampanię mającą na celu zreformowanie gospodarki Sudanu poprzez nacjonalizację banków i przemysłu, jak również niektórych gruntów. W okresie swojej kadencji przeprowadził szereg reform w duchu panarabskim i socjalistycznym oraz zbliżył się politycznie do ZSRR. Pod koniec 1969 an-Numajri spotkał się z przywódcami wojskowych rządów Libii Muammarem Kaddafim i Egiptu Gamel Abdelem Nasarem w Trypolisie, by omówić z nimi możliwość współpracy swoich krajów[5].

W 1970 roku udało mu się powstrzymać zamach stanu zorganizowany przez islamistów na czele z Sadiqem al-Mahdim i Partię Umma. W połowie 1970 roku, wprowadził szereg inicjatyw mających na celu rozwój rolnictwa i przemysłu w Sudanie, zaprosił zagraniczne firmy do poszukiwań w kraju ropy naftowej[6] (Chevron odkrył złoża ropy naftowej w Sudanie Środkowo-Południowym w 1979 roku). Numajri przyjął politykę prozachodnią, zdecydował się na prywatyzację banków i inwestycje zagranicznych firm. Sudan zawarł szereg dwustronnych umów inwestycyjnych z krajami zachodu; z Holandią 22 sierpnia 1970 roku; Szwajcarią 17 lutego 1974 roku; Francją 31 lipca 1978 roku a także z Egiptem 28 maja 1977 roku. W lipcu 1978 roku na szczycie Organizacji Jedności Afrykańskiej w Chartumie wybrany został na przewodniczącego organizacji do lipca 1979 roku.

 Osobny artykuł: Zamach stanu w Sudanie (1971).

19 lipca 1971 roku Komunistyczna Partia Sudanu i część oficerów pod przywództwem majora Haszima al-Aty przeprowadziła zamach stanu. Zamach przeprowadzono 19 lipca, a władza wróciła do Numajria 22 lipca. Numajria został uwięziony lecz wkrótce został odbity przez swoich zwolenników[7]. An-Numajri w efekcie wydalił z Sudanu, doradców do spraw bezpieczeństwa z NRD, potępił Związek Radziecki i jego sojuszników za przychylność do zamachu stanu oraz zdelegalizował kilka komunistycznych związków zawodowych[8][9]. Po zamachu stanu oddalił się od ZSRR i zaczął otrzymywać broń z USA[10].

W 1971 roku, w wyniku referendum został wybrany na prezydenta uzyskując 98,6% głosów. Następnie rozwiązał Radę Dowództwa Rewolucji a w jej miejsce założył Socjalistyczną Unią Sudanu[11], która była jedyną legalną partią polityczną w Sudanie. W 1972 roku podpisał umowę z Addis Abeby w wyniku której nadano autonomię nie-muzułmańskiemu regionowi Sudanu południowego, tym samym zakończył okres pierwszej wojny domowej i wprowadził 11-letni okres pokoju i stabilności w regionie. W 1973 roku przygotował nową konstytucję, która określała Sudan jako państwo demokratyczne i socjalistyczne oraz zwiększyła funkcję prezydenta[12].

Pod koniec 1975 roku, doszło do kolejnego nieudanego zamachu stanu komunistycznych członków sił zbrojnych, na czele zamachowców stanął brygadier Hassan Hussein Osman, Numajiri został odsunięty od władzy na kilka godzin. W tym czasie zastępca Numajri, generał Elbagir, przeprowadził kontr-zamach który przywrócił władzę Nujmari, Hussein Osman został ranny a później stanął przed sądem polowym i został stracony.

W 1976 roku tysiąc uzbrojonych i wyszkolonych przez Libię rebeliantów na czele z Sadiqem al-Mahdim, przekroczyło granicę w Ma'tan as-Sarra. Rebelianci stoczyli walki z siłami rządowym, w wyniku walk na ulicach Chartumu i Omdurmanu, zginęło 3000 osób. Rebelia doprowadziła do konfliktu Numajri z libijskim przywódcą, Muammarem al-Kaddafim. Numajri wysłał do miasta kolumnę czołgów i pokonał rebeliantów[13]. Za udział w rebelii straconych zostało dziewięćdziesiąt osiem osób[14].

W 1977 roku Numajri dogadał się z przywódcą opozycji islamskiej, Sadiqem al Mahdim który przebywał za granicą. Numajri zgodził się na to aby członkowie Partii Demokratycznych Unionistów uczestniczyli w parlamencie. Do kraju powrócił też, lider islamistów, Hassan al-Turabi, który został uwięziony po rewolucji majowej i zesłany na wygnanie[15]. al-Turabi został ministrem sprawiedliwości a w 1979 roku prokuratorem generalnym. Pojednanie opozycji islamskiej z rządem Numajriego doprowadziło do pogorszenia stosunków między Chartumem a Sudanem Południowym.

Druga kadencja prezydencka[edytuj | edytuj kod]

al-Numajri w trakcie wizyty w Stanach Zjednoczonych w 1983 roku

An-Numajiri był jednym z dwóch liderów arabskich (obok Kabusa ibn Sa'ida z Omanu) który utrzymywał bliskie stosunki z Anwarem Sadatem po traktacie z Camb David. Numajri wziął udział w pogrzebie Sadata w 1981 roku. W 1981 roku, Numajiri naciskany przez swoich islamistycznych przeciwników rozpoczął dramatyczne reformy w kierunku islamskiego zarządzania politycznego i sprzymierzył się z Bractwem Muzułmańskim. W 1983 roku wprowadził szariat, czyli prawo islamskie, w całym kraju - doprowadziło to do protestów ze strony mieszkańców Sudanu Południowego którzy w większości są chrześcijanami i animistami. Na decyzję o wprowadzenie szariatu wpłynęła chęć odzyskania poparcia dla reform rządu na islamskiej północy kraju - rząd Sudanu przeprowadzał w tym czasie niepopularny program oszczędnościowy mający zagwarantować pomoc Międzynarodowego Funduszu Walutowego (gospodarkę Sudanu zachwiały rzeszę uchodźców z głodującej Etiopii, Czadu oraz Ugandy). Rząd podjął się też reformy administracji Sudanu Południowego. Doprowadziło to do wybuchu drugiej wojny domowej, południowi Sudańczycy uznali te kroki za naruszenie umowy z Addis Abeby. Do walki z rządem sudańskim stanęła Ludowa Armia Wyzwolenia Sudanu. W 1984 roku prezydent Numajri ogłosił stan wyjątkowy który dał specjalne uprawnienia wojsku[16].

W 1985 roku w czasie wizyty Numajiria w Stanach Zjednoczonych w celu wynegocjowania w Waszyngtonie pomocy finansowej w Sudanie doszło do kolejnego zamachu stanu. W jego wyniku generał i minister obrony, Abdel Rahman Swar al-Dahab odsunął Numajria od władzy. W wyborach zwyciężyli islamiści Sadiqa al-Mahdiego (który dokonał zamachu stanu przeciwko Numajiri w 1976 roku) a Mahdi został premierem kraju. Numajri udał się na wygnanie do Egiptu.

Powrót do Sudanu[edytuj | edytuj kod]

Numajiri żył na wygnaniu w Egipcie od 1985 do 1999 roku, mieszkał w Heliopolis w Kairze. Wrócił do Sudanu w maju 1999 roku. W 2000 roku wystartował w wyborach przeciwko urzędującemu prezydentowi Omarowi al-Baszirowi, uzyskał 9,6% głosów[17], wybory zostały zbojkotowane przez część opozycji i prawdopodobnie zostały sfałszowane na korzyść al-Baszira. Nujmari zmarł z przyczyn naturalnych w swoim domu w Omdurmanie w dniu 30 maja 2009 roku. W pogrzebie udział wzięło tysiące Sudańczyków, w tym byłych przeciwników politycznych zmarłego prezydenta. Obecnie była formacja prezydenta - Sudańska Unia Socjalistyczna - działa pod nazwa Sudańska Unia Demokratyczna. Działaczka Unii Demokratycznej, Fatima Abdel Mahmoud jako pierwsza kobieta w historii kraju wzięła udział w wyborach prezydenckich w 2010 roku.

Przypisy

  1. Hasło Dżafar Muhammad an-Numajri w encyklopedii PWN
  2. Gaafar al-Nimeiry. [dostęp 18-05-2012].
  3. John E. Jessup (1998). An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945-1996. Greenwood Publishing Group. s. 530–531
  4. Gaafar al-Nimeiry. [dostęp 18-05-2012].
  5. Stępniewska-Holzer B., Holzer J.: Egipt. Stulecie przemian. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie DIALOG, 2006, s. 167-170. ISBN 9788389899583
  6. Diana Childress (2010). Omar Al-Bashir's Sudan. Twenty-First Century Books. s. 40. ISBN 0-8225-9096-4. Retrieved February 13, 2011
  7. Dennis Hevesi (June 11, 2009). "Gaafar al-Nimeiry, a Sudan Leader With Shifting Politics, Dies at 79". The New York Times
  8. Gaafar al-Nimeiry, a Sudan Leader With Shifting Politics, Dies at 79 (ang.). nytimes.com, 11 czerwca 2009. [dostęp 2013-08-04].
  9. Sudanese Communist Party Welcomes Coup against Morsi (ang.). sudan.net. [dostęp 2013-08-04].
  10. Dennis Hevesi (June 11, 2009). "Gaafar al-Nimeiry, a Sudan Leader With Shifting Politics, Dies at 79". The New York Times
  11. John E. Jessup (1998). An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945-1996. Greenwood Publishing Group. s. 530–531
  12. Diana Childress (2010). Omar Al-Bashir's Sudan. Twenty-First Century Books. s. 40. ISBN 0-8225-9096-4. Retrieved February 13, 2011
  13. Burr, J. Millard and Robert O. Collins, Darfur: The Long Road to Disaster, Markus Wiener Publishers: Princeton, 2006, ISBN 1-55876-405-4, s. 111
  14. Dennis Hevesi (June 11, 2009). "Gaafar al-Nimeiry, a Sudan Leader With Shifting Politics, Dies at 79". The New York Times
  15. Kepel, Gilles (2006). Jihad: The Trail of Political Islam. I.B.Tauris. ISBN 1-84511-257-1. s.179-180
  16. John E. Jessup (1998). An Encyclopedic Dictionary of Conflict and Conflict Resolution, 1945-1996. Greenwood Publishing Group. s. 530–531
  17. Wyniki wyborów na stronie Arabia.pl


Poprzednik
Ismail al-Azhari
Prezydent Sudanu
1969 - 1985
Następca
Abd er-Rahman Suwar ad-Dahab