Dżudda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dżudda
Państwo  Arabia Saudyjska
Prowincja Mekka
Burmistrz Adil Faqeeh
Powierzchnia 1320 km²
Populacja (2007)
• liczba ludności
• gęstość

3 855 912
2921 os./km²
Położenie na mapie Arabii Saudyjskiej
Mapa lokalizacyjna Arabii Saudyjskiej
Dżudda
Dżudda
Ziemia 21°30′N 39°11′E/21,500000 39,183333Na mapach: 21°30′N 39°11′E/21,500000 39,183333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa

Dżudda (czasami Dżidda, Dżedda, arab. جدّة Ǧuddah) – miasto na zachodzie Arabii Saudyjskiej nad Morzem Czerwonym. Jest głównym ośrodkiem miejskim w zachodniej Arabii Saudyjskiej. To największe miasto prowincji Mekka, największy port nad Morzem Czerwonym, a także drugie co do wielkości miasto Arabii Saudyjskiej. Liczba ludności w mieście przekracza 3,4 mln. Dżudda jest głównym portem do którego zawijają statki z pielgrzymami udającymi się do Mekki. Zmarł tu ugandyjski dyktator Idi Amin. W Dżuddzie znajduje się także polski konsulat honorowy. W 2016 roku planowane jest oddanie do użytku najwyższej budowli świata – ponad tysiącmetrowej Kingdom Tower.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dżudda w 1938

Wykopaliska w dzielnicy Al-Balad wskazują, iż miasto zostało założone przez przybyszów z terenów obecnego Jemenu ok. 500 roku p.n.e wpierw jako wioska rybacka. Inne badania wykazały, że obszar ten był zamieszkany wcześniej, już w epoce kamienia. Tereny te zostały odwiedzone przez Aleksandra Wielkiego. Dżudda nabrała znaczenia w 647 roku, gdy trzeci kalif Usman ibn Affan uczynił z miasta port przyjmujący pielgrzymów przybywających do Mekki. Z racji bycia bramą do świętego miasta, wielokrotnie była podbijana. W 969 Fatymidzi przejęli kontrolę nad Egiptem i rozszerzyli swe wpływy na sąsiednie rejony w tym Dżuddę. Rozwinęli w tym czasie szlaki handlowe łączące basen Morza Śródziemnego i Ocean Indyjski, przy wykorzystaniu Morza Czerwonego. Następnie miasto wchodziło w skład różnych imperiów. W roku 1177 - Imperium Ajjubidów, w 1254 - Sułtanatu Mameluków, a w 1517 - Imperium osmańskiego. Turcy wzmocnili mury obronne miasta, aby chronić się przed atakami Portugalczyków którzy w tym okresie odwiedzali te tereny podczas wypraw do Indii . W 1802 miasto zajęli walczący o oderwanie od Imperium Osmańskiego żołnierze, ale Turcy odzyskali miasto w 1813. Podczas I wojny światowej Said Husajn ibn Ali próbował ponownie uniezależnić się od Turków, a także stworzyć wielkie państwo od Syrii do Jemenu. Założył w czerwcu 1916 r. sprzymierzone z państwami ententy Królestwo Hidżazu i walczył z Ibn Saudem o terytorium. Zrezygnował w 1924 po upadku Mekki, a jego syn stanął na czele ziem pozostałych w królestwie. Kilka miesięcy później Dżuddę ostatecznie przejął Ibn Saud i wcielił do nowo powstałego państwa w grudniu 1925.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Ulica Al Kurnaysh

Miasto ograniczone jest przez Morze Czerwone od zachodu oraz Góry Sarawat od wschodu. W rejonie nie ma rzek i dolin, ale niedaleko miasta leżą zatoki Sharm Ob'hur i Sharm Salman. Miasto rozbudowane jest wzdłuż osi północ-południe, na dystansie około 60 kilometrów[1]. Klimat w mieście jest suchy i gorący, a Dżudda w przeciwieństwie do innych miast Arabii Saudyjskiej ciepłe temperatury panują tu także w zimie. Średnia temperatura w styczniu wynosi ok. 22 °C, a w lipcu 33 °C. Opady deszczu są sporadyczne i najczęściej występują w grudniu. Najniższą temperaturą zanotowaną w Dżuddy są 3 °C w 1995. Średni roczny opad wynosi zaledwie 67 mm, ale zdarzają się gwałtowne burze z gradem. Latem zdarzają się burze piaskowe niosące piasek z pustyni na Półwyspie Arabskim.

Dużym problemem miasta jest zanieczyszczenie powietrza, a także często zdarzające się pożary.

Ekonomia[edytuj | edytuj kod]

Dżudda leży w sercu Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, a wszystkie stolice regionu znajdują się w odległości dwugodzinnego lotu samolotem. Jest drugim centrum handlu w rejonie, po Rijadzie i czwartym co do wielkości ośrodkiem przemysłowym. Ekonomicznym centrum miasta jest ulica Króla Abdullaha, gdzie swoje siedziby mają jedne z największych saudyjskich firm jak np. Emaar Middle East i Al-Farsi. Inna ważną ulicą jest Tahlia, gdzie znajduje się wiele ekskluzywnych sklepów m.in. Prada, Gucci, Burberry, Chanel i Giorgio Armani.

W początku XXI wieku (2001) miejscowy port przyjmował 55% importu Arabii Saudyjskiej i wysyłał 5% eksportu. Co piąta firma Królestwa była zarejestrowana w Dużuddzie, tj. około 90 000 przedsiębiorstw, w tym 40 ze 100 największych firm[1].

Miasto jest siedzibą wielu organizacji:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Miasto uznawane jest za najbardziej liberalne i kosmopolityczne w całym kraju z racji spotykania się tu pielgrzymów przez wiele wieków. Część odwiedzających osiedlała się tutaj, przez co Dżudda jest bardziej zróżnicowana etnicznie niż inne miasta kraju. Boom naftowy z ostatnich 50 lat spowodował napływ kolejnych imigrantów z Europy, Ameryki Północnej i Azji Południowo-Wschodniej. Mieszkają tu także arabscy chrześcijanie głównie z Libanu, Syrii i Egiptu. Jednak żaden niemuzułmanin nie jest oficjalnie obywatelem miasta, a tylko pracownikiem danego przedsiębiorstwa. Większość mieszkańców to sunnici z tego powodu w mieście znajduje się ponad 1300 meczetów, a nie ma żadnego kościoła, synagogi czy innego miejsca kultu. Publiczne propagowanie innej religii jest surowo zakazane.

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Transport[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest ważnym węzłem komunikacyjnym, krajowym i międzynarodowym, z uwagi na duży port lotniczy i morski i sąsiedztwo Mekki. Co roku przewijają się przez nie miliony pielgrzymów udających się właśnie do Mekki.

Najważniejsze drogi krajowe :

Transport publiczny[edytuj | edytuj kod]

Miasto boryka się z licznymi zatorami ulicznymi, szczególnie w godzinach szczytu, mimo, że główne arterie drogowe są kilku jezdniowe. Miasto posiada szczątkowy system komunikacji publicznej, używany przez 4% mieszkańców (96% używa samochodu)[2].

Jedenastego marca 2013 roku rząd zaakceptował plan wart 12 miliardów USD budowy systemu takiego systemu transportu miejskiego[3]:

  • 3 linie tramwajowe, łącznie 208 wagonów:
    • linia pomarańczowa, długości 67 kilometrów z 22 przystankami, od Makkah Road to Obhur, z odgałęzieniem przy ulicy Sari.
    • linia niebieska, długości 24 kilometrów z 17 przystankami, od lotniska do stacji kolejowej Haramin
    • linia zielona, długości 17 kilometrów z 7 przystankami, od esplanady Corniche przez ulicę Palestyńską (Palestine Street) i stare lotnisko, do stacji kolejowej Haramin
  • autobusy: 816 autobusów z 2950 przystankami
  • transport wodny: 10 przystanków

Studium wykonalności wykonała kanadyjska firma konsultingowa[2]. Budowa ma potrwać do 2030 roku.

Woda i kanalizacja[edytuj | edytuj kod]

Około 70% gospodarstw domowych w mieście nie jest podłączonych do kanalizacji[4]. Nieczystości, nawet z dużych obiektów jak hotele, wywozi się cysternami.

Wiele budynków posiada również podłączenia do wodociągów. National Water Company, firma wodociągowa, dostarcza na zamówienie dziennie ponad 2000 beczkowozów wody[5]. Sieć wodociągowa w mieście, podobnie jak w innych dużych miastach Arabii, jest przestarzała. Od 2009 roku National Water Company naprawiła w Dżuddzie 64 000 zgłoszonych nieszczelności. Podobne naprawy przeprowadzone również Rijadzie, Mekkce i Tadżif, pozwoliły na zaoszczędzenie 314 milionów m³ wody[5].

W 2014 roku około Briman, w pobliżu lotniska, ma powstać pierwszy etap rezerwuaru wodnego dla Dżuddy, o pojemności 1,5 mln. m³. Ukończony zbiornik ma dostarczać 6 milionów m³. Wartość projektu określona została na 590 mln. USD[5].

Sport[edytuj | edytuj kod]

Głównym sportem w mieście jest piłka nożna. Siedzibę ma tu najstarszy klub sportowy Arabii Saudyjskiej - Al-Ittihad Dżudda założony w 1927, a także Al-Ahli Dżudda założony w 1937. Są to jedne z najlepszych drużyn nie tylko w kraju, ale i na kontynencie. W mieście znajduje się wiele stadionów:

Zabytki i muzea[edytuj | edytuj kod]

  • Al-Balad - stare miasto z prowadzonymi wykopaliskami - stanowi przedmiot wniosku Arabii Saudyjskiej o wpisanie na listę światowego dziedzictw UNESCO
    • Grobowiec Ewy - rzekomy grób biblijnej Ewy. Niedostępny dla zwiedzających ani pielgrzymów[1].
    • Meczety:
      • Meczet Al-Shafei - najstarszy zachowany meczet w mieście; położony przy ulicy Al-Jameah (Harrat Al-Mazloum). Ma kształt czworoboczny z otwartym dziedzińcem. Minarety z XIII wieku.[6]
      • Meczet Al-Mimar[7]
      • Meczet Uthmana Bin Affana (inaczej meczet Al-Abanous) - położony również w rejonie Harat Al-Mazloum, rozpoznawalny po kolumnach z kości słoniowej; wspominany w XIV wiecznych pracach Ibn Battuta[6].
      • Meczet Akkasz
  • Corniche - 30 kilometrowa esplanada wzdłuż Morza Czerwonego, popularne miejsce spacerowe i rozrywkowe, uważane za największą atrakcję turystyczną miasta[1]
    • Meczet Fatima Al-Zahra, tzw. "pływający meczet", położony na spacerowym odcinku wybrzeża Morza Czerwonego, Corniche
    • Fontanna Króla Fahda - najwyższa na świecie fontanna[1]
    • muzeum rzeźby na wolnym powietrzu - prace artystów, jak Henry Moore, Joan Miro, Victor Vasarely, rozmieszczone wzdłuż esplanady[1]
    • Pałac Khuzam - pałac z dwuwieżową bramą wjazdową, budowany w latach 1928-1935, obecnie muzeum antyków i dziedzictwa[7]
    • Muzeum Abdul Raouf Khalil[1] - muzeum historii cywilizacji arabskiej i miasta
    • Jeddah Science Oasis - centrum nauki[1]
    • letni Jeddah Festival[1]

Cechą charakterystyczną są różnego rodzaju rzeźby i instalacje (autorstwa na przykład Julio Lafuente, Sylvestre Giovanni) umieszczone na rondach lub pasach zieleni oddzielających kilkujezdniowe ulice.

Nieistniejące[edytuj | edytuj kod]

  • Meczet Al-Basha w rejonie Harat Al-Sham zbudowany w 1735 przez zarządcę Dżuddy Paszę Bakr. Zburzony w 1978. Na jego miejscu powstał nowy meczet[6].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Roger Harrison: Jeddah - a tale of two cities (ang.). 2001-07-05. [dostęp 2013-08-23].
  2. 2,0 2,1 Bids for Jeddah metro will be invited shortly (ang.). 2012-08-27. [dostęp 2013-08-26].
  3. SR 45 bn Jeddah transport system to redefine mobility (ang.). 2013-03-12. [dostęp 2013-08-26].
  4. Sewage networks in Jeddah very poor (ang.). 2013-07-21. [dostęp 2013-08-28].
  5. 5,0 5,1 5,2 P. K. Abdul Ghafour: SR2.2bn reservoir to solve Jeddah's water woes (ang.). 2013-08-12. [dostęp 2013-08-28].
  6. 6,0 6,1 6,2 Muhammad Humaidan: Mosques — Jeddah’s special feature (ang.). 2011-12-19. [dostęp 2013-08-22].
  7. 7,0 7,1 Fatima Sidiya: Historic Jeddah mosques to get facelift (ang.). 2011-11-16. [dostęp 2013-08-22].