Dach

Dach – górna, najwyższa część budynku, mająca za zadanie przykrycie i osłanianie go przed wpływami atmosferycznymi.

Dach składa się z konstrukcji nośnej i pokrycia. Konstrukcja dachu w budynkach o średniej wielkości jest zazwyczaj wykonana z belek drewnianych, przy większych odległościach pomiędzy ścianami zewnętrznymi stosuje się konstrukcje stalowe, żelbetowe lub z drewna klejonego. Materiał pokrycia zależy od strefy klimatycznej, lokalnego stylu i architektury budynku. Używane są zarówno pokrycia tradycyjne, takie jak strzecha, gont czy łupek, jak i współczesne systemy pokryć dachowych zawierające membrany izolacyjne i warstwy wodoodporne. Kąt nachylenia dachu również zależy od lokalnych uwarunkowań i projektu architektonicznego. W niektórych budynkach współczesnych istnieje niewielka różnica pomiędzy dachem a ścianą zewnętrzną, efekty takie uzyskuje się również przez użycie stropodachu.

Elementy dachu

Części dachu

Główne części dachu:

• kalenica
• kosz nazywany krawędzią koszową
• połać dachowa
• okap

Pozostałe elementy i urządzenia związane z dachem:

• podbitka
• komin
• wyłaz
• okno dachowe
• ława kominiarska
• instalacja odgromowa
• płotki (bariery) przeciwśniegowe
• odwodnienie dachu: wodę z opadów atmosferycznych, roztopionego śniegu odprowadza się z dachu na zewnątrz - przy pomocy rynien i rur spustowych albo do wewnątrz - przy pomocy wpustów dachowych i rur spustowych usytuowanych wewnątrz budynku.

Konstrukcja nośna

Konstrukcja nośna dachu to te elementy, które przenoszą ciężar dachu na ściany budynku. W budynkach tradycyjnych konstrukcję nośną dachu stanowi więźba dachowa, której funkcję w budynkach większych wykonują wiązary stalowe (kratownice) lub elementy żelbetowe. Współcześnie stosuje się też więźby drewniane z elementów prefabrykowanych.

Rodzaje pokrycia

Zewnętrzną warstwę dachu, narażoną na działanie warunków atmosferycznych nazywamy pokryciem. Za pokrycie służyć może:

• słoma - wiązana i układana w strzechę. Jest to jeden ze starszych materiałów, obecnie prawie nie stosowany, choć ma swoich zwolenników jako materiał naturalny (budownictwo ekologiczne),
• trzcina - podobnie jak słoma materiał naturalny, służący do wykonania strzechy,
• dranica - pokrycie z desek drewnianych o większej długości,
• gont - pokrycie z niewielkich elementów drewnianych, łączonych ze sobą przez klinowanie,
• łupek - pokrycie z płytek kamiennych, przytwierdzanych do desek ułożonych na więźbie, dość ciężkie. Stosowane w rejonach w pobliżu złoży łupka (Francja, Wielka Brytania, Skandynawia),
• dachówka - pokrycie układane z elementów ceramicznych lub cementowych, popularny w tradycyjnym budownictwie. Stosuje się dachówki różnych kształtów i kolorów, w zależności od technologii wypalania i dodanych barwników.
• blacha - blacha miedziana, stalowa ocynkowana, niekiedy dodatkowo powlekana tworzywem np. poliestrem). Arkusze blachy dachowej układa się na deskowaniu i zagina na łączeniach. Odmianą blachy dachowej jest tzw. blachodachówka, pokrycie blaszane imitujące dachówkę ceramiczną, ale lżejsze od niej.
• papa - pokrycie stosowane na dachy o małym spadku i stropodachy. Jest to materiał tani i dający możliwość szybkiego ułożenia, ale niezbyt estetyczny i o niewielkiej trwałości. Stosowany zwłaszcza na budynki tymczasowe, w wypadku stropodachów pokrycie papą obecnie wypierane jest przez bezspoinowe masy bitumiczne.
• eternit - pokrycie uważane za bardzo szkodliwe dla zdrowia człowieka ze względu na zawartość azbestu.
• nylon dekarski - pokrycie dachowe stworzone na bazie elastycznych polimerów. Łączy on w sobie cechy samodzielnej powłoki dachowej oraz materiału do naprawy dachów.
• tzw. zielony dach - warstwa roślinności na przepuszczalnym, i łatwo nasiąkliwym podłożu mineralnym lub organicznym (do 20%), ułożona na płycie żelbetowej i warstwach izolacji, w tym specjalnej maty drenarskiej. Jest to pokrycie ciężkie i wymagające dużej dokładności wykonania, stosowane dla uatrakcyjnienia bryły budynku.

Kształt dachu

Kształt dachu może być uwarunkowany klimatem (dach cztero- i dwuspadowy) lub względami estetycznymi (dach kopulasty, mansardowy).

Rodzaje dachów (ze względu na kształt):

• dach czterospadowy
• dach dwuspadowy
• dach hełmowy
• dach kopulasty
• dach krążynowy
• dach mansardowy
• dach naczółkowy
• dach namiotowy
• dach pogrążony
• dach półszczytowy
• dach pulpitowy
• dach szedowy
• dach wieżowy

Zobacz też

• łamany dach polski
• attyka
• stropodach
• przekrycie strukturalne

Bibliografia

• Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992, s. 37, 38. ISBN 83-85001-89-1.