Daktylowiec właściwy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Daktylowiec właściwy
Phoenix dactylifera2.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd arekowce
Rodzina arekowate
Rodzaj daktylowiec
Gatunek daktylowiec właściwy
Nazwa systematyczna
Phoenix dactylifera L.
Sp. pl. 2:1188. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Owoce
Owoce świeże i suszone

Daktylowiec właściwy (Phoenix dactylifera L.), często nazywany palmą daktylową lub daktylemgatunek rośliny z rodziny arekowatych (popularnie nazywanych palmami). Jest uprawiany w południowo-zachodniej Azji, północnej Afryce i na południu USA. W stanie dzikim nie występuje.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kłodzina 
Brązowa, zwężająca się ku górze, zwieńczona zielonym pióropuszem liści. Osiąga wysokość do 35 m (zwykle do 20 m).
Liście 
Pióropusz może się składać z 80–120 pierzastozłożonych liści o długości dochodzącej do 6 m.
Kwiaty 
Daktylowiec właściwy jest wiatropylną rośliną dwupienną. Drobne, niepozorne kwiaty osadzone są na osiach zwanych kolbami, tworzących rozgałęzione kwiatostany, u nasady wsparte pochwą kwiatostanową, wyrastające w kątach liści. Silnie rozgałęzione kwiatostany żeńskie są baldachokształtne[2] i zawierają około 10 000 kwiatów. Każdy z nich składa się z trzech słupków, z których tylko jeden ulega zapyleniu. Męskie kwiatostany zawierają jeszcze więcej kwiatów. Zazwyczaj na plantacji sadzi się drzewa w proporcji 3–5 osobników męskich na 100 osobników żeńskich.
Owoce 
Nazywane daktylami, czerwono-żółte jagody o długości do 70 mm, zawierające podłużne, brązowe nasiono. Pozostają na drzewie do wyschnięcia. Proces suszenia nie powoduje zbyt dużych zmian w wartościach odżywczych owocu, ponieważ zawiera on stosunkowo niewiele wody. Daktyle są bardzo dobrym źródłem przeciwutleniaczy i wykazują właściwości przeciwmutagenne w badaniach in vitro[3].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Szacuje się, że jest wykorzystywany od około 5-6 tysięcy lat.

  • daktyle: drzewo może wydawać owoce przez około 80 lat; może nawet urodzić do 300 kg owoców; wyróżnia się trzy typy daktyli:
    • twarde – o dużej zawartości skrobi; zjadane na surowo lub mielone na mąkę, z której po dodaniu mąki jęczmiennej wypieka się tzw. "chleb pustyni"; owoce lub same nasiona stanowią paszę dla zwierząt hodowlanych
    • miękkie – po wyciśnięciu uzyskuje się sok zwany "miodem palmowym"
    • półtwarde – formy pośrednie między daktylami miękkimi i twardymi
  • wino i wódka palmowa: z soku uzyskanego z naciętego kwiatostanu daktylowca otrzymuje się po fermentacji wino palmowe, a w procesie jego destylacji wódkę palmową
  • kłody i liście: stanowią materiał budowlany
  • włókno: uzyskiwane z liści; stosuje się w plecionkarstwie
  • roślina ozdobna: od XIX wieku do dnia dzisiejszego palmy daktylowe są modne jako rośliny doniczkowe; w warunkach domowych palmę można wyhodować z pestki, kiełkuje nawet około pół roku; w klimatach ciepłych są chętnie sadzone w ogrodach i parkach; sadzi się je też w miastach jako zieleń ozdobną wzdłuż ulic, wokół domostw

Znaleziska archeologiczne[edytuj | edytuj kod]

W latach 1963–1965 w twierdzy Masada w Izraelu archeolodzy znaleźli nasiona daktylowca sprzed 2000 lat. Jedno z nasion – nazwane Matuzalem – wykiełkowało. Według Pliniusza Starszego najsłodsze daktyle w I w. n.e. pochodziły właśnie z Judei.

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o daktylu

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-15].
  2. Gorczyński T. (red.): Rośliny użytkowe. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1961, s. 185-186.
  3. Antioxidant and Antimutagenic Properties of Aqueous Extract of Date Fruit (Phoenix dactylifera L. Arecaceae). Journal of Agricultural and Food Chemistry, 2002.