Darwinizm społeczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Darwinizm społeczny, socjodarwinizm – zespół teorii opisujących ewolucję społeczeństw. Wszystkie teorie nawiązują do klasycznego ewolucjonizmu, jednak cześć z nich odrzuca zaproponowaną przez Darwina koncepcję doboru naturalnego a inne mogą znacząco od niej odbiegać[1].

Jednym z pierwszych myślicieli głoszących hasło "walki o byt" był Thomas Malthus

Odniesienia do biologicznej teorii ewolucji współcześnie nazywane darwinizmem społecznym pojawiają się w pracach wielu teoretyków. Metafora społeczeństwa jako żywego organizmu była stosowana przez myślicieli takich jak Herbert Spencer, Freidrich Ratzel, czy Halford Mackinder. Zaś William Zebina Ripley, Ellsworth Huntington czy Griffith Taylor rozwijali idee hierarchii rasowej[2]. Richard Hofstadter zaliczył także do darwinistów społecznych Wiliama Grahama Sumnera[3]. Ostatecznie wykształciły się dwa typy darwinizmu społecznego: nurt liberalny i indywidualistyczny, nawiązujący do filozofii Spencera i kładący nacisk na walkę między jednostkami oraz nurt selekcjonizmu i interwencjonizmu kładący nacisk na walkę między rasami[4].

Termin powstał w latach 80. XIX wieku i pierwotnie został użyty do krytyki filozofii "walki o byt" i "przetrwania lepiej przystosowanych". Określenie miało charakter pejoratywny i nie nawiązywało bezpośrednio do teorii doboru naturalnego stworzonej przez Darwina[4]. Na początku XX wieku darwinizm społeczny jako uproszczona lub fałszywa interpretacja osiągnięć naukowych rozprzestrzenił się jako ruch eugeniki w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i innych państwach. W latach 30. i 40. XX teorie zyskały popularność, w nazistowskich Niemczech doprowadzając do odejścia od tradycyjnych wartości medycyny takich jak leczenie, współczucie oraz niesienie ulgi w cierpieniu. Rozpowszechnienie poglądów doprowadziło w Stanach Zjednoczonych do nierówności w dostępie oraz jakości opieki medycznej oferowanej grupom społeczno-ekonomicznym i etnicznym[5]. Darwinizm społeczny stał się również podstawą ideologii ukraińskiego nacjonalizmu, sformułowanej przez Dmytro Dońcowa[6]. Do lat 40. XX wieku termin był sporadycznie stosowany w literaturze naukowej i powiązany był głównie z opisem ideologii rasistowskich oraz imperialistycznych[7]. Termin został spopularyzowany przez Richarda Hofstadtera w dwóch znaczeniach jako biologiczne uzasadnienie leseferyzmu oraz jako teoretyczna podstawa eugeniki, rasizmu i imperializmu[8]. Ani Herbert Spencer, ani William Graham Sumner nie byli do tego czasu opisywani jako myśliciele darwinizmu społecznego[7]. Sumner ze względu na prezentowane poglądy został nawet przedstawiony jako darwinista antyspołeczny[9].

Współcześnie teorie określane nazwą darwinizm społeczny uznawane są za mit społeczny nie powiązany z teorią ewolucji przedstawioną przez Darwina. Ideologie te nawiązują do istniejącej przed Darwinem koncepcji walki o byt, którą twórca teorii ewolucji używał w swoich dziełach metaforycznie[10][11]. Pre-darwinowscy politolodzy rozważali pewien rodzaj ewolucji społecznej i poglądy te były znane Darwinowi. Możliwy jest kulturowy wpływ tych poglądów na język i społeczny odbiór dzieła O powstawaniu gatunków. W efekcie publikacji książki przypisywanych jest szereg konsekwencji społecznych i kulturowych w zakresie ekonomii, polityki, medycyny, edukacji, eugeniki i religii[12]. Jedną z konsekwencji rozpowszechnienia się ideologii darwinizmu społecznego w środowisku medycznym jest traktowanie ludzi z zaburzeniami emocjonalnymi jako efektu "złych genów", czyli szukania przyczyny problemu wewnątrz człowieka, nie zaś w społeczności w której żyją. Interpretacja taka jest przestawiana pomimo, że częstotliwość występowania zaburzeń nie zmienia się nawet przy skutecznym leczeniu[13].

Obecnie naukowcy, filozofowie oraz teoretycy myśli społecznej nie stosują nazwy darwinizm społeczny do swoich teorii. Jedynie subkultura satanistów stworzona przez LaVey'a bezpośrednio nawiązuje do ideologii "przetrwania najsilniejszych" i stosuje termin darwinizm społeczny w celu samookreślenia[14].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. R.C. Bannister. Evolutionism, Including Social Darwinism. „International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences”, s. 5033–5038, 2001. doi:10.1016/B0-08-043076-7/00063-2 (ang.). 
  2. H. Winlow. Darwinism (and Social Darwinism). „International Encyclopedia of Human Geography”, s. 4–11, 2009. doi:10.1016/B978-008044910-4.00675-1 (ang.). 
  3. Richard Hofstadter. William Graham Sumner, Social Darwinist. „The New England Quarterly”. 14 (3), s. 457-477, 1941. 
  4. 4,0 4,1 A. Drouard. Darwinism: Social. „International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences”, s. 3222–3225, 2001. doi:10.1016/B0-08-043076-7/01857-X (ang.). 
  5. Jeremiah A. Barondess. Care of the Medical Ethos: Reflections on Social Darwinism, Racial Hygiene, and the Holocaust. „Annals of Internal Medicine”. 129 (11_Part_1), s. 891, 1998. doi:10.7326/0003-4819-129-11_Part_1-199812010-00010. ISSN 0003-4819 (ang.). 
  6. Bogumił Grott: Polacy i Ukraińcy dawniej i dziś. Wydawn. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2002, s. 68. ISBN 978-83-233-1561-2.
  7. 7,0 7,1 Geoffrey M. Hodgson. Social Darwinism in Anglophone Academic Journals: A Contribution to the History of the Term. „Journal of Historical Sociology”. 17 (4), s. 428–463, 2004. doi:10.1111/j.1467-6443.2004.00239.x. ISSN 0952-1909 (ang.). 
  8. Thomas C. Leonard. Origins of the myth of social Darwinism: The ambiguous legacy of Richard Hofstadter's Social Darwinism in American Thought. „Journal of Economic Behavior & Organization”. 71 (1), s. 37–51, 2009. doi:10.1016/j.jebo.2007.11.004. ISSN 01672681 (ang.). 
  9. Norman Erik Smith. William Graham Sumner as an Anti-Social Darwinist. „The Pacific Sociological Review”. 22 (3), s. 332-347, 1979. 
  10. Becquemont D. Social Darwinism: from reality to myth and from myth to reality.. „Stud Hist Philos Biol Biomed Sci”. 42 (1), s. 12-9, 2011. doi:10.1016/j.shpsc.2010.11.001. PMID 21300311 (ang.). 
  11. Gregory Claeys. The "Survival of the Fittest" and the Origins of Social Darwinism. „Journal of the History of Ideas”. 61 (2), s. 223–240, 2000. doi:10.1353/jhi.2000.0014. ISSN 1086-3222 (ang.). 
  12. Orr HA. Darwin and Darwinism: the (alleged) social implications of the origin of species.. „Genetics”. 183 (3), s. 767-72, 2009. doi:10.1534/genetics.109.110445. PMID 19933232 (ang.). 
  13. Albee GW. Introduction to the special issue on Social Darwinism.. „J Prim Prev”. 17 (1), s. 3-16, 1996. doi:10.1007/BF02262735. PMID 24254918 (ang.). 
  14. Chris Mathews: Modern Satanism: Anatomy of a Radical Subculture. Greenwood Publishing Group, 2009, s. 78. ISBN 978-0-313-36639-0. (ang.)