Dassault MD 450 Ouragan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
MD 450 Ouragan
MD 450 Ouragan
Dane podstawowe
Państwo  Francja
Producent Dassault Aviation
Typ myśliwsko-bombowy
Konstrukcja metalowa, półskorupowa
Załoga 1 pilot
Historia
Data oblotu luty 1949
Dane techniczne
Napęd 1 × Rolls-Royce Nene 104B, turboodrzutowy
Ciąg 22,27 kN
Wymiary
Rozpiętość 13,16 m
Długość 10,73 m
Wysokość 4,14 m
Powierzchnia nośna 23,4 m²
Masa
Własna 4140 kg
Startowa 6800 kg
Osiągi
Prędkość maks. 930 km/h
Prędkość wznoszenia 38 m/s
Pułap 14 900 m
Zasięg 965 km
Dane operacyjne
Uzbrojenie
4 × działko HS.404 kal. 20 mm
do 1000 kg uzbrojenia podwieszanego na 2 węzłach
Użytkownicy
Francja, Indie, Izrael, Salwador
Rzuty
Rzuty samolotu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Dassault MD 450 Ouragan (fr. huragan) — pierwszy francuski myśliwsko-bombowy samolot odrzutowy zbudowany przez firmę Dassault Aviation pod koniec lat 40.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na okupację Francji przez wojska hitlerowskie podczas II wojny światowej, Francuzi nie mieli możliwości prowadzenia prac badawczych nad własnymi samolotami odrzutowymi. Po zakończeniu działań wojennych Marcel Dassault postanowił podjąć prace nad pierwszym francuskim wojskowym samolotem odrzutowym, starając się doścignąć inne państwa rozwijające tego typu konstrukcje już od kilku lat. W 1947 powstał pierwszy projekt myśliwca o napędzie odrzutowym zaopiniowany pozytywnie przez rząd Francji, jednak nie podpisano kontraktu na jego dostawę. W związku z tym Marcel Dassault postanowił rozwijać projekt na własną rękę.

Prace projektowe nad maszyną, oznaczoną od inicjałów Marcela Dassault jako MD 450, rozpoczęto w grudniu 1947 roku, a jej budowę w kwietniu 1948. W czerwcu tego samego roku rząd francuski zdecydował się zamówić trzy maszyny prototypowe, z których pierwsza – nazwana Ouragan – została oblatana w lutym 1949. Maszyna ta nie posiadała jeszcze uzbrojenia oraz ciśnieniowej kabiny.

Konstrukcja samolotu MD 450 Ouragan została zainspirowana amerykańskimi maszynami, a w szczególności samolotem Republic F-84 Thunderjet o bardzo podobnej konfiguracji płatowca jako dolnopłata z kadłubem w postaci "rury" z wlotem powietrza przez otwór na dziobie, charakterystyczną kroplową osłoną kabiny i trójpodporowym podwoziem z pojedynczymi kołami. Przednia goleń podwozia składała się do tyłu a golenie podwozia głównego w kierunku kadłuba. Ouragan był mniejszy i lżejszy o ponad tonę od amerykańskiego Thunderjeta, a jego skrzydła były znacznie cieńsze – tak jak w innej amerykańskiej konstrukcji Lockheed F-80 Shooting Star. Prototypowa maszyna była napędzana silnikiem Rolls-Royce Nene 102 budowanym na licencji przez Hispano-Suiza o ciągu 22,27 kN.

Po dostarczeniu trzeciego prototypu rząd francuski zamówił 15 maszyn serii informacyjnej, które miały być wykorzystane do testów z różnymi jednostkami napędowymi, oraz różnych typów uzbrojenia, zasobników dla misji rozpoznawczych i radarów do walki w nocy. Ostatecznie zbudowano tylko 12 z zamówionych maszyn.

Jeszcze przed dostarczeniem przez wytwórnię Dassault zamówionych samolotów serii informacyjnej rząd francuski złożył pod koniec sierpnia 1950 zamówienie na 150 maszyn produkcyjnych. Początkowo obiecywano firmie Dassault zamówienie 850 samolotów, a ostatecznie na wyposażenie lotnictwa Francji weszło 350 Ouraganów.

Zastosowanie MD 450 Ouragan[edytuj | edytuj kod]

Francja[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze produkcyjne samoloty zostały dostarczone do jednostek w 1952 roku zastępując przestarzałe De Havilland Vampire. Pierwsze 50 Ouraganów oznaczonych jako MD 450A napędzał silnik Nene 102, a resztę maszyn o symbolu MD 450B budowany przez Hispano-Suiza silnik Nene 104B o mniejszej masie i nieznacznie większej mocy. Na końcach skrzydeł maszyn zainstalowano na stałe małe zbiorniki paliwa. Uzbrojenie strzeleckie Ouraganów stanowiły cztery działka HS.404 kalibru 20 mm zamontowane w kadłubie pod wlotem powietrza. Zapas amunicji wynosił po 125 nabojów na działko. Na dwóch uchwytach pod skrzydłami można było podwiesić 1000 kg uzbrojenia, najczęściej w postaci dwóch bomb o masie 450 kg lub 16 pocisków rakietowych powietrze-ziemia Matra T-10, albo 8 pocisków i dwóch dodatkowych zbiorników paliwa o pojemności 460 litrów.

Piloci francuskich sił powietrznych Armée de l'Air ocenili samolot jako bardzo przyjemny w pilotażu i stabilny podczas odpalania uzbrojenia, ale ze względu na krótki i dość gruby kadłub maszyna miała tendencję do wpadania w korkociąg. Maksymalna prędkość maszyny na niskim pułapie wynosiła 930 km/h. Samoloty Ouragan były przez dwa lata maszynami pokazowymi zespołu akrobacyjnego francuskich sił powietrznych Patrouille de France.

Kilka maszyn produkcyjnych przystosowano do lądowania na nieutwardzonych lotniskach poprzez modyfikację podwozia głównego, w którym zainstalowano po dwa koła z niskociśnieniowym ogumieniem. Ze względu na powiększenie się zespołu kół konieczne było dobudowanie specjalnych gondoli u nasady skrzydeł mieszczących je po wciągnięciu. W maszynach tych zamontowano również spadochron hamujący. Samoloty ze zmodyfikowanym podwoziem zostały przystosowane specjalnie dla potrzeb wojny w Algierii i przezwane nowym mianem Bouragan od arabskiego słowa baroud, co znaczy bitwa, ale wkrótce zrezygnowano z tego rozwiązania przywracając je do poprzedniego stanu.

Samoloty Dassault MD 450 Ouragan nie były używane zbyt długo jako podstawowa maszyna francuskich sił powietrznych, gdyż wiosną 1955 zastąpiono je maszynami o lepszych parametrach Dassault MD 454 Mystère IVA, przeznaczając Ouragany do celów szkolnych jako samoloty do zaawansowanej nauki pilotażu.

Indie[edytuj | edytuj kod]

W 1953 Indie zamówiły 71 nowych Ouraganów z mocniejszymi silnikami Nene 105, a w późniejszym okresie dokupiły jeszcze 33 samoloty wycofane ze służby w Armée de l'Air. W siłach powietrznych Indii samolot nosił nazwę Toofani, co w języku hindi oznacza huragan. Tak samo jak w Armée de l'Air tak i w lotnictwie indyjskim, Ouragany szybko ustąpiły miejsca samolotom Mystère IVA i w 1958 zostały przeznaczone do celów treningowych.

Izrael[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze odrzutowe samoloty bojowe pojawiły się na Bliskim Wschodzie w 1949r, gdy Królewskie Siły Powietrzne Egiptu zakupiły brytyjskie myśliwce Gloster Meteor F.4 oraz samoloty myśliwsko-bombowe De Havilland Vampire FB.52. Dopiero kolejnym ich użytkownikiem, po wprowadzeniu do eksploatacji w lipcu 1950r. Vampire FB.5 stały się dywizjony brytyjskich Królewskich Sił Powietrznych, rozlokowane w bazach w rejonie Kanału Sueskiego. Zmusiło to nowo powstały Izrael do zakupu techniki lotniczej nowej generacji. Zasadniczym problem stanowiło jednak embargo uzbrojenia do zapalnego regionu świata, które w stosunku do Izraela utrzymywała Wielka Brytania, dostarczająca jednak broń do Egiptu.

Jednym z nielicznych państw, które deklarowało chęć sprzedaży Izraelowi nowoczesnych odrzutowców, była Francja. Francuzi zaoferowali dwie możliwości, reaktywację i uruchomienie produkcji samolotu Sud-Ouest SO.6000 Triton, program rozwoju którego został wstrzymany, albo też, znajdujące dopiero w fazie rozwoju MD-450 Ouragan. Samolot myśliwski Triton był w pierwszym francuskim odrzutowcem, prace nad którym rozpoczęto jeszcze w 1943r., a więc w czasie niemieckiej okupacji. Po wonie kontynuowano je, a w listopadzie 1946r. oblatano pierwszy prototyp. Chociaż później zbudowano kolejne cztery, nie uruchomiono seryjnej produkcji, a cały program zamknięto w 1949r. Druga opcja dotyczyła zakupu samolotu myśliwskiego Ouragan, który powstawał na bazie wymagań francuskiego rządu, który zdecydował o wyposażeniu Armée de L'Air w samoloty odrzutowe lokalnej produkcji. W tym okresie do dyspozycji były sprawdzone i produkowane seryjnie zagraniczne samoloty tego typu, ale potrzeba odbudowy potencjału przemysłowego lotniczego, a także - w znacznej mierze - francuska duma narodowa, przechyliła szalę na rzecz nowych konstrukcji z własnych wytwórni. Spośród obcych maszyn do uzbrojenia francuskiego lotnictwa wprowadzono tylko, produkowane na licencji, brytyjskie Vampire, a także amerykańskie Republic F-84 Thunderjet. Z francuskich konstrukcji do produkcji seryjnej i wprowadzenia do uzbrojenia rekomendowano tylko dwa typy: Sud-Ouest SO.6020 Espadon oraz Dassault MD 450 Ouragan.

W 1949r. Izrael musiał szybko znaleźć maszynę odrzutową w celu utrzymania równowagi w potencjale lotnictwa wojskowego państw Bliskiego Wschodu. W tym celu do Francji skierowano zespół specjalistów, których zadanie było zapoznanie się z obiema, wspomnianymi wcześniej, konstrukcjami. W czasie prób okazało się, że Triton zupełnie nie spełnia wymagań izraelskiego lotnictwa, a Ouragany nie będą wcześniej, niż w 1953r., a więc i w jego przypadku stracona w tym momencie zainteresowanie. Rozważano zakup amerykańskich Republic F-84 Thunderjet, ale ich eksport zablokowała amerykańska administracja, a także brytyjskich maszyn Supermarine Attacker. Pierwsze izraelskie próby pozyskania odrzutowych samolotów bojowych zakończyły się niepowodzeniem, a lukę sprzętową musiano na bieżąco łatać zakupami samolotów z silnikami tłokowymi, wycofywanymi przez lotnictwa państw europejskich. W 1952r. Izrael wznowił starania o zakup odrzutowców, tym razem koncentrując się na Wielkiej Brytanii, która weryfikowała swą politykę i wydała zgodę na taką transakcję. Najpierw rozważano zakup Vampire, ale potem wybrano Meteoroa. Wprowadzano je do uzbrojenia 117. tajeset, stacjonującego w bazie Ramat Dawid. Hel HaAwir otrzymało w ten sposób pierwsze samoloty odrzutowe, ale na początku lat pięćdziesiątych Meteory były już przestarzałe i mało perspektywiczne, a więc było niezbędne znalezienie samolotu, który by je uzupełnił, a w krotce zastąpił.

Znów rozpoczęto poszukiwania odpowiedniej, a przede wszystkim dostępnej, maszyny, która przy zakupie 24 egzemplarzy pozwoliła by na uzbrojenie kolejnego dywizjonu. Pod uwagę brano trzy konstrukcje: amerykański North American F-86 Sabre, rozwojowy francuski Dassault MD 452 Mystère II oraz szwedzki Saab J29 Tunnan. Jednak ostateczna blokada sprzedaży Sabrów i opór Wielkiej Brytani na Mystere II odwlekało się w czasie szkolenie izraelskich pilotów. Jednak po testach samoloty nie spełniały w pełni wymagań postawionych przez Izrael. Niepotrzebnych już wyprodukowanych Mystère II chciano jednak sprzedać do Izraela. Niepochlebne opinie dowództwa izraelskiego lotnictwa skłoniły Francję do zaoferowania odsprzedaży dwunastu Ouraganów ze stanu lotnictwa francuskiego jako rozwiązania tymczasowego. Niewielka ilość jednak maszyn nie zadowoliła generałów, a Wielka Brytania nie wyraziła zgody na sprzedaż kolejnych Meteorów, więc nic nie stało na przeszkodzie zdecydować się jednak na ich zakup. 13 września 1955r. izraelscy piloci przerwali szkolenia na Mystère II i rozpoczęli przeszkalanie na Ouragany.

Zakup nowych samolotów myśliwskich przyśpieszyło publiczne oznajmienie, 27 września, przez prezydenta Egiptu Gamal Abdel Nasera, faktu zawarcia umowy o dostawach sowieckiego uzbrojenia i sprzętu wojskowego z Czechosłowacji. Miała ona obejmować m.in. ok 100 myśliwców MiG-15, ok 50 bombowców Ił-28, samoloty transportowego Ił-14, setki czołgów i broni pancernej. Ta deklaracja była dla Izraela niebezpieczna, ponieważ transakcja niekorzystnie zmieniała bilans sił. Pomimo wzmocnienia potencjału egipskiego lotnictwa, genreał Tolkowski wskazał, że mienie sporo czasu zanim egipscy piloci opanują nowe myśliwce, a do tego momentu Izrael zakupi nowe samoloty. W okresie przejściowym, izraelskie Meteory i Ouragany będę równorzędnymi przeciwnikami egipskich Vampire'ów i Meteorów. Ten pogląd ostatecznie zwyciężył i Izrael zaakceptował przyśpieszony zakup Ouraganów. 4 października 1955r. w bazie Hacor, sformowano dywizjon 113. tajeset, jego dowódcą został Benny Peled. W dwa dni później w ramach operacji "Ouris" pierwszych z sześciu Ouraganów wylądowało na terytorium Izraela po przelocie z bazy w Dijon, poprzez Rzym i Ateny. Za ich sterami zasiadali jeden Francuz i pięciu Izraelczyków. Pomimo faktu dostawy pierwszych francuskich maszyn i oczekiwania na Mystère IVA, Izrael nie rezygnował z prób pozyskania myśliwców w USA. Tym razem przedmiotem zainteresowania były 72 samoloty myśliwskie F-86 Sabre i od 10 do 18 myśliwców F-84 Thunderjet, których dostawa pozwoliłaby na sformowanie trzech dywizjonów myśliwskich i jednego rozpoznawczego. Izrael liczył na to, że Stany Zjednoczone zgodzą się na to, chcąc przeciwstawić się wpływom ZSRR. Amerykańska administracja jednak znów ni wyraziła zgody na transakcję. Izrael ponownie zwrócił się do europejskich dostawców o kolejne 12 Ouraganów oraz 48 samolotów odpowiadających standardom MiG-15. Umowę określającą warunki zakupu Ouruganów podpisano 4 listopada 1955r., a ich dostawa została zrealizowana w drugiej połowie tego miesiąca.Podobnie jak pierwsze maszyny, te pochodziły ze stanu francuskiego lotnictwa. Pomimo iż były używane, znajdowały się w bardzo dobrym stanie i nie było potrzeby ich remontowania.

Wiosną 1956r. wzdłuż granic na Synaju i w pasie Gazy doszło do ponownych starć pomiędzy armiami izraelską a egipską. Tą ostatnią wspierali także bojownicy palestyńscy. To zaś doprowadziło do wzrostu aktywności lotnictw obydwu stron, które zaczęły wysyłać swe odrzutowce na loty rozpoznawcze. Do starcia doszło 12 kwietnia 1956r. kiedy Ouragany po raz pierwszy pokazały swe zalety w walce, zestrzeliwując samolot przeciwnika. Dwusamolotowy patrol z Hacor wystartował na spotkanie dwóch egipskich Vamipre'ów, które weszły nad obszar Izraela. Trafiony Vampire nr 1548 zaczął się palić, ale pilotowi udało się wylądować w okolicach Abdatu. Egipski pilot został zatrzymany i spędził rok w niewoli. Drugi samolot z początku podjął walkę, aby uciec w kierunku granicy. Było to jedyne potwierdzone zestrzelenie na Ouraganie w czasie służby w izraelskim lotnictwie. W sierpniu 1956r. w ramach operacji "Szacharit" trafiło do Izraela 36 nowych Mystère IVA i 6 kolejnych Ouraganów. 29 października 1956r. w konflikcie sueskim Ouragany były m.in w eskorcie szesnastu Dakot, które transportowały spadochroniarzy. Akcję jednak odwołano, a samoloty skierowano do wsparcia jednostek lądowych i morskich. Po zakończeniu kampanii synajskiej Ouragany zostały włączone do szkolenia pilotów Hel HaAwir, który po zakupie znacznych ilości samolotów odrzutowych należało całkowicie zmienić. Z powodu wzrostu nalotów na maszynach 1 kwietnia 1962r. w służbie pozostawało już tylko 18 z 30 Ouraganów dotąd zakupionych. W latach 1962-1965 za cenę 2500 USD zakupiono od Francji 40 kolejnych maszyn. W kwietniu 1965r. w Siłach Powietrznych Izraela znajdowało 54 Ouragany. W 1966r. zakupiono amerykańskie samoloty A-4H Skyhawk mające je zastąpić, lecz wybuch wojny sześciodniowej oddalił jednak wprowadzenie ich do służby, a sam Ouragany brały w niej aktywny udział mimo swojego wieku.

Po wojnie sześciodniowej losy maszyn zaczęły dobiegać końca. Z racji strat, nie było sensu utrzymywać dwóch jednostek bojowych wyposażonych w te samoloty i w lipcu 1967r. rozformowano 107. tajeset. Do służby wchodziły A-4H Skyhawk zastępując inne samoloty. Pozostałe maszyny wykorzystywano do końca bojowo na wszystkich frontach do czasu gdy stało się to zbyt niebezpieczne, a kończyło się zaawansowane szkolenie myśliwskie na nich. Ostatnie Ouragany wycofano z końcem marca 1973r. gdy zakończył się ostatni kurs szkoleniowy z ich udziałem. W 1975 Izrael odsprzedał 18 Ouraganów Salwadorowi, gdzie służyły one do drugiej połowy lat 80.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • D. Donald, J. Lake — Encyclopedia of world military aircraft. AIRtime Publishing. (1996) ISBN 1-880588-24-2
  • W. Kopenhagen — Das groβe Flugzeug-Typenbuch. (Wielka księga samolotów) Transpress. (1987) ISBN 3-344-00162-0