David Foster Wallace

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
David Foster Wallace
David Foster Wallace headshot 2006.jpg
David Foster Wallace w 2006 roku.
Imiona i nazwisko David Foster Wallace
Data i miejsce urodzenia 21 lutego 1962
Stany Zjednoczone Ithaca
Data i miejsce śmierci 12 września 2008
Stany Zjednoczone Claremont
Narodowość amerykańska
Dziedzina sztuki Literatura
Ważne dzieła Infinite Jest
The Broom of the System
Brief Interviews with Hideous Men
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

David Foster Wallace (ur. 21 lutego 1962 w Ithaca w stanie Nowy Jork, zm. 12 września 2008 w Claremont w stanie Kalifornia) – pisarz amerykański, autor dwóch znanych powieści: The Broom of the System (1987) i Infinite Jest (1996), nietłumaczony dotąd na język polski.

Wallace wywodził się ze środowiska akademickiego, oboje rodzice byli wykładowcami, on sam także uczył studentów. Pisał w stylu postmodernistów typu Pynchona, używał mało znanych, „słownikowych” wyrazów, w powieści Infinite Jest mnóstwo jest przypisów. Postaci są często ekscentryczne jak u Johna Irvinga. The Broom of the System to powieść o codziennych potyczkach z życiem 24-letniej pracownicy centrali telefonicznej. Z kolei 1080-stronicowy Infinite Jest dzieje się w Bostonie w niedalekiej przyszłości (wobec roku 1996) i porusza szereg tematów dotyczących kultury popularnej, problemów współczesnej cywilizacji, globalizacji, reklamy, ekologii. Tytuł pochodzi z Hamleta. Sztandarowa powieść epoki clintonowskiej.

Popełnił samobójstwo przez powieszenie; od wielu lat cierpiał na depresję.

Informacje biograficzne[edytuj | edytuj kod]

Wallace urodził się w mieście Ithaca w stanie Nowy Jork jako syn Donalda Wallace'a i Sally Foster Wallace. Wczesne dzieciństwo spędził w Champaign w stanie Illinois, a następnie przeniósł się do Ubrana, gdzie uczęszczał do szkoły Yankee Ridge. Jako nastolatek grał w tenisa i był uwzględniany w klasyfikacjach regionalnych. Wallace łączył w sobie rzadką mieszankę umiejętności sportowych i akademickich. Był w stanie rozwiązywać skomplikowane zadania z zakresu matematyki, logiki i filozofii.

Na Amherst College studiował język angielski i filozofię, ze szczególnym naciskiem na logikę modalną i matematykę. Za jego pracę końcową z zakresu filozofii o logice modalnej, zatytułowaną Fatalizm Richarda Taylora i semantyka modalności fizycznej (ang. Richard Taylor's 'Fatalism' and the Semantics of Physical Modality), Wallace otrzymał Gail Kennedy Memorial Prize[1]. Jego inna praca z dziedziny języka angielskiego stała się później jego pierwszą powieścią[2]. Ukończył studia z wyróżnieniem summa cum laude za obie publikacje w 1985 roku, a w 1987 uzyskał stopień MFA w pisaniu kreatywnym na Uniwersytecie Arizony.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Jego ojciec James Wallace, po ukończeniu pracy z zakresu filozofii na Cornell University, przyjął stanowisko nauczyciela na Uniwersytecie w Illinois w Urbana-Champaign jesienią 1962. Tam otrzymał tytuł doktora w 1963. Matka Sally Foster Wallace ukończyła filologię angielską na Uniwersytecie w Illionois i została profesorem w Parkland College, gdzie zdobyła nagrodę profesora roku w 1996. Miała zwyczaj symulowania napadów kaszlu, gdy jej dzieci dopuszczały się solecyzmu, a przestawała wówczas gdy zdawały sobie sprawę z ich błędów językowych i poprawiały je. Sam Wallace pisał, że był on nieco przerażony ideą dzieci, wychowywanych w przeświadczeniu, iż błąd lingwistyczny może pozbawić ich matkę tlenu[3]. Młodsza siostra Davida, Amy Wallace Havens z Tuscon w Arizonie, praktykowała prawo od 2005 roku.

We wczesnych latach 90, Wallace był związany z poetką i pamiętnikarką Mary Karr. 27 grudnia 2004 poślubił malarkę Karen L. Green[4]. Był wielbicielem psów[5], sam posiadał dwa, Bellę i Warnera[5], wspominał także o otwarciu schroniska i według Jonathana Franzena miał upodobanie do tych, które były maltretowane i nie miały większych szans na znalezienie właściciela, który byłby dla nich wystarczająco cierpliwy[5].

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Wallace popełnił samobójstwo 12 września 2008 roku, co potwierdził raport z autopsji z 27 października 2008[6].

W wywiadzie udzielonym gazecie The New York Times, ojciec pisarza mówił, iż cierpiał on na depresję od ponad 20 lat, a leki pozwalały mu na pracę twórczą[7]. Po tym jak stwierdzono u niego ostre efekty uboczne, Wallace podjął próbę odstawienia głównego leku przeciwdepresyjnego Nardilu[4]. Za radą lekarza, autor przestał go przyjmować w czerwcu 2007[7] i depresja wróciła ponownie. Próbował różnych innych form leczenia, wliczając to terapię elektrowstrząsami. Zaczął także ponownie zażywać Nardil, ale jak sam stwierdził, medykament stracił swoją efektywność[4]. Na kilka miesięcy przed śmiercią, stany depresyjne zaostrzyły się.

Organizowano wiele spotkań w hołdzie dla autora, jak nabożeństwa żałobne w Pomona College, Amherst College, a 23 października 2008 także na Uniwersytecie Nowojorskim – gdzie przemawiała jego siostra Amy Wallace Havens, jego agent Bonnie Nadell, redaktor jego pierwszych dwóch książek Gerry Howard, redaktor z Harper's Magazine Colin Harrison, redaktor Infinite Jest i późniejszych prac Michael Pietsch, redaktor literacki z The New Yorker Deborah Treisman, a także pisarze Don DeLillo, Zadie Smith, George Saunders, Mark Costello, Donald Antrim i Jonathan Franzen[8].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Kariera[edytuj | edytuj kod]

David Foster Wallace w Los Angeles w 2006 roku

Pierwsza powieść Wallace’a The Broom of the System zwróciła uwagę wewnątrzkrajową i spotkała się z przychylnością krytyków. Caryn James z New York Timesa nazwała ją pomyślną maniakalną, ludzką i niedoskonałą fantazją, wyłaniającą się bezpośrednio z tradycji takich utworów jak Franchiser Stanleya Elkina, V Thomasa Pynchona, czy Świata wg Garpa Johna Irvinga[9]. Wallace przeniósł się do Bostonu w celu ukończenia filozofii na Uniwersytecie Harvardzkim, studia jednak dość szybko porzucił. W 1991 roku rozpoczął pracę jako adiunkt, wykładając literaturę na Emerson College w Bostonie.

W 1992, za namową jego kolegi Stevena Moore’a, Wallace z powodzeniem starał się o stanowisko na Wydziale Języka Angielskiego Uniwersytetu w Illionois. Od 1991 pracował nad jego drugą powieścią Infinite Jest i przedłożył jej część jego redaktorowi w grudniu 1993 roku. Po publikacji poszczególnych fragmentów tekstu w 1995, książka została wydana w 1996 roku.

Wallace publikował także krótkie utwory literackie w takich czasopismach jak Might, GQ, Playboy, The Paris Review, Harper's Magazine, Conjunctions, Esquire, Open City, Timothy McSweeney's Quarterly Concern, The New Yorker i Science.

W 1997 otrzymał nagrodę The MacArthur Fellows Program, ale także Aga Khan Prize for Fiction, przyznaną przez redaktorów The Paris Review za jeden z tekstów ze zbioru Brief Interviews with Hideous Men – który pojawił się na łamach magazynu.

W 2002 przeniósł się do Claremont w Kalifornii i został profesorem pisania kreatywnego, jak i języka angielskiego w Pomona College. Prowadził zwykle dwa kursy studenckie w semestrze i koncentrował się na pracy twórczej.

Jego literackim agentem przez całą karierę była Bonnie Nadell[10], a Michael Pietsch redaktorem Infinite Jest[11]. W marcu 2009 Little, Brown and Company ogłosiło, iż opublikuje manuskrypt jego niedokończonej powieści pt. The Pale King, nad którą Wallace pracował aż do śmierci. Fragment tekstu został opublikowany 9 marca 2009 roku na łamach The New Yorker[12].

Tematy i styl[edytuj | edytuj kod]

David Foster Wallace

W eseju E Unibus Pluram: Television and U.S. Fiction[13], opublikowanym w 1993 w małonakładowym Review of Contemporary Fiction, wskazywał on na ironiczny wpływ telewizji na twórców literackich. Sam Wallace używał jej wielu form, skupiając się na indywiduach, nieprzerwanie pragnących poważnych, nieskrępowanych doświadczeń oraz komunikacji w przesyconym mediami społeczeństwie[14].

Jego powieści często łączą różne tryby i głosy literackie i zawierają elementy żargonu i słownictwa (czasami też neologizmów) z szerokich obszarów i dziedzin. W jego literaturze dużą rolę grają wykreowane przez autora skróty i akronimy, długie zdania, oraz godne uwagi zastosowania przypisów – często niemal tak obszernych jak sam tekst. Przypisami końcowymi posługiwał się w Infinite Jest, także w Octet, jak i w większej części literatury faktu po 1996. W talk show Charlie Rose w 1997 roku, Wallace utrzymywał, iż używał przypisów do przerywania linearności narracji, aby odzwierciedlić jego percepcję rzeczywistości bez zakłócania całej struktury. Sugerował, iż mógłby on także zamiast tego zmieszać je z resztą zdań, ale nikt by wtedy nie chciał tego czytać[15].

Literatura faktu[edytuj | edytuj kod]

Wallace relacjonował kampanię prezydencką senatora Johna McCaina z 2000 roku[16] i ataki z 11 września dla Rolling Stone, dla Harper's Magazine natomiast uwieczniał podróże statkami wycieczkowymi (patrz: humorystyczny tytuł jego eseju), i opisywał targi stanowe oraz tornada. Pisał także o US Open dla Tennis Magazine, o reżyserze Davidzie Lynchu i przemyśle pornograficznym dla magazynu Premiere, o efektach specjalnych w filmach dla Waterstone, o Johnie Zieglerze, kontrowersyjnym prowadzącym radiowe talk show dla The Atlantic Monthly[17] i wreszcie opisywał festiwal homarów dla magazynu Gourmet.

Recenzował on także książki z różnych gatunków dla Los Angeles Times, The Washington Post, The New York Times i The Philadelphia Inquirer. W grudniowej edycji The Atlantic z 2007 roku, z okazji 150 rocznicy wydawania magazynu, Wallace pisał obok innych autorów, artystów i polityków, krótkie teksty o „przyszłości amerykańskiej idei”.

Adaptacje[edytuj | edytuj kod]

Dwanaście części z Brief Interviews With Hideous Men zostało wykorzystanych w wersji scenicznej w 2000 roku, co było pierwszą adaptacją teatralną prac Wallace’a. Sztuka Hideous Men w reżyserii Dylana McCullougha miała swoja premierę na New York International Fringe Festival w sierpniu 2000 roku[18].

Film Brief Interviews With Hideous Men w reżyserii Johna Krasinskiego został wydany w 2009 roku i miał swoją premierę na Sundance Film Festival. Główne role w produkcji grają Julianne Nicholson, Christopher Meloni, Rashida Jones, Timothy Hutton, Josh Charles i Will Forte[19].

Opowiadanie Tri-Stan: I Sold Sissee Nar to Ecko ze zbioru Brief Interviews With Hideous Men było przedmiotem adaptacji kompozytora Erica Moe w jego 50 – minutowym utworze operowym, który był wykonywany wraz z towarzyszącymi mu projekcjami video. Praca miała niejako „przewrotnie pozostawić ślad muzyki klasycznej w kulturze pop”, lecz generalnie otrzymała słabe recenzje[20].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • The Broom of the System (1987)
  • Infinite Jest (1996)
  • The Pale King (2010) (nieukończona)

Zbiory opowiadań[edytuj | edytuj kod]

  • Girl with Curious Hair (1989)
  • Brief Interviews with Hideous Men (1999)
  • Oblivion: Stories (2004)

Literatura faktu[edytuj | edytuj kod]

  • Signifying Rappers: Rap and Race In the Urban Present (1990), z Markiem Costello
  • A Supposedly Fun Thing I'll Never Do Again (eseje) (1997)
  • Up, Simba! (2000)
  • Everything and More: A Compact History of Infinity (2003)
  • Consider the Lobster (eseje) (2005)
  • McCain's Promise: Aboard the Straight Talk Express with John McCain and a Whole Bunch of Actual Reporters, Thinking About Hope (2008)
  • This Is Water: Some Thoughts, Delivered on a Significant Occasion, about Living a Compassionate Life (2009)

Źródła[edytuj | edytuj kod]

  • Benzon, Kiki. "Darkness Legible, Unquiet Lines: Mood Disorders in the Fiction of David Foster Wallace." Creativity, Madness and Civilization. Ed. Richard Pine. Cambridge: Cambridge Scholars Press, 2007: 187-198.
  • Boswell, Marshall. Understanding David Foster Wallace. Columbia: University of South Carolina Press, 2003. ISBN 1-57003-517-2
  • Burn, Stephen. "Generational Succession and a Source for the Title of David Foster Wallace's The Broom of the System." Notes on Contemporary Literature 33.2 (2003), 9-11.
  • Burn, Stephen. David Foster Wallace's Infinite Jest: A Reader's Guide. New York, London: Continuum, 2003 (= Continuum Contemporaries) ISBN 0-8264-1477-X
  • Carlisle, Greg. "Elegant Complexity: A Study of David Foster Wallace's Infinite Jest." Austin, L.A.: Sideshow Media Group Press, 2007. ISBN 978-0-9761465-3-7
  • Cioffi, Frank Louis. "An Anguish Becomes Thing: Narrative as Performance in David Foster Wallace's Infinite Jest." Narrative 8.2 (2000), 161-181.

Przypisy

  1. Our Alumni | Amherst College
  2. In Memoriam: David Foster Wallace ’85 | Amherst College
  3. Everything & More | The Monthly
  4. 4,0 4,1 4,2 The Lost Years & Last Days of David Foster Wallace : Rolling Stone
  5. 5,0 5,1 5,2 David Foster Wallace's struggle to surpass Infinite Jest : The New Yorker
  6. Writer David Foster Wallace found dead – latimes.com
  7. 7,0 7,1 David Foster Wallace, Influential Writer, Dies at 46 – Obituary (Obit) – NYTimes.com
  8. Our Critic's Tip Sheet on Current Reading: Jonathan Franzen Remembers David Foster Wallace; Mencken Disses Joe Sixpack | The New York Observer
  9. Wittgenstein Is Dead and Living in Ohio
  10. Remembering David Foster Wallace: 'David Would Never Stop Caring' Says Lifelong Agent | The New York Observer
  11. Infinite Jest Editor Michael Pietsch of Little, Brown on David Foster Wallace | The New York Observer
  12. Wiggle Room : The New Yorker
  13. Wallace, David Foster. "E Unibus Pluram: Television and U.S. Fiction". Review of Contemporary Fiction 13 (2): 151–194.
  14. A Reader's Companion to Infinite Jest
  15. Charlie Rose – Jennifer Harbury & Robert Torricelli / David Foster Wallace
  16. The Weasel, Twelve Monkeys And The Shrub : Rolling Stone
  17. Host – Magazine – The Atlantic
  18. Jim Krasinski, 'Brief Interviews With Hideous Men' – Los Angeles Times
  19. Film news John Krasinski conducts Brief Interviews With Hideous Men | TotalFilm.com
  20. The New York Times > Arts > Music > Music Review | Sequitur: A Menu of Familiar Signposts and a One-Woman Opera