Deklaracja polsko-niemiecka o niestosowaniu przemocy z 26 stycznia 1934
Deklaracja polsko-niemiecka o niestosowaniu przemocy (zwana też niesłusznie deklaracją o nieagresji) - podpisana 26 stycznia 1934 w Berlinie przez Józefa Lipskiego i Konstantina von Neurath; doprowadziła do czasowej normalizacji i poprawy stosunków polsko-niemieckich w latach 1934-1939.
Deklaracja została podpisana, gdy Piłsudski nabrał przekonania (słusznego), że Francja jest coraz słabszym sojusznikiem Polski i Polska musi sama unormować stosunki z Niemcami. Bezpośrednio potwierdziła to odmowa Francji przyjęcia tajnej propozycji wojny prewencyjnej przeciw Niemcom w obronie postanowień traktatu wersalskiego, wysuniętej przez Piłsudskiego w 1933[1]. Piłsudski niestety nie docenił Hitlera, którego uważał za racjonalnego, normalnego polityka. Ze strony Niemiec motywem układu była właśnie chęć niedopuszczenia do takiej akcji zbrojnej przeciw Niemcom w czasie, gdy były jeszcze niedozbrojone. Hitler w tym okresie próbował ponadto skłonić Polskę do sojuszu z Niemcami wymierzonego przeciw ZSRR.
Z uwagi na stanowisko III Rzeszy dokument nie miał formy traktatu, lecz nienazwanej umowy międzynarodowej, ratyfikowanej przez prezydenta RP i promulgowanej w Dzienniku Ustaw RP[2]. Wbrew krążącym pogłoskom ( lansowanym zwłaszcza przez prasę francuską i sowiecką ) dokument nie zawierał tajnych klauzul rozszerzających jego treść.
6 kwietnia 1939 minister spraw zagranicznych Józef Beck podpisał w Londynie dwustronne porozumienie polsko-brytyjskie o gwarancjach wzajemnej pomocy wojskowej na wypadek agresji niemieckiej[3]. W tydzień później do tych gwarancji przyłączyła się Francja. 28 kwietnia Hitler przemawiając w Reichstagu uznał umowy Polski z Wielką Brytania i Francją za pogwałcenie polsko-niemieckiej deklaracji o nieagresji i za jej anulowanie przez Polskę, co zostało przyjęte jako jednostronne zerwanie tego porozumienia przez III Rzeszę.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Por. Jan Karski Wielkie mocarstwa wobec Polski: 1919-1945 od Wersalu do Jałty wyd. I krajowe Warszawa 1992, Wyd. PIW, ISBN 83-06-02162-2 s.125-131, Leszek Moczulski Wojna polska , wydanie poprawione i uzupełnione, Warszawa 2009, Wydawnictwo Bellona, ISBN 978-83-11-11584-2, s. 79-98, Piotr Wandycz Trzy dokumenty. Przyczynek do zagadnienia wojny prewencyjnej w Zeszyty Historyczne nr 3, Paryż 1963 Wyd. Instytut Literacki s. 7-14, Józef Beck Ostatni raport, Warszawa 1987, Wyd. PIW, ISBN 83-06-01567-3 s. 73-74, Hans Roos Die präventive Kriegspläne Pilsudskis von 1933 w Vierteljahreshefte für Zeitgeschichte, z. IV, München-Stuttgart 1955 wersja elektroniczna, Wacław Jędrzejewicz The Polish Plan for a Preventive War Against Germany in 1933, The Polish Review, XI Nowy Jork 1966, s.62-91.
- ↑ Dziennik Ustaw 1934 nr 16 poz.124.
- ↑ Było ono rozwinięciem jednostronnych gwarancji brytyjskich z 31 marca 1939, a zostało następnie rozwinięte w polsko-brytyjski układ sojuszniczy 25 sierpnia 1939.
[edytuj] Bibliografia
- Marek Kornat Polityka równowagi 1934-1939.Polska między Wschodem a Zachodem. Kraków 2007, Wyd. Arcana, ISBN 978-83-60940-12-9
- Jan Szembek Diariusz i teki Jana Szembeka 1934 - 1939, t. 1 - 4, London 1964 - 1972.
