Dekret Bieruta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dekret o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy
Nazwa potoczna Dekret Bieruta
Data wydania 26 października 1945
Miejsce publikacji Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279
Data wejścia w życie 21 listopada 1945
Rodzaj aktu dekret
Przedmiot regulacji prawo budowlane
Status obowiązujący
Zastrzeżenia dotyczące pojęć prawnych
Warszawa w styczniu 1945 – straty spowodowane działaniami wojennymi i późniejszym planowym niszczeniem miasta
Odbudowa Warszawy z ruin

Dekret Bieruta – potoczna nazwa Dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy wydanego w dniu 26 października 1945 roku przez Krajową Radę Narodową (KRN), której prezydentem był Bolesław Bierut.

Na jego mocy na własność gminy m.st. Warszawy przechodziły wszelkie grunty w przedwojennych granicach miasta. Dekret w założeniach miał ułatwić odbudowę stolicy, zwłaszcza dzielnic zrównanych z ziemią. Nie dotyczył budynków, a tylko gruntów – budynki znajdujące się na nich miały pozostać własnością dotychczasowych właścicieli. W praktyce jednak zabierano właścicielom również kamienice lub poddawano je obowiązkowi kwaterunku[potrzebne źródło] – dotyczyło to zwłaszcza dzielnic centralnych, gdzie znajdowały się grunty o dużej wartości, jak Śródmieście, Mokotów, Ochota. Na peryferiach ograniczano się do przejęcia gruntów.

Dekret był powszechnie krytykowany, zwłaszcza przez istniejącą jeszcze wtedy legalną opozycję[potrzebne źródło]. Jednak wielu historyków, urbanistów, a nawet prawników zajmujących się obecnie reprywatyzacją podkreśla, że bez dekretu warszawskiego odbudowa stolicy w ogóle nie byłaby możliwa[1]. Główne powody krytyki przeciwników dekretu to:

  • nie wszystkie dzielnice były zniszczone w jednakowym stopniu,
  • naruszono konstytucyjne prawo własności,
  • brak chęci właścicieli do budowy lub odbudowy domów na nieswoim gruncie,
  • możliwość nieuczciwych działań przy przejmowaniu działek,
  • moralne aspekty sprawy – mieszkańcy Warszawy walczyli przeciw Niemcom, w konsekwencji czego miasto zostało zrujnowane. Dekret był dla nich dodatkową karą.

Niektórzy twierdzą również, że dekret spowodował zastój odbudowy. By to zmienić wydano dekret zmuszający właścicieli do renowacji zniszczonych przez wojnę domów. Jeśli właściciel zwlekał z odbudową lub remontem, dokonywało tego miasto na jego koszt. Do czasu spłacenia należności, dom taki stawał się własnością gminy. W ten sposób przejęto wiele nieruchomości.

Wskutek dekretu warszawiacy utracili (według różnych źródeł) 20[2]–40 tysięcy nieruchomości, mogło to stanowić nawet 94% nieruchomości miasta w przedwojennych granicach. Całość odebranego dekretem mienia szacowana jest na ok. 40 mld zł. W miejsce własności gruntów dekret przewidywał wieczystą dzierżawę albo odszkodowanie w miejskich papierach wartościowych. Na blisko 24 330 budynków i 40 tys. prywatnych parceli, miasto miało wcześniej zaledwie 853 nieruchomości (zaliczano do nich nawet publiczne szalety i grunty niezabudowane).

Wiara w siłę komunizmu i lekceważenie norm prawnych powodowały, że nie przestrzegano obowiązujących w PRL przepisów. Nacjonalizowano kamienice z naruszeniem prawa. Nie dokonywano też odpowiednich wpisów w księgach wieczystych, pozostawiając wcześniejszych właścicieli. Umożliwiało to im w latach 90. XX w. odzyskanie swojej własności.

Po upadku PRL dekret Bieruta pozostał w mocy, a poszczególne nieruchomości są zwracane po procesach sądowych. Wskutek braku ustawy reprywatyzacyjnej w Warszawie skupowano roszczenia od przedwojennych właścicieli. Obecnie ok. 2/3 gruntów w przedwojennych granicach miasta objęte są już ujawnionymi lub potencjalnymi roszczeniami[potrzebne źródło]. Ich wartość wzrasta – przy założeniu 20-procentowego zwrotu wartości nieruchomości na odszkodowania wynoszą obecnie ok. 15 mld zł[2].

W latach 2011 i 2012 r. miasto zapłaciło łącznie ponad 415 mln zł odszkodowań za nieruchomości dekretowe. W 2013 roku w Warszawie toczy się ok. 8 tys. postępowań dot. dekretu Bieruta[3].

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Herman: Od PKWN do własności. Restytucja mienia przejętego dekretem reformy rolnej, Wydawnictwo Nowy Świat, ISBN 978-83-7386-379-8
  • Maron Zenon Jerzy: Klątwa rodzinna z obłędem w tle, Warszawska Firma Wydawnicza, ISBN 978-83-7805-013-1
  • Józef Jakubowski (oprac.): Dekret o odbudowie Warszawy, ISBN 978-83-2220-110-7
  • Mirosław Gdesz: Rewindykacja gruntów warszawskich. Zagadnienia administracyjnoprawne, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, ISBN 978-83-7806-262-2
  • Wojciech Białogłowski, Rafał Dybka: Dekret o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze miasta stołecznego Warszawy. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, ISBN 978-83-278-0868-4