Dewlet I Girej
Dewlet I Girej (1512-1577) – chan krymski w latach 1551-1577. Pod jego rządami Chanat Krymski przechodził swój złoty wiek.
Uzyskał władzę z pomocą Turcji, jednak podczas jego panowania Chanat Krymski był stosunkowo niezależny.
Panowanie rozpoczął od najazdu na ziemie polskie i zniszczenia Bracławia na żądanie sułtana atakującego równocześnie Węgry.
Rok później wyruszył z odsieczą Chanatowi Kazańskiemu, którego stolica została oblężona przez Iwana Groźnego, lecz jego armia została zmuszona do odwrotu. Car zdobył miasto, a chanat włączył w granice swojego państwa.
Następnie Dewlet zawarł układ z Polakami (1552) skierowany przeciwko Moskwie, co nie uchronił Astrachania od zajęcia go bez walki przez wojska Iwana IV w 1554 r. i osadzenia na tronie Derwisza Ali, a następnie wcielenia całego Chanatu do Państwa Moskiewskiego (1556).
W latach 1557-1559 kolejne wyprawy moskiewskie (również z udziałem Kozaków zaporoskich pod dowództwem księcia Dymitra Wiśniowieckiego pustoszyły osiedla tatarskie przy ujściu Dniepru. Doszło do odnowienia sojuszu Krymu z państwem polsko-litewskim, traktat został zawarty w 1560 roku. Wydawało się, że podbój Krymu przez Moskwę jest kwestią kilku najbliższych lat.
Wybuch wojny o Inflanty (1563) uniemożliwił carowi zaangażowanie swoich sił do zniszczenia Chanatu Krymskiego, budował natomiast linie obronne mające zabezpieczyć kraj przed najazdami tatarskimi.
Niemal równocześnie z utworzeniem Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1569 r. rozpoczęła się wojna Turcji i Krymu przeciwko Moskwie, a nieudane oblężenie Astrachania zakończyło się klęską Porty podczas odwrotu z powodu braku wody i żywności.
W dwa lata później wykorzystując opriczninę w Rosji armia Dewleta Gireja otoczyła i spaliła Moskwę (stąd przydomek chana Tacht Augan – Zdobywca Stolicy), lecz już w 1572 roku Tatarzy oraz sprzymierzeni z nimi Wielcy i Mali Nogaje ponieśli klęskę kładąc kres nadziejom Girejów na odzyskanie Kazania i Astrachania.
W 1577 roku umarł zarażony dżumą.
Bibliografia [edytuj]
- Leszek Podhorodecki, Chanat krymski i jego stosunki z Polską w XV-XVIII wieku, Warszawa 1987
|
||||||||||||||||
