Diabeł tasmański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Diabeł tasmański
Sarcophilus harrisii[1]
(Boitard, 1841)
Diabeł tasmański
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada ssaki niższe
Rząd torbacze
Rodzina niełazowate
Rodzaj Sarcophilus
F. G. Cuvier, 1837
Gatunek diabeł tasmański
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Diabeł tasmański (Sarcophilus harrisii) – gatunek torbacza z rodziny niełazowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju Sarcophilus.

Ma ciało średniej wielkości, jest krępy, przysadzisty, ma serdelkowaty ogon, w którym magazynuje tłuszcz. Ma też dużą głowę, co zapewnia największą siłę zgryzu w stosunku do masy ciała wśród żyjących ssaków[3]. Wyjątkowo jak na torbacza ma przednie nogi dłuższe niż tylne. Długie wąsy czuciowe znajdują się na pysku i w kępce na czubku głowy. Ma jeden zestaw zębów rosnących powoli przez całe życie[4].

Jest największym torbaczem drapieżnym, a także padlinożercą. Charakterystyczny dla niego jest niesympatyczny zapach, gdy jest przestraszony, głośne wrzaski (stąd nazwa) i zawziętość w czasie pożywiania się. Osiąga prędkość 13 km/h. Spotykany we wszystkich środowiskach, ale najbardziej lubi lasy. Zanim wytępiono wilka workowatego, żywił się przede wszystkim resztkami z tego, co upolował wilk. Diabeł tasmański w pół godziny jest w stanie pochłonąc pożywienie o wadze wynoszącej nawet 40% jego ciała. Zwierzę aktywne głównie w nocy – słuch jest jego dominującym zmysłem, posiada też bardzo czuły węch, ma natomiast trudności w dostrzeganiu obiektów nieruchomych[4]. Na ogół samotnik. Średnia długość życia szacowana na 6 lat. Samica ma dobrze rozwiniętą torbę, młode (w liczbie ok. 4) rodzą się na początku australijskiej zimy.

Wymarł w Australii około XIV wieku. Od 1941 pod ochroną. W 1996 zaobserwowano zakaźny rak pyska diabła, na który zmarło 1/3 - 1/2 populacji[5]. W maju 2008 roku rząd Tasmanii umieścił diabła tasmańskiego na liście gatunków zagrożonych wyginięciem. W 2008 roku australijscy naukowcy zaobserwowali, że zagrożone śmiercią zwierzęta zaczęły się rozmnażać w młodszym wieku, przy czym liczba samic mających potomstwo już w pierwszym roku życia zwiększyła się 16-krotnie. Jest to pierwszy znany przypadek wśród ssaków, gdy choroba zakaźna doprowadziła do wzmożonej reprodukcji w młodym wieku. Dawniej diabeł tasmański żył około 5-6 lat i rozmnażał się w wieku dwóch, trzech i czterech lat. Jednak cierpiąca na raka samica, która będzie miała potomstwo w drugim roku życia, może nie zdążyć go odchować[6].

Długość ciała: średnio 65 cm samce, 57 cm samice[7]

Długość ogona: 25 cm.

Masa ciała: 6-9 kg (samce), samice wyraźnie mniejsze; niektóre okazy wyraźnie większe (do 11 kg).

Rozród: ruja od marca do czerwca; ciąża trwa ok. miesiąca.

Sierść czarna, biały kołnierz i różowawy pysk.

Status: gatunek zagrożony.

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

Diabeł Tasmański (Tasmanian Devil, alternatywnie Taz) jest imieniem jednej z postaci krótkich filmów animowanych z serii Zwariowane Melodie (Looney Tunes), a także spin-offach oryginalnej serii m.in: Przygody Animków (Tiny Toon Adventures ), Taz-Mania (Taz-Mania), Loonatics Unleashed, Raczkujące melodyjki (Baby Looney Tunes), The Looney Tunes Show, współczesnych filmach kinowych: Kosmiczny mecz (Space Jam) i Looney Tunes znowu w akcji (Looney Tunes: Back in Action), oraz wszelkich komiksach i grach komputerowych, bazujących na Zwariowanych Melodiach. Zadebiutował w odcinku o przygodach Królika Bugsa pod tytułem Co nagle, to po diable (Devil May Hare) z 1954 roku[8]. Zupełnie niepodobnej do prawdziwego zwierzęcia. Dwunożnej, z wielką głową, bezmyślnej, obracającej się często wokół własnej osi niczym niewielkie tornado lub wir pyłowy, pożerający wszystko co znajdzie się na jego drodze. Jego odpowiednikiem w Przygodach Animków jest Diabeł Karuzel (Dizzy Devil) natomiast w Loonatics Unleashed - Slam Tasmański (Slam Tasmanian).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

  • DFTD – zakaźny rak pyska diabła

Przypisy

  1. Sarcophilus harrisii w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Sarcophilus harrisii. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Wroe S., McHenry C. i Thomason J. 2005. Bite club: comparative bite force in big biting mammals and the prediction of predatory behaviour in fossil taxa. Proceedings of the Royal Society B-Biological Sciences 272:619-625 PMID 15817436
  4. 4,0 4,1 Department of Primary Industries, Water and Environment. Tasmanian Devil – Frequently Asked Questions
  5. Tasmanian Devil Facial Tumor Disease, Disease Management Strategy PDF
  6. Diabeł tasmański ewoluuje na naszych oczach
  7. Guiler E.R. 1983. Tasmanian Devil in R. Strahan Ed. The Australian Museum Complete Book of Australian Mammals strona 27-28. Angus & Robertson ISBN 0-207-14454-0
  8. Devil May Hare (Trivia) (ang.). IMDb. [dostęp 2013-10-06].