Dialekt śląski języka niemieckiego[2], albo język śląski[3][4] (śl-niem. Schläsche Sproache niem. Schlesisch, albo Schlesische Sprache) – język/dialekty, którym posługiwało się do 1945 roku ok. 7 mln mieszkańców Śląska (głównie Dolnego) i graniczącej z nim sudeckiej części Kraju Sudetów. Przez chrześcijańską organizację naukową non-profit, SIL International, dialekt śląski uważany jest za odrębny od języka niemieckiego "język dolnośląski"[5], nie jest to jednak nazwa geograficznie precyzyjna, gdyż etnolekt ten obejmował również obszary należące do Górnego Śląska.
Grupy gwarowe[edytuj]
Do śląskiego dialektu języka niemieckiego zalicza się następujące grupy gwarowe[6] [7]:
- na Śląsku
- poza terenem Śląska
Leksyka dialektu Schlesisch wykazuje sporo podobieństw z niemieckimi dialektami środkowo- i południowo-zachodnimi, zawiera ponadto zapożyczenia z języków zachodniosłowiańskich (głównie z polskiego i czeskiego). W dialekcie tym tworzyli m.in.: Andreas Gryphius, Robert Rößler, Karl Eduard von Holtei i Gerhart Hauptmann.
- Porównanie dialektów śląskich języka niemieckiego i języka polskiego (przykłady)
Dialekty śląskie języków niemieckiego i polskiego, poza zapożyczeniami leksykalnymi, mają ze sobą niewiele wspólnego. Pierwszy jest dialektem germańskim, drugi dialektem słowiańskim. Tabelka poniżej przedstawia kilka przykładów słów obu dialektów i ich niemieckie i polskie odpowiedniki.
| dialekt śląski j.niem. |
dialekt śląski j.pol. |
język niemiecki |
język polski |
| Jungaohs |
huncwot, rojber |
Hundsfott (ungezogener Junge), Räuber |
łobuz, huncwot |
| kascheln |
klojzdnonć |
auf dem Eis ausrutschen |
pośliznąć się |
| Kastrull |
kastrol |
(großer) Topf, Kessel |
rondel |
| Nudelkulle |
nudelkula |
Nudelholz |
wałek do ciasta |
| Ritsche |
ryczka |
Hocker |
niskie krzesełko na krótkich nóżkach, stołeczek, niski taboret |
| rumurbern |
rumplować/sznupać |
rumwühlen |
myszkować |
Linki zewnętrzne[edytuj]
Przypisy
- ↑ Ethnologue report for language code: sli
- ↑ "niemiecki język potoczny na Dolnym Śląsku (niemiecki dialekt śląski) powstał w wyniki zmieszania się dialektów germańskich, które przynieśli ze sobą osiedleńcy z różnych stron Cesarstwa Niemieckiego, a także Flandrowie, którzy z czasem germanizują się lub polonizują. Z biegiem czasu wykształcił się z tej mieszanki językowej niemiecki dialekt śląski należący do wschodniej grupy dialektów środkowoniemieckich (Ostmitteldeutsch). Do tego dialektu nawiązywały dawne niemieckie wyspy językowe w Poznańskiem, na polskim językowo Śląsku oraz w Małopolsce (zob. Bambrzy, Język wilamowski, Głuchoniemcy) [w:] Grażyna Kryszczuk. Świadomość językowa i kompetencja komunikacyjna Niemców na Dolnym Śląsku. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. 1999. str. 43, Maria Brzezina. Polszczyzna Niemców. 1989.
- ↑ Johann David Koehler, Ernst Gieler: Von der Schlesier Sprache, 1928
- ↑ Ernst Gieler: Von der Schlesier Sprache und Mund-Art und Poëten, Hirschberg., 1928
- ↑ SIL International
- ↑ Klaus Ullmann: Schlesien-Lexikon, 2. Band der Reihe Deutsche Landschaften im Lexikon, 3. Auflage 1982, Adam Kraft Verlag GmbH & Co. KG Mannheim (ISBN 3-8083-1161-4), S. 260-262
- ↑ not_found_message - Philipps-Universität Marburg
