Dialekt śląski języka niemieckiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Schläsche Sproache
Obszar Śląsk w granicach Polski oraz Czech, Czechy (od Broumova do Frydlantu), Niemcy
Liczba mówiących 22 900[1]
Klasyfikacja genetyczna Języki indoeuropejskie
Pismo łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy nie uznawany
Kody języka
ISO 639-3 sli
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata

Dialekt śląski języka niemieckiego[2], albo język śląski[3][4] (śl-niem. Schläsche Sproache niem. Schlesisch, albo Schlesische Sprache) – język/dialekty, którym posługiwało się do 1945 roku ok. 7 mln mieszkańców Śląska (głównie Dolnego) i graniczącej z nim sudeckiej części Kraju Sudetów. Przez chrześcijańską organizację naukową non-profit, SIL International, dialekt śląski uważany jest za odrębny od języka niemieckiego "język dolnośląski"[5], nie jest to jednak nazwa geograficznie precyzyjna, gdyż etnolekt ten obejmował również obszary należące do Górnego Śląska.

Grupy gwarowe[edytuj | edytuj kod]

Do śląskiego dialektu języka niemieckiego zalicza się następujące grupy gwarowe[6]:

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Leksyka dialektu Schlesisch wykazuje sporo podobieństw z niemieckimi dialektami środkowo- i południowo-zachodnimi, zawiera ponadto zapożyczenia z języków zachodniosłowiańskich (głównie z polskiego i czeskiego). W dialekcie tym tworzyli m.in.: Andreas Gryphius, Robert Rößler, Karl Eduard von Holtei i Gerhart Hauptmann.

Porównanie dialektów śląskich języka niemieckiego i języka polskiego (przykłady)

Dialekty śląskie języków niemieckiego i polskiego, poza zapożyczeniami leksykalnymi, mają ze sobą niewiele wspólnego. Pierwszy jest dialektem germańskim, drugi dialektem słowiańskim. Tabelka poniżej przedstawia kilka przykładów słów obu dialektów i ich niemieckie i polskie odpowiedniki.

dialekt śląski j.niem. dialekt śląski j.pol. język niemiecki język polski
Jungaohs huncwot, rojber Hundsfott (ungezogener Junge), Räuber łobuz, huncwot
kascheln klojzdnonć auf dem Eis ausrutschen pośliznąć się
Kastrull kastrol (großer) Topf, Kessel rondel
Nudelkulle nudelkula Nudelholz wałek do ciasta
Ritsche ryczka Hocker niskie krzesełko na krótkich nóżkach, stołeczek, niski taboret
rumurbern rumplować/sznupać rumwühlen,schnuppern myszkować

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ethnologue report for language code: sli
  2. "niemiecki język potoczny na Dolnym Śląsku (niemiecki dialekt śląski) powstał w wyniki zmieszania się dialektów germańskich, które przynieśli ze sobą osiedleńcy z różnych stron Cesarstwa Niemieckiego, a także Flandrowie, którzy z czasem germanizują się lub polonizują. Z biegiem czasu wykształcił się z tej mieszanki językowej niemiecki dialekt śląski należący do wschodniej grupy dialektów środkowoniemieckich (Ostmitteldeutsch). Do tego dialektu nawiązywały dawne niemieckie wyspy językowe w Poznańskiem, na polskim językowo Śląsku oraz w Małopolsce (zob. Bambrzy, Język wilamowski, Głuchoniemcy) [w:] Grażyna Kryszczuk. Świadomość językowa i kompetencja komunikacyjna Niemców na Dolnym Śląsku. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. 1999. str. 43, Maria Brzezina. Polszczyzna Niemców. 1989.
  3. Johann David Koehler, Ernst Gieler: Von der Schlesier Sprache, 1928
  4. Ernst Gieler: Von der Schlesier Sprache und Mund-Art und Poëten, Hirschberg., 1928
  5. SIL International
  6. Klaus Ullmann: Schlesien-Lexikon, 2. Band der Reihe Deutsche Landschaften im Lexikon, 3. Auflage 1982, Adam Kraft Verlag GmbH & Co. KG Mannheim (ISBN 3-8083-1161-4), S. 260-262