Dialekt sulkowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Dialekt sulkowski (także dialekt sułkowski, etnolekt śląski: sulkowski djalekt) – jeden z dialektów śląskich[1], wyodrębniony przez Feliksa Steuera w swojej pracy Dialekt sulkowski (1934). Należy do dialektów pogranicza śląsko-laskiego, a swą nazwę bierze od rodzinnej miejscowości Steuera – Sułkowa[1]. W dialekcie tym Feliks Steuer stworzył takie dzieła, jak Ostatńi gwojźdźaurz i Z naszej źymjy ślůnskej. Dlaczego, znając doskonale język polski, te dzieła stworzył w gwarze wyjaśnia w wstępie do Dialektu Sulkowskiego następująco:

Quote-alpha.png
Do r. 1905 prawie cała ludność Sulkowa (obecnie Sułków) mówiła wyłącznie po polsku.[... ] Od r. 1905 zaczyna się wzmożona germanizacja; wkorzeniła ją szkoła, która wywiera coraz silniejszy wpływ. [...] W skutek tego młodzież szkolna i pozaszkolna używa obecnie dosyć ogólnie języka niemieckiego. Widać, że germanizacja prze silnie naprzód. Zachodzi zatem obawa, że najpóźniej po dwu pokoleniach język polski w Sulkowie zaniknie ostatecznie.

Do zapisu używał specjalnego alfabetu powstałego we współpracy z Kazimierzem Nitschem zajmującego się dialektami śląskimi znacznie wześniej.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Dialekt sulkowski charakteryzuje się:

  • przejściem dawnego a pochylonego w dyftong au, wymawiany [ɑw];
  • zachowaniem twardego k i g w połączeniu ky i gy np. okynka (okienka), pługy (pługi);
  • antycypacją miękkości (np. kujźńa);
  • przejściem wygłosowej samogłoski nosowej w am, np. cebulam (cebulę)
  • brakiem prelabializacji nagłosowego o, np. okno (por. centralnośląskie uokno).

Przykład tekstu[edytuj | edytuj kod]

Gwojźdźaurz mau wjelkům familijam. Ćynżko mu je wszyckich ućůngnuć. Ale robi dźyń i noc, ażby dźeći mjały co jejść, co se oblyc i czim zostać. We wszyckim půmaugau mu baba. To je dobrau baba. Kaj chłop być ńy może, tam je ůna. W leće stauwau rano o jednej a leći na trauwam. Tam daleko za huczńicam. Jak przychodźi du dům, warzi na blasze. Dauwau świńům, gańśům, kurům a odbywau krowy. Po śńaudańu idźe na poly. Krůtko przed połejdńym zajś je důma. Mujśi warzyć objaud a gotować lau bydła.

— Feliks Steuer, Ostatńi gwojźdźaurz

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Feliks Steuer, Dialekt sulkowski, Kraków 1934

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]