Dieta aspirynowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Czerwona porzeczka zawiera bardzo dużo naturalnych salicylanów
Banany praktycznie nie zawierają naturalnych salicylanów
Jajka nie zawierają salicylanów
Kasza gryczana jest bezpieczna

Dieta aspirynowa lub dieta niskosalicylanowa (ang. Low salicylate diet) – dieta, która polega na zmniejszeniu podaży lub na wyeliminowaniu salicylanów poprzez odpowiedni dobór spożywanych pokarmów[1]. Dodatkowo zabronione jest stosowanie kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) i innych pokrewnych leków[2]. Celem diety aspirynowej jest utrzymanie podaży salicylanów w spożywanych pokarmach na takim poziomie, przy którym nie będą występowały objawy niepożądane, w związku z tym całkowita eliminacja pokarmów, które zawierają salicylany może okazać się zbędna i niepotrzebnie restrykcyjna[1]. Poziom ten jest indywidualny (inny dla każdego pacjenta) oraz zależny od okoliczności, np. w sytuacjach stresowych zmniejsza się tolerancja organizmu na salicylany[1].

Zalecana dla pacjentów, u których występuje astma aspirynowa[2], dla osób uczulonych na aspirynę[3][4] oraz pomocniczo w leczeniu pokrzywki i ADHD[1].

Składa się z produktów spożywczych niezawierających salicylanów, tj. chleb, ryż, ziemniaki, biały ser, masło, świeże mięso[5]. Należy do diet lekkostrawnych i charakteryzuje się też wykluczeniem większości przypraw, konserw i pokarmów konserwowanych benzoesanami, syntetycznych środków zapachowych, smakowych i barwników[3].

Stosowana przez 14 dni w celu dokonania oceny tolerancji kwasu acetylosalicylowego u pacjentów cierpiących na pokrzywkę, po uprzednim wykonaniu próby prowokacyjnej z aspiryną[6]. Przykładem diety niskosalicylanowej jest program dietetyczny Feingolda, stosowany w ADHD[3].

W naturze salicylany można spotkać w warzywach, owocach, ziołach i przyprawach[4], herbacie, orzechach, sokach, winie i piwie[1]. Kwas salicylowy pełni rolę mediatora w odpowiedzi roślin na infekcje bakteryjne i wirusowe oraz stres środowiskowy, prowadząc do zainicjowania reakcji obronnych[7][8]. Zawartość salicylanów maleje w miarę dojrzewania owoców, dlatego poleca się konsumowanie owoców w ich dojrzałej postaci[3]. Również pokarmy ugotowane z reguły zawierają mniej salicylanów niż świeże lub suszone[4]. Salicylany mogą być także obecne w kosmetykach i innych produktach zdrowotnych[3][4]. Należy skontrolować skład produktu podany na etykietce pod kątem obecności salicylanów[1].

Zastosowanie diety niskosalicylanowej u osób chorych na astmę aspirynową, przewlekłą pokrzywkę lub astmę oskrzelową, często prowadzi do znacznej poprawy stanu zdrowia[9].

Zastosowanie diety niskosalicylanowej wymaga uprzedniej konsultacji lekarskiej oraz profesjonalnej kontroli zażywanych lekarstw[10].

Osoby na diecie niskosalicylanowej lub tuż po jej zakończeniu nie mogą zażyć (np. omyłkowo) leku zawierającego salicylany, albowiem nagłe wprowadzenie do organizmu odzwyczajonego od salicylanów sporej dawki może wywołać szok anafilaktyczny[10].

Salicylany w pożywieniu[edytuj | edytuj kod]

Składniki, z których smaży się naleśniki – nie zawierają salicylanów (mąka, cukier, proszek do pieczenia, mleko, masło, jajka, sól i olej słonecznikowy[10]
Pieczony indyk po nasmarowaniu masłem czosnkowym i solą zawiera bardzo mało naturalnych salicylanów (jedynie w czosnku)[10]
Kakao do picia przyrządzone z kakao w proszku i mleka jest wolne od salicylanów[10]
Zwykły jogurt nie zawiera salicylanów[10]

Środki spożywcze różnią się między sobą zawartością salicylanów[4]. Ziarna zbóż, świeże mięso, ryby oraz nabiał praktycznie nie zawierają salicylanów. Większość owoców, szczególnie jagodowych oraz suszonych charakteryzuje się obecnością salicylanów. Warzywa wykazują dużą rozpiętość w zawartości salicylanów, od 0 do 6 mg/100 gramów, jak w przypadku korniszonów. Bardzo dużą ilość salicylanów zawierają zioła, np. rozmaryn, tymianek oraz przyprawy, np. garam masala, sproszkowana papryka i curry[11]. Badania wykazały, że salicylany obecne w pożywieniu zostają uwolnione w organizmie, stanowiąc źródło kwasu salicylowego[12]. Niektóre pokarmy o niskiej zawartości salicylanów spożywane w małych ilościach mogą być dobrze tolerowane[4]. Popularny napój – herbata dostarcza sporą ilość salicylanów. Także cukierki miętowe oraz z wyciągiem z korzenia lukrecji są źródłem salicylanów[11].

Dotychczasowe badania nie potwierdziły obecności kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) w stanie naturalnym w owocach i warzywach[13].

Pokarmy spożywcze uszeregowane według zawartości salicylanów[3]:

Zawartość śladowa – produkty bezpieczne Bardzo niska Niska
Warzywa zielona i biała kapusta, selery, suszona fasolka, fasolka z puszki bez dodatku soli i cukru, białe ziemniaki obrane ze skórki, niektóre gatunki sałaty brukselka; świeży szczypiorek, pietruszka[4], koperek[4] (nie dotyczy postaci suszonych), czosnek, pory, czerwona kapusta, szalotka, suszony żółty groch świeże szparagi, buraczki czerwone, kalafior, cebula, białe ziemniaki ze skórką, dynia, słodka kukurydza, pomidor, rzepa, mrożony szpinak, zielona fasolka szparagowa, kabaczek
Owoce banany, gruszki obrane ze skórki, lima zielone jabłka złote delicjusze obrane ze skórki, melonowiec właściwy, granatowiec właściwy, cyfomandra grubolistna świeże figi, cytryna, mango, czerwony złoty delicjusz obrany ze skórki, rabarbar, męczennica jadalna, persymona
Ziarna gryka, proso, owies, ryż, żyto, pszenica
Nasiona i orzechy mak nanercz zachodni słonecznik, orzesznik jadalny, orzechy laskowe
Środki słodzące cukier, syrop klonowy
Źródła białka mięso (nie dotyczy mięsa przetworzonego fabrycznie), ryby, drób i jajka, z wyjątkiem wątróbki i krewetek
Zioła i przyprawy sól morska, sos sojowy bez przypraw, szafran świeże liście kolendry siewnej, czosnek[1], ocet słodowy[1]
Tłuszcze oleje roślinne (słonecznikowy, sojowy) tłoczone na zimno i bez dodatku konserwantów, masło masło klarowane Ghi
Produkty mleczarskie mleko, masło, sery (z wyjątkiem Blue vein), jogurt naturalny
Napoje woda, kawa bezkofeinowa, mleko, mleko sojowe, mleko ryżowe, domowy sok gruszkowy kupny sok gruszkowy, kawa z mniszka; z alkoholi gin, whisky, wódka[1]
Inne tofu, kakao, puder z nasion szarańczynu strąkowego (carob powder)

Produkty spożywcze charakteryzujące się średnią zawartością salicylanów mogą być konsumowane jedynie sporadycznie, natomiast te o wysokiej zawartości salicylanów najlepiej wykluczyć z diety[1].

Produkty spożywcze uszeregowane według zawartości salicylanów[3]:

Zawartość średnia Wysoka Bardzo wysoka Ekstremalnie wysoka
Warzywa marchewka, sok pomidorowy, grzyby, obrane ze skórki bakłażany, sałata (z wyjątkiem Iceberg); puszkowane szparagi, czarne oliwki, słodka kukurydza, czerwone ziemniaki i czerwone buraczki bakłażany ze skórką, brokuły, ogórki, świeży szpinak, słodkie ziemniaki, puszkowane pomidory i przecier pomidorowy, bób, puszkowana okra, pasternak zwyczajny, rukiew wodna cykoria, papryka chili, kabaczki, cykoria endywia, puszkowane zielone oliwki, pieprz, rzodkiewka korniszony
Owoce kiwi, gruszka ze skórką, liczi chińskie awokado, większość gatunków jabłek, melon cantaloupe, wiśnie, grejpfruty, mandarynki, morwa, brzoskwinie, arbuzy, tangelo świeże morele, żurawiny, świeże daktyle, pomarańcze, ananas, śliwki, truskawki, białe winogrona, jeżyny, jagody, czarna porzeczka suszone daktyle, suszone morele, czerwona porzeczka, maliny, rodzynki, śliwki
Ziarna kukurydza
Nasiona i orzechy sezam, orzechy włoskie, wiórki kokosowe (suche) orzechy brazylijskie, orzechy macadamia, orzeszki piniowe, orzeszki pistacjowe migdały, orzechy arachidowe w skórce
Środki słodzące melasa miód
Zioła i przyprawy bazylia, liść laurowy, kminek, sproszkowana papryka, gałka muszkatołowa, biały pieprz, esencja waniliowa (wydaje się, że konsumowanie niewielkich ilości tych przypraw nie powinno powodować większych problemów) ziele angielskie, anyż, czarny pieprz, kardamon, pieprz cayenne, sproszkowany seler, cynamon, goździki, kmin rzymski, proszek curry, koperek, kozieradka, garam masala, imbir, lukrecja, przyprawa mace, mięta, oregano, papryka, rozmaryn, szałwia, estragon, kurkuma, tymianek
Tłuszcze oleje: migdałowy, kukurydziany, sezamowy, arachidowy, z orzechów włoskich olej kokosowy, oliwa z oliwek
Napoje coca-cola, herbata z owoców dzikiej róży, herbata z rumianku[1]; piwo, sherry, brandy[1] herbatka miętowa; likiery, porto, wino, rum[1] koncentraty o smaku owocowym do sporządzania napojów, aromatyzowane napoje o smaku owocowym, soki owocowe i warzywne, herbata
Inne ekstrakt drożdżowy; Vegemite, Marmite[1] pokarmy sztucznie barwione i aromatyzowane[3], np. cukierki, galaretki, kisiele, lemoniada, słodkie sosy, lizaki; żywność barwiona na żółto tartrazyną[1] musztarda, ocet winny i cydrowy

Leki przeciwwskazane[edytuj | edytuj kod]

Do leków zabronionych w diecie aspirynowej (czyli dla osób z nadwrażliwością na aspirynę) należy kwas acetylosalicylowy (aspiryna) oraz niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne (skrót NLPZ lub NSAID) o mechanizmie działania związanym z enzymem cyklooksygenazą[2], w tym także preparaty wieloskładnikowe, pospolicie stosowane w przeziębieniu, grypie, gorączce i różnego typu bólach, dostępne bez recepty, w skład których wchodzą wyżej wymienione związki chemiczne[2]. Lista najważniejszych leków przeciwwskazanych[2]:

Lista nie jest kompletna! W przypadku braku pewności należy skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą.

Także preparaty stosowane zewnętrznie (maści, kremy, żele) do nacierań w przypadku bólów reumatycznych i mięśniowych oraz preparaty przeciwtrądzikowe mogą zawierać kwas salicylowy lub jego pochodne[4][14]. Należy również zwrócić uwagę na niektóre zioła i składniki mieszanek ziołowych, np. wierzba[15] zawiera salicynę, a fiołek trójbarwny[16] i rumianek[16] zawierają kwas salicylowy[17].

Leki dozwolone[edytuj | edytuj kod]

Do najważniejszych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych dozwolonych dla osób z nadwrażliwością na aspirynę należą[2]:

W literaturze istnieją rozbieżności dotyczące leków dozwolonych dla pacjentów wrażliwych na kwas acetylosalicylowy (aspirynę). Należy przed zażyciem leku zasięgnąć porady lekarskiej. Pacjentom radzi się, aby mieli przy sobie indywidualną listę leków dozwolonych, podaną przez lekarza[10].

Salicylany w kosmetykach[edytuj | edytuj kod]

Salicylany są powszechnie obecne w kosmetykach, np. perfumach, szamponach, płynnych mydłach, kremach do golenia, dezodorantach, kremach ochronnych z filtrem UV itp. Dlatego osoby uczulone na salicylany powinny sprawdzić skład podany na etykietce i zachować ostrożność w przypadku preparatów z następującymi składnikami[4]:

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Salicylate sensivity (ang.) Bezpłatna strona internetowa z informacjami dla osób wrażliwych na salicylany. Można tu znaleźć podstawowe wiadomości na temat naturalnych salicylanów w pożywieniu oraz syntetycznych salicylanów w artykułach przemysłowych, przepisy kulinarne oraz forum.

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 Health information – Low salicylate diet (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 E. Niżankowska, A. Bestyńska-Krypel, G. Bochenek, A. Szczeklik Astma aspirynowa – zapobieganie i leczenie, w "Alergia, astma, immunologia", 1997, 2(3), strony 147–154
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Belper Natural Health Center, I. Rumboldt Salicylates in food (ang.)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 4,8 4,9 UPMC Low-salicylate diet (ang.)
  5. E. Podolecka i M. Gawron-Kiszka Czy nadwrażliwość na kwas acetylosalicylowy uniemożliwia jego stosowanie w chorobie niedokrwiennej serca? w "Choroby serca i naczyń", 2008, tom V, numer 1, str. 28 – 30
  6. M. Czarnecka-Operacz i D. Jenerowicz Diagnostyka i leczenie pokrzywki w "Alergia", 2008, 2: 5–10
  7. Charakterystyka syntazy aldehydu salicylowego i jej udział w biosyntezie kwasu salicylowego w tytoniu, praca doktorska Jacka Malinowskiego, Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, 2005
  8. Is there a role voor dietary salicylates in health?, autorzy:J. Paterson, G. Baxter, J. Lawrence, G. Duthie w "The Proceedings of the Nutrition Society", luty 2006 65(1), PMID 16441948
  9. R. Ameratunga Samter's triad w "Allergy Today", wydanie wiosna 2006 (ang.)
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 Salicylate sensivity – recipes (ang.)
  11. 11,0 11,1 [Salicylates in foods] (ang.) autorzy: A.L. Swain, S.P. Dutton, A.S. Truswell w "Journal of the American Dietetic Association", sierpień 1985, 85(8), PMID 4019987
  12. Salicylic acid content of spices and its implications (ang.) autorzy: J.R. Paterson, R. Srivastava, G.J. Baxter, A.B. Graham, J.R. Lawrence w "Journal of Agricultural and Food Chemistry", 19 kwietnia 2006, 54(8), PMID 16608205
  13. Acetylsalicylate and salicylates in foods (ang.) autorzy: P.L. Janssen, M.B. Katan, W.A. van Staveren, P.C. Hollman, D.P. Venema, "Cancer Letters", 19 marca 1997, 114(1–2), PMID 9103279
  14. Co to jest kwas salicylowy i w jakiej żywności występuje Akademia Rolnicza im. Augusta Cieszkowskiego
  15. Właściwości farmakologiczne standaryzowanego wyciągu z kory wierzby autorzy A. Zielonka, I. Łoniewski, L. Samochowiec, S. Juźwiak w "Postępy fitoterapii" 2/2000, str. 23–30
  16. 16,0 16,1 16,2 Medycyna dawna i współczesna H. Różański
  17. Skład chemiczny ziół

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.