Dietrich von Hildebrand

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dietrich von Hildebrand
Data i miejsce urodzenia 12 października 1889
Florencja, Włochy
Data i miejsce śmierci 26 stycznia 1977
New Rochelle, Nowy Jork, Stany Zjednoczone
Zawód filozof, teolog
Edukacja Uniwersytet w Monachium, Uniwersytet w Getyndze
Wyznanie katolik
Małżeństwo Alice Jourdain
Wikicytaty Dietrich von Hildebrand w Wikicytatach

Dietrich von Hildebrand (ur. 12 października 1889, zm. 26 stycznia 1977) – niemiecki filozof i teolog katolicki zwany przez papieża Piusa XII „XX-wiecznym Doktorem Kościoła”, Josepha Ratzingera „jedną z najwybitniejszych postaci naszych czasów”[1], a wicekanclerza III Rzeszy Franza von Papena „wrogiem numer jeden narodowego socjalizmu[2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się i dorastał we Florencji w zeświecczonej rodzinie protestanckiej wraz z starszym rodzeństwem, pięcioma siostrami, Evą, Elizabeth, Irene, Sylvie i Bertel oraz przyrodnim bratem z pierwszego małżeństwa matki, Alfredem Hildebrand-Koppel[3]. Jego dziadek, Bruno Hildebrand, był profesorem ekonomii w Marburgu i jako pierwszy obnażył błąd istoty teorii ekonomicznych Karola Marksa. Bruno za swoje przekonania został oskarżony o zdradę stanu oraz skazany na karę śmierci, której uniknął zbiegając do Szwajcarii. Ojciec Dietricha Adolf von Hildebrand był rzeźbiarzem, który w roku 1904 otrzymał tytuł szlachecki, a w roku 1917 tytuł Ekscelencji[2]. Zarówno on, jak i żona Irene (choć była wielką admiratorką etyki Kanta) i ich córki, nie przejawiali żadnych poważnych zainteresowań wiarą. Wartości estetyczne uważali za najważniejsze. Oficjalnie byli protestantami, ale nigdy nie uczestniczyli w nabożeństwach ani nie rozważali żadnych spraw religijnych[4]. Dietricha martwił relatywizm etyczny, skłonność do panteizmu oraz moralna nieświadomość ojca[5]. Adolf do końca życia był osobą, która nie odnalazła pełni wiary, ale z wielkim szacunkiem podchodził do życia. Zdecydowanie odrzucał stosowanie sztucznej kontroli urodzeń, ponieważ uważał, że „ingerowanie w tajemnice natury byłoby czymś wstrętnym”[6].

Dom rodzinny rozwinął w Dietrichu umiłowanie do literatury i muzyki. Był zauroczony sonatami Beethovena i Mozarta wykonywanymi przez siostry i muzyką kameralną, którą jego ojciec grywał z przyjaciółmi[7]. Razem z matką Irene czytał dzieła Homera, Platona, Goethego i Schillera[8]. W szkole był uczniem zdolnym i nad wiek rozwiniętym, lecz zawsze ważniejsze od nauki było dla niego życie osobiste i religijne[9].

Sam Dietrich od wczesnego dzieciństwa był osobą wierzącą. W wieku lat pięciu powiedział swojej sceptycznej siostrze: „Ja tobie przysięgam, że Chrystus jest Bogiem”. Nie znosił ludzi, którzy lekceważyli religię lub się z niej naśmiewali. Później stwierdził, że ów brak szacunku sprawia, że „umysł staje się ślepy, serce ociężałe, a stan ten dusi w zarodku jakąkolwiek odpowiedź na wartość”[10]. Mając sześć lat, Dietrich został ochrzczony przez protestanckiego pastora[11].

W roku 1912 w protestanckim zborze poślubił Margarete Gretchen Denck, z którą miał syna Franza[12] i obronił pracę doktorską o temacie Natura działania moralnego, na której okładce Edmund Husserl napisał „wspaniała praca”[13].

Nawrócił się wraz z żoną na katolicyzm w 1914 roku[14] i od tego czasu aż do śmierci codziennie przyjmował Komunię Świętą. Początkowa reakcja jego otoczenia na zmianę wiary była bardzo negatywna. Rodzice i dwaj szwagrowie odmówili wszelkiego kontaktu z nim[15], a Husserl stwierdził, że „filozofia straciła wielki talent: Dietrich von Hildebrand został rzymskim katolikiem” i po nawróceniu Dietricha prawie w ogóle się z nim nie kontaktował[16]. Z czasem otoczenie Dietricha zmieniło swój stosunek do katolicyzmu. Aż na początku lat dwudziestych wszystkie dzieci Adolfa von Hildebranda, trzech jego zięciów i jego synowa wstąpili do Kościoła[17]. Ogółem za życia Dietricha ponad stu jego przyjaciół i znajomych zostało katolikami[18].

Na przekonania Dietricha znacznie wpłynął Max Scheler. Katolickie poglądy Schelera przekonały Dietricha, że Kościół otrzymał i zachował pełnię Prawdy objawionej[19]. Scheler zmodyfikował również poglądy polityczne Hildebranda. Początkowo Dietrich pod wpływem swojego prywatnego nauczyciela Aloisa Fischera, który żył w biedzie, solidaryzował się z socjalizmem. Lecz Scheler uświadomił swojemu uczniowi niebezpieczeństwo ziemskiego mesjanizmu i możliwość potrzebnej przemiany tylko przez uświęcenie każdej indywidualnej osoby, która może nastąpić dzięki łasce udzielanej za pośrednictwem Kościoła[20].

Na początku I wojny światowej pracował w jednostce Czerwonego Krzyża jako asystent lekarza[21], a pod koniec w roku 1918 gdy nie zezwolono na przedłużenie pełnienia tej funkcji ku swojej rozpaczy został zaciągnięty do armii[22]. Otrzymał pozwolenie na przerwanie swojego pobytu w armii, gdy otrzymał list informujący o przyjęciu jego pracy habilitacyjnej i że musi pojechać do Monachium, aby zdać egzamin[23]. Obronił pracę habilitacyjną o temacie Moralność i poznanie wartości etycznych i po wygłoszeniu wykładu o istocie kary, po którym gratulowano mu, że „miał odwagę wspomnieć imię Boże”, oficjalnie dołączył do kadry uniwersyteckiej w Monachium[24].

Po I wojnie światowej był zaniepokojony rewolucją listopadową, w wyniku której abdykował Wilhelm II Hohenzollern. Hildebrand utrzymywał bliskie relacje rodziną cesarską. Był gorliwym monarchistą i zwolennikiem cesarza Karola, którego uważał za świętego[25].

W roku 1919 Hildebrand złożył wizytę rezydującemu w Zizers Polakowi generałowi Jezuitów ojcowi Włodzimierzowi Ledóchowskiemu. Dietrich stwierdził, że „jest to wyjątkowy człowiek o ponadprzeciętnej inteligencji i potężnej osobowości, który promieniował głębokim życiem duchowym”. Po tym spotkaniu udał się do Saint Moritz, gdzie zachorował na grypę hiszpankę, przez którą był bliski śmierci[26].

Radykalnie występował przeciw nazizmowi i komunizmowi. Postrzegał oba te systemy jako „bliźniaczych braci w niegodziwości” przejawiających ten sam materializm, to samo ubóstwienie państwa, ten sam totalitaryzm i ten sam ateizm[27]. Twierdził, że jakakolwiek próba stworzenia wspólnoty kosztem pojedynczej osoby byłaby całkowicie błędna i wynikałaby z niezrozumienia natury wspólnoty. Wskazywał na grozę antypersonalizmu i na niezgodność tych ideologii z katolicyzmem, jednocześnie potępiając liberalny indywidualizm[28]. Na antynazistowskie poglądy Dietricha wpłynął profesor, który początkowo kierował jego pracą habilitacyjną Friedrich Wilhelm Foerster. Ten otwierał oczy na niebezpieczeństwa pruskiego militaryzmu i groźbę, jaką kult bezwzględnej siły stanowi dla kręgosłupa moralnego Niemiec[29]. Dietrich znajdował się na czarnej liście nazistów[30]. Donosił na niego bezpośrednio Hitlerowi Franz von Papen[31].

Uważał, że hierarchowie Kościoła zbyt łagodnie potępiają narodowy socjalizm. Domagał się, aby biskupi w Niemczech bez jakichkolwiek kompromisów sprzeciwili się temu systemowi słowami non possumus, potępili wszystkie zbrodnie i przywrócili anatemę nałożoną na Nazismus[6].

Gdy Hitler doszedł do władzy w 1933 roku, Dietrich wraz z żoną i synem uciekli do Wiednia. Tam, przy wsparciu kanclerza Engelberta Dollfussa założył i redagował antynazistowski tygodnik Der Christliche Ständestaat[32], za co został zaocznie skazany na śmierć przez nazistów. Otrzymywał liczne anonimowe listy, które były obelżywe i zawierały pogróżki. Sugerowano w nich nawet, że powinien być powieszony „na swoich własnych jelitach”[33]. Nazistowska propaganda przypisała mu określenie „Żyd Hildebrand”[34]. W roku 1935 został profesorem Uniwersytetu Wiedeńskiego. Podczas jego pierwszego wykładu miała miejsce gwałtowna demonstracja przeciwko jego osobie zorganizowana przez kadrę profesorską nawołującą, aby studenci przyszli z pałkami i pobili niechcianego Hildebranda. Podczas ponad trzydziestu miesięcy pracy Dietricha na uczelni, pronazistowscy profesorowie mieli zwyczaj ostentacyjnie odwracać się i odmawiać podania mu ręki[35].

Gdy Hitler zajął Austrię w 1938, Hildebrand ponownie został zmuszony do ucieczki. Spędził jedenaście miesięcy w Szwajcarii, niedaleko Fryburga, do której mógł się udać dzięki dziedzicznemu obywatelstwu uzyskanemu przez dziadka[36]. Potem przeniósł się do Fiac we Francji, niedaleko Tuluzy, gdzie wykładał na Katolickim Uniwersytecie w Tuluzie. Gdy naziści najechali Francję w 1940 roku, zaczął się ukrywać, póki po wielu trudach i bohaterskiej pomocy Francuzów, m.in Edmonda Micheleta, udało mu się zbiec wraz z żoną, synem i synową do Portugalii. Stamtąd udali się statkiem do Brazylii a potem w 1940 do Nowego Jorku, gdzie Hildebrand podjął pracę wykładowcy filozofii na prywatnym jezuickim Uniwersytecie Fordham w Rose Hill, Bronx.

Dietrich von Hildebrand był pierwszym katolickim myślicielem, który publicznie bronił encykliki Pawła VI Humanae vitae przed bardzo nieprzychylną prasą[37].

Hildebrand przeszedł na emeryturę w 1960 i resztę życia spędził na pracy naukowej. Jest autorem kilkudziesięciu książek, napisanych zarówno po angielsku jak i po niemiecku. Był jednym z założycieli towarzystwa tradycjonalistów katolickich Una Voce America. Zmarł po długiej walce z chorobą. Po śmierci pierwszej żony Margaret Denck (umarła w 1957), od 1959, był żonaty z Alice von Hildebrand (urodzona w 1923), która, podobnie jak on, jest filozofem i teologiem.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Actual Questions in the Light of Eternity, 1931.
  • Celibacy and the crisis of faith, Franciscan Herald Press, 1971.
  • Christian Ethics, McKay, 1952; wyd. późniejsze: Ethics, Franciscan Herald Press, Chicago 1973, ss. 470.
  • Fundamental Moral Attitudes, Longmans, 1950.
  • Graven Images: Substitutes for True Morality, with Alice M. Jourdain, McKay, 1957.
  • Humility: Wellspring of Virtue.
  • In Defense of Purity; an Analysis of the Catholic Ideals of Purity and Virginity, Longmans, Green and Co., 1931.
  • Jaws of Death: Gate of Heaven, 1976.
  • Liturgy and Personality, Longmans, 1943.
  • Love, Marriage, and the Catholic Conscience: Understanding the Church's Teachings on Birth Control.
  • Man and Woman: Love & the Meaning of Intimacy, Franciscan Herald Press, 1966.
  • Making Christ's Peace a Part of Your Life.
  • Marriage: The Mystery of Faithful Love, 1929.
  • Metaphysics of Community, 1930.
  • Morality and Situation Ethics, z A. Hildebrand, Franciscan Herald Press, Chicago 1966, ss. 191.
  • Mozart, Beethoven, Schubert, J. Habbel, 1961.
  • Not as the World Gives; St. Francis' Message to Laymen Today, Franciscan Herald Press, 1963.
  • Transformation in Christ, Longmans, 1948.
  • True Morality and Its Counterfeits, z Alice Jourdain, McKay, 1955.
  • The Art of Living, with Alice von Hildebrand, Franciscan Herald Press, 1965.
  • The Devastated Vineyard, 1973.
  • The encyclical Humanae vitae, a sign of contradiction; an essay on birth control and Catholic conscience, Franciscan Herald Press, 1969.
  • The Essence of Philosophical Research and Knowledge, 1934.
  • The Heart: an Analysis of Human and Divine Affectivity, Franciscan Herald Press, 1977.
  • The New Tower of Babel, P. J. Kenedy, 1953.
  • The Trojan Horse in the City of God: The Catholic Crisis Explained, Franciscan Herald Press, 1967.
  • What is Philosophy?, Franciscan Herald Press, 1973.

Publikacje przetłumaczone na język polski[edytuj | edytuj kod]

  • Czym jest filozofia?, przeł. P. Mazanka, J. Sidorek, WAM, Kraków 2011, ss. 232.
  • Koń Trojański w Mieście Boga, Fronda, Warszawa 2013, ss. 392.
  • Metafizyka wspólnoty, przeł. J. Zychowicz, WAM, Kraków 2012, ss. 256.
  • Przemienienie w Chrystusie, przeł. J. Zychowicz, Znak, Kraków, 1982, ss. 372.
  • Serce. Rozważania o uczuciowości ludzkiej i uczuciowości Boga-Człowieka, przeł. J. Koźbiał, W drodze, Poznań 1985, ss. 200.
  • Spustoszona winnica, Fronda, Warszawa 2013, ss. 288.
  • Sztuka życia, Klub Książki Katolickiej, 2002.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Video[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Joseph Ratzinger: Przedmowa. W: Alice von Hildebrand: Dusza lwa. tłum. Jan Franczak. Warszawa-Ząbki: Fronda, 2008, s. 11.
  2. 2,0 2,1 Hildebrand 2008 ↓, s. 20.
  3. Hildebrand 2008 ↓, s. 27-28.
  4. Hildebrand 2008 ↓, s. 62.
  5. Hildebrand 2008 ↓, s. 56-57.
  6. 6,0 6,1 Hildebrand 2008 ↓, s. 230.
  7. Hildebrand 2008 ↓, s. 45.
  8. Hildebrand 2008 ↓, s. 52.
  9. Hildebrand 2008 ↓, s. 44.
  10. Hildebrand 2008 ↓, s. 63.
  11. Hildebrand 2008 ↓, s. 64.
  12. Hildebrand 2008 ↓, s. 133.
  13. Hildebrand 2008 ↓, s. 135.
  14. Hildebrand 2008 ↓, s. 158.
  15. Hildebrand 2008 ↓, s. 159.
  16. Hildebrand 2008 ↓, s. 203-204.
  17. Hildebrand 2008 ↓, s. 163.
  18. Hildebrand 2008 ↓, s. 172.
  19. Hildebrand 2008 ↓, s. 80.
  20. Hildebrand 2008 ↓, s. 82-83.
  21. Hildebrand 2008 ↓, s. 176.
  22. Hildebrand 2008 ↓, s. 196.
  23. Hildebrand 2008 ↓, s. 200.
  24. Hildebrand 2008 ↓, s. 201.
  25. Hildebrand 2008 ↓, s. 306.
  26. Hildebrand 2008 ↓, s. 206-207.
  27. Hildebrand 2008 ↓, s. 268.
  28. Hildebrand 2008 ↓, s. 263.
  29. Hildebrand 2008 ↓, s. 182.
  30. Hildebrand 2008 ↓, s. 257.
  31. Hildebrand 2008 ↓, s. 266.
  32. Hildebrand 2008 ↓, s. 299.
  33. Hildebrand 2008 ↓, s. 304.
  34. Hildebrand 2008 ↓, s. 322.
  35. Hildebrand 2008 ↓, s. 325-328.
  36. Hildebrand 2008 ↓, s. 21.
  37. Dietrich von Hildebrand: The Encyclical Humanae Vitae: A Sign of Contradiction. Chicago: Franciscan Herald Press, 1969.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Alice von Hildebrand: Dusza lwa. tłum. Jan Franczak. Warszawa-Ząbki: Fronda, 2008. ISBN 978-83-60335-07-9.