Dilofozaur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dilofozaur
Dilophosaurus
Welles, 1970
Dilophosaurus wetherilli, Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego
Dilophosaurus wetherilli, Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada zauropsydy
Podgromada diapsydy
Nadrząd dinozaury
Rząd dinozaury gadziomiedniczne
Podrząd teropody
Rodzina Dilophosauridae
Rodzaj dilofozaur
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Dilofozaur (Dilophosaurus) - rodzaj teropoda z rodziny dilofozaurów (Dilophosauridae).

Nazwa rodzajowa Dilophosaurus oznacza dwugrzebieniastego jaszczura.

Opis[edytuj | edytuj kod]

szkielet Dilophosaurus wetherilli (Royal Ontario Museum, Toronto)

Dilofozaur był myśliwym o lekkiej budowie ciała, potężnych kończynach tylnych i bardzo długim ogonie. Miał około 6 m długości i ważył około 0,5 tony. Charakterystyczną cechą budowy jego ciała były dwa półkoliste grzebienie, wyrastające ze szczytu czaszki, które były prawie tak cienkie jak papier i zaczynały się za linią nozdrzy a kończyły za oczami. Ich funkcja nie została jak dotąd wyjaśniona. Prawdopodobnie służył do rozróżniania płci. Inną cechą czaszki dilofozaura, spotykaną też u innych przedstawicieli nadrodziny Coelophysoidea, jest odstęp między kością szczękową a kością przedszczękową, nadający głowie zwierzęcia kształt nieco podobny do głowy krokodyla. Zdaniem części naukowców, istnienie tego odstępu sprawiało, że połączenie szczęki i kości przedszczękowej u dilofozaura było zbyt słabe, by wytrzymać obciążenia powstające w czasie walki z dużą ofiarą. Jest to jednak kwestia, która pozostaje przedmiotem sporów. Innym argumentem, który jest przytaczany przez część naukowców jako potwierdzenie słuszności powyższej tezy, jest fakt, że choć szczęki dilofozaura były wyposażone w długie, ostre i szpiczaste zęby, to ich budowa wskazuje na to, że dilofozaury nie mogły przy ich pomocy polować na duże zwierzęta. Jest możliwe, że swoje ofiary dilofozaur uśmiercał dość długimi łapami zakończonymi pazurami. Mógł polować między innymi na młode roślinożerne dinozaury albo wręcz żywić się padliną.

Większość naukowców zalicza dilofozaura do nadrodziny Coelophysoidea, tym samym uznając go za krewnego takich teropodów, jak celofyz czy megapnozaur. Z kolei ta nadrodzina tradycyjnie jest zaliczana do szerszego kladu ceratozaurów, razem z m.in. ceratozaurem i rodziną abelizaurów. Niektóre nowsze badania sugerują jednak, że tradycyjnie rozumiane ceratozaury są grupą parafiletyczną, a ceratozaur i abelizaury są bliżej spokrewnione z tetanurami niż z Coelophysoidea. Analizy paleontologa Olivera Rauhuta sugerują, że dilofozaur może w istocie nie należeć do Coelophysoidea i być bliżej spokrewnionym z kladem obejmującym bardziej zaawansowane ceratozaury i tetanury[1]; także Smith i współpracownicy (2007) przeprowadzili analizę kladystyczną, z której wynika, iż D. wetherilli nie należy do celofyzoidów, lecz razem z "D." sinensis oraz drakowenatorem i kriolofozaurem tworzy klad siostrzany do grupy obejmującej tetanury i ceratozaury[2]. Natomiast z analizy Carrano, Bensona i Sampsona (2012) wynika przynależność D. wetherilli do Coelophysoidea[3].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Dilofozaur występował na początku okresu jurajskiego (około 200-191 mln lat temu) na obszarze dzisiejszej Ameryki Północnej i Europy. Skamieniałości dilofozaura zostały znalezione w USA na obszarze stanu Arizona. Na obszarze Polski w Górach Świętokrzyskich oraz w Szwecji znalezione zostały jego tropy.

Historia odkryć[edytuj | edytuj kod]

Rekonstrukcja w Combe Martin Wildlife and Dinosaur Park, Anglia

Pierwsze skamieniałości tego dinozaura, bez charakterystycznego podwójnego grzebienia na czaszce, odkryto w 1942 roku na obszarze północnej Arizoniy w USA. Okaz ten został opisany w 1954 r. przez Samuela Wellesa pod nazwą Megalosaurus wetherilli. Dopiero kolejne, późniejsze odkrycie bardziej kompletnej czaszki z zachowanym grzebieniem, doprowadziło do zaklasyfikowania dilofozaura jako odrębnego rodzaju. Jedynym gatunkiem, który z pewnością można zaliczyć do tego rodzaju jest gatunek typowy, D. wetherilli. Znany ze skamieniałości odkrytych w Chinach (Yunnan) gatunek Dilophosaurus sinensis na tyle różni się od D. wetherilli, że zdaniem części naukowców może nie należeć do rodzaju Dilophosaurus[4]. Dong (2003) stwierdził podobieństwo między D. sinensis a znanym z nielicznych skamieniałości sinozaurem (Sinosaurus, nomen dubium)[5]. Według analizy Smitha i współpracowników (2007) D. wetherilli był bliżej spokrewniony z rodzajami Cryolophosaurus i Dracovenator niż z "D." sinensis[2], natomiast z analizy Carrano i współpracowników (2012) wynika, że "D." sinensis był bazalnym tetanurem[3]. Xing i współpracownicy (2013) zsynonimizowali "D." sinensis z Sinosaurus triassicus[6]. Tropy należące do dilofozaura zostały odnalezione w Górach Świętokrzyskich w okolicach Sołtykowa, przez polskiego paleontologa Gerarda Gierlińskiego.

Przypisy

  1. Oliver W. M. Rauhut. The interrelationships and evolution of basal theropod dinosaurs. „Special Papers in Palaeontology”. 69, s. 1–213, 2003 (ang.). 
  2. 2,0 2,1 Nathan D. Smith, Peter J. Makovicky, William R. Hammer, Philip J. Currie. Osteology of Cryolophosaurus ellioti (Dinosauria: Theropoda) from the Early Jurassic of Antarctica and implications for early theropod evolution. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 151 (2), s. 377–421, 2007. doi:10.1111/j.1096-3642.2007.00325.x (ang.). 
  3. 3,0 3,1 Matthew T. Carrano, Roger B. J. Benson i Scott D. Sampson. The phylogeny of Tetanurae (Dinosauria: Theropoda). „Journal of Systematic Palaeontology”. 10 (2), s. 211–300, 2012. doi:10.1080/14772019.2011.630927 (ang.). 
  4. Lamanna, M.C., J.B. Smith, Y. Hailu, T.R. Holtz Jr., and P. Dodson (1998). "A reassessment of the Chinese theropod dinosaur Dilophosaurus sinensis." Journal of Vertebrate Paleontology 18(3, suppl.): 57A.
  5. Dong Z. (2003) "Contributions of new dinosaur materials from China to dinosaurology." Memoir of the Fukui Prefectural Dinosaur Museum. Number 2 pp. 123-131.
  6. LiDa Xing, Phil R. Bell, Bruce M. Rothschild, Hao Ran, JianPing Zhang, ZhiMing Dong, Wei Zhang, Philip J. Currie. Tooth loss and alveolar remodeling in Sinosaurus triassicus (Dinosauria: Theropoda) from the Lower Jurassic strata of the Lufeng Basin, China. „Chinese Science Bulletin”, 2013. doi:10.1007/s11434-013-5765-7 (ang.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Welles, S. P. (1954) "New Jurassic dinosaur from the Kayenta Formation of Arizona" Bulletin of the Geological Society of America, vol. 65, pp. 591-598
  • Welles, S. P. (1970) "Dilophosaurus (Reptilia: Saurischia), a new name for a dinosaur." Journal of Paleontology, vol. 44, no. 5. p. 989
  • Welles, S. P. (1984) "Dilophosaurus wetherilli (Dinosauria: Theropoda) osteology and comparisons" Palaeontographica. Beiträge zur Naturgeschichte der Vorzeit. Abteilung A: Paläozoologie, Stratigraphie Vol. 185, pp. 85-180

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]