Dimetylosulfotlenek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dimetylosulfotlenek
Dimetylosulfotlenek Dimetylosulfotlenek
Dimetylosulfotlenek
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C2H6OS
Masa molowa 78,13 g/mol
Wygląd higroskopijna bezbarwna ciecz lub kryształy[2]
Identyfikacja
Numer CAS 67-68-5
PubChem 679[6]
DrugBank DB01093[3]
Podobne związki
Podobne związki aceton, siarczek dimetylu (DMS), chlorek tionylu
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC G04 BX13
M02 AX03
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Dimetylosulfotlenek (DMSO, z ang. dimethyl sulfoxide), (CH3)2SOorganiczny związek chemiczny z grupy sulfotlenków. Stosowany jest jako odczynnik analityczny i chemiczny oraz jako rozpuszczalnik, m.in. w spektroskopii i chromatografii. Ma ponadto zastosowanie jako lek ze względu na właściwości przeciwzapalne[6]. Używany również jako krioprotektant[3].

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Rezonans chemiczny DMSO tworzący dipol

Ze względu na swoją polarność DMSO jest mieszalny z wodą i może służyć jako rozpuszczalnik innych związków polarnych np. chlorku sodu (NaCl). DMSO należy do klasy rozpuszczalników aprotycznych silnie solwatujących.

Reaktywność[edytuj | edytuj kod]

Atom siarki w DMSO może reagować jako centrum nukleofilowe wobec miękkich, a atom tlenu wobec twardych elektrofili[7]. Np. w reakcji z jodkiem metylu tworzy jodek trimetylosulfoksoniowy, [(CH3)3SO]I. Podobny jest produkt alkilowania DMSO za pomocą bromku metylu ([(Me)3S+O]Br), natomiast azotan, tosylan i brosylan metylu dają produkty O-alkilowania, tj. sole typu [Me2S+OMe]X[7]:

(CH3)2SO + CH3X → [(CH3)3SO]X (X = I, Br)
(CH3)2SO + CH3X → [(CH3)2SOCH3]X (X = ONO2, Ts, Bs)

Związki trimetylosulfoksoniowe są stosunkowo trwałe i można je krystalizować z wody, natomiast pochodne O-metylowe ulegają w wodzie szybkiej hydrolizie[8]. Sole trimetylosulfoksoniowe po odprotonowaniu np. wodorkiem lub wodorotlenkiem sodu tworzą ylid siarkowy (metylid dimetyloksosulfoniowy, (CH3)2S(O)CH2)[9]:

[(CH3)3SO]I + NaOH → (CH3)2S(O)CH2 + NaI + H2O

Ylid ten wykorzystywany jest do przyłączania grupy metylenowej do wiązania podwójnego (reakcja Johnsona-Coreya-Chaykovsky'ego)[10][11].

DMSO w tandemie z czynnikami aktywującymi (np. DCC lub chlorek oksalilu) jest stosowany w chemii organicznej jako łagodny czynnik utleniający[12][13], np. w reakcjach utleniania Pfitznera–Moffatta i Swerna:

Utlenianie Pfitznera–Moffatta
Utlenianie Swerna

Pod wpływem czynników acylujących, np. bezwodnika octowego, DMSO ulega O-acylowaniu i przegrupowaniu Pummerera[14]:

Przegrupowanie Pummerera

Toksyczność[edytuj | edytuj kod]

DMSO jest inhibitorem acetylocholinoesterazy oraz powoduje rozpad czerwonych ciałek krwi. W organizmie ludzkim ulega on metabolizmowi do sulfidu dimetylowego (Me2S)i sulfonu dimetylowego (Me2SO2). LD50 wynosi 10–20 g/kg masy ciała (np. 14,5 g/kg, szczur, doustnie[15]). Według kryteriów IARC nie wykazuje działania rakotwórczego, natomiast według kryteriów RTECS jego działanie rakotwórcze jest niejednoznaczne[15].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dimetylosulfotlenek (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  3. 3,0 3,1 3,2 Dimetylosulfotlenek – karta leku (DB01093) (ang.). DrugBank.
  4. 4,0 4,1 Dimetylosulfotlenek (ang.) w bazie ChemIDplus. United States National Library of Medicine. [dostęp 2012-07-29].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 Dimetylosulfotlenek (ang.). The Chemical Database. The Department of Chemistry, University of Akron. [dostęp 2012-07-29].
  6. 6,0 6,1 Dimetylosulfotlenek – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  7. 7,0 7,1 Julie Forrester, Ray V. H. Jones, Peter N. Preston, Elizabeth S. C. Simpson. Generation of trimethylsulfonium cation from dimethyl sulfoxide and dimethyl sulfate: implications for the synthesis of epoxides from aldehydes and ketones. „J. Chem. Soc., Perkin Trans. 1”, s. 2289-2291, 1995. doi:10.1039/P19950002289. 
  8. Stanley G. Smith, S. Winstein. Sulfoxides as nucleophiles. „Tetrahedron”. 3 (3), s. 317-319, 1958. doi:10.1016/0040-4020(58)80032-0. 
  9. Phosphorus and sulfur ylide formation: Preparation of 1-benzoyl-2-phenylcyclopropane and 1,4-diphenyl-1,3-butadiene by phase transfer catalysis. „J. Chem. Educ.”. 62, s. 267, 1985. doi:10.1021/ed062p267. 
  10. A. William Johnson, Robert B. LaCount. The Chemistry of Ylids. VI. Dimethylsulfonium Fluorenylide-A Synthesis of Epoxides. „J. Am. Chem. Soc.”. 83 (2), s. 417-423, 1961. doi:10.1021/ja01463a040. 
  11. E. J. Corey, Michael Chaykovsky. Dimethylsulfoxonium Methylide. „J. Am. Chem. Soc.”. 84 (5), s. 867-868, 1962. doi:10.1021/ja00864a040. 
  12. Epstein WW, Sweat FW. Dimethyl Sulfoxide Oxidations. „Chemical Reviews”. 67 (3), s. 247–260, 1967. doi:10.1021/cr60247a001. PMID 6042131. 
  13. Tidwell TT.. Oxidation of Alcohols by Activated Dimethyl Sulfoxide and Related Reactions: An Update. „Synthesis”. 1990 (10), s. 857–870, 1990. doi:10.1055/s-1990-27036. 
  14. Arnaldo Dossena, Rosangela Marchelli, Giuseppe Casnati. New system for ‘activation’ of dimethyl sulphoxide in Pummerer-like reactions. „J. Chem. Soc., Chem. Commun.”, s. 370-371, 1979. doi:10.1039/C39790000370. 
  15. 15,0 15,1 Dimetylosulfotlenek (ang. • pol.) w katalogu produktów Sigma-Aldrich.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.