Disciplina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alegoryczne wyobrażenie dyscypliny cesarza Hadriana na jego sestercu

Disciplina (Discipulina[1]) – jedno z pomniejszych bóstw mitologii rzymskiej, personifikacja dyscypliny[2].

Łacińskie pojęcie dyscypliny obejmowało więcej znaczeń, odnosząc się do wiedzy i wykształcenia, dobrego wyszkolenia i nabycia określonych umiejętności, opanowania i zdecydowania, a także do unormowanego trybu życia. Bogini stanowiła uosobienie tych wartości.

Kult[edytuj | edytuj kod]

Bóstwo cieszyło się szczególną popularnością wśród żołnierzy, zwłaszcza strzegących granic cesarstwa rzymskiego.[3] Jego ołtarze odnaleziono w Wielkiej Brytanii i Afryce Północnej. Poświęcony był mu fort Cilurum na Wale Hadriana, o czym świadczą odnalezione tam inskrypcje[4]. W strefie Wału odkryto również liczne ołtarze: aż dwa w Corbridge, pojedyncze w Greatchesters, Chester, Castlesteads, Birrens, Bewcastle i Bertha. Wiadomo, że wystawiano je bóstwu oficjalnie i na terenie rzymskiego obozu zwykle umieszczano w budynku kwatery głównej (praetorium), gdzie znajdowało się miejsce kultu[5]. Konkretne wyobrażenia Discipliny nie są znane: na pomnikach podawano w inskrypcjach tylko jej miano, poza tym (np. na medalionach, monetach) przedstawiano ją alegorycznie.

Rola w armii[edytuj | edytuj kod]

Czciciele Discipliny kierowali się zasadami frugalitas, severitas i fides – gospodarności, surowych wymagań i wierności. Oddany jej żołnierz oszczędzał pieniądze, czas i siły. Był skoncentrowany i zdecydowany, wierny swej jednostce, armii, oficerom, a także ludowi rzymskiemu (populus Romanus). Gorliwym kontynuatorem starań Trajana w ożywianiu i podnoszeniu dyscypliny wojskowej był Hadrian. Biograf jego podaje, że „pragnąc bardziej pokoju niż wojny, ćwiczył wojsko, tak jakby zagrażała wojna, kształcąc je na przykładach własnej wytrzymałości. (...) Po cezarze Oktawianie on właśnie wzmógł karność (...) określiwszy dokładnie zarówno obowiązki żołnierzy, jak i wydatki. (...) Przykładem swej cnoty żołnierskiej zachęcał innych: w pełnym uzbrojeniu szedł pieszo nawet dwadzieścia tysięcy kroków...” (tj. ok. 30 km). Dbał także o nominacje odpowiednich ludzi na dowódców, „usuwał zewsząd wszelkie przedmioty zbytku, ulepszał wreszcie broń i sprzęt żołnierski”[6].

Przypisy

  1. Od tej formy pochodzi discipulus – uczeń.
  2. Eileen Holland: Holland's Grimoire of Magical Correspondences: A Ritual Handbook, dz. cyt. w bibliografii.
  3. Paul Erdkamp: A Companion to the Roman Army, dz. cyt. poniżej.
  4. C.Michael Hogan (2007) Hadrian's Wall, ed. A. Burnham, The Megalithic Portal.
  5. Frank Graham: Hadrian's Wall in the Days of the Romans. Wrens Park Publ., 2003, s. 272-3.
  6. Eliusz Spartianus w Historia Augusta, Hadrian 10 (Historycy cesarstwa rzymskiego, dz. cyt. poniżej, s. 34).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Eileen Holland, Holland's Grimoire of Magical Correspondences: A Ritual Handbook, Career Press, 2005. ISBN 1564148319
  • Paul Erdkamp: A Companion to the Roman Army, Blackwell Publishing, 2007. ISBN 140512153X
  • S. W. Stevenson, C. R. Smith, F. W. Madden: A Dictionary of Roman Coins, Republican and Imperial. London: G. Bell & Sons, 1889, s. 333.
  • Historycy cesarstwa rzymskiego. Życiorysy cesarzy od Hadriana do Numeriana. Tłum. H. Szelest. Warszawa: Czytelnik, 1966.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]