Dmytro Doncow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dmytro Doncow
Dmytro Doncow.jpg
Data i miejsce urodzenia 30 sierpnia 1883
Melitopol
Data i miejsce śmierci 30 marca 1973
Montreal

Dmytro Iwanowycz Doncow (ukr. Дмитро Іванович Донцов, ur. 30 sierpnia 1883 w Melitopolu, zm. 30 marca 1973 w Montrealu) – ukraiński pisarz, dziennikarz, działacz polityczny, doktor prawa. Twórca ukraińskiej koncepcji nacjonalizmu, przyjętej w latach 30. XX wieku przez Organizację Ukraińskich Nacjonalistów za podstawę ideologiczną działalności politycznej, a porzuconej w 1943[1].

Postulował zwrot polityki ukraińskiej na Zachód - całkowite zerwanie więzów politycznych i kulturalnych Ukraińców z Rosją i bliską współpracę z Europą Zachodnią.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Dmytra pochodziła z Ukrainy Słobodzkiej, jednak jego ojciec odziedziczył 1500 dziesięcin ziemi w guberni taurydzkiej, przeprowadził się z rodziną do Melitopola, i zajął sprzedażą maszyn rolniczych. Rodzice zmarli w roku 1894 i 1895, musiał więc wcześnie się usamodzielnić. Ukończył szkołę średnią w Carskim Siole, i w 1900 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Petersburgu, tam też działał w Hromadzie i w Ukraińskiej Partii Rewolucyjnej.

Lata 1905-1914[edytuj | edytuj kod]

W roku 1905 aresztowany za działalność rewolucyjną, wyszedł na wolność w styczniu 1906 na mocy powszechnej amnestii. Przeniósł się do Kijowa, gdzie wstąpił w szeregi Ukraińskiej Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej (USDRP), z którą to partią był związany do 1914 roku. Ponownie aresztowany trafia na osiem miesięcy do aresztu. W 1906 na łamach moskiewskiej "Ukrainskoj Żyzni" opublikował pierwszy artykuł, w 1910 wydał pierwszą książkę "Szkoła i relihija".

Wskutek prześladowań władz carskich (aresztowanie w 1907), w 1908 wyjechał do Lwowa, a w latach 1909-1911 kontynuował studia prawnicze w Wiedniu.

W 1913 we Lwowie opublikował pracę "Suczasne polityczne położennia naciji i naszi zawdannia", będącą zapisem referatu wygłoszonego na II Ogólnoukraińskim Zjeździe Studenckim w lipcu 1913. Jednoznacznie opowiedział się w niej za odseparowaniem Ukrainy od Rosji i współpracą z Austro-Węgrami, prezentował proeuropejską orientację kulturową.

Lata 1914-1939[edytuj | edytuj kod]

W 1914 brał udział w organizowaniu we Lwowie Związku Wyzwolenia Ukrainy, następnie przeniósł się do Berlina, gdzie w latach 1914-1916 kierował Służbą Informacyjną Ukraińskiego Klubu Parlamentarnego Rady Państwa w Wiedniu, wydając równocześnie biuletyn "Korrespondenz". W tym okresie skierował do niemieckich kół politycznych trzy memoriały o konieczności utworzenia państwa ukraińskiego.

Między rokiem 1916 a 1917 był kierownikiem biura Narodów Rosji w Bernie i wydawcą biuletynu tegoż biura. Po wybuchu rewolucji lutowej w Rosji wyjechał do Lwowa, gdzie uzyskał na wydziale prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza doktorat.

Po przeprowadzce do Kijowa, objął kierownictwo biura prasowego rządu hetmana Pawła Skoropadskiego i kierował Ukraińską Agencją Telegraficzną.

Po obaleniu Hetmanatu i restytucji Ukraińskiej Republiki Ludowej kierował w latach 1919-1921 sekcją prasową i informacyjną misji dyplomatycznej URL w Bernie.

Od 1922 roku do 1939 roku mieszkał we Lwowie. Wydał tam pisma: "Literaturno-naukowyj wistnyk" (1922-1932), "Zahrawa" (1923-1924) i "Wistnyk" (pismo skrajnie nacjonalistyczne i antypolskie[2]) (1933-1939). Był współorganizatorem Ukraińskiej Partii Pracy Narodowej, która w roku 1925 weszła w skład UNDO. Doncow wycofał się wówczas z bieżącej działalności politycznej, skupiając się na pisarstwie i publicystyce. Jego publicystyka, przede wszystkim dotycząca USRR, pozwoliła mu rozwinąć się, i aspirować do tytułu lidera, zdolnego konsekwentnie rozumować w kategoriach ogólnoukraińskich, bez względu na różnice światopoglądowe czy mentalne dzielące Ukraińców galicyjskich i tych mieszkających w USRR.

Okres II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

2 września 1939 został aresztowany i uwięziony w Berezie Kartuskiej. Uwolniony po dwóch tygodniach w konsekwencji sowieckiego najazdu na Polskę. Z powodu represji policyjnych NKWD wobec działaczy ukraińskich emigrował przez Gdańsk i Berlin do Bukaresztu[3], gdzie przez dwa lata wydawał dziennik "Batava" (1940-1941).

W 1943 wyjechał do Pragi, gdzie pisał artykuły o tematyce ukraińskiej do prasy niemieckiej. Również w tym roku z powodu różnic ideologicznych rozeszły się drogi jego oraz kierownictwa OUN-B, które zmierzało do odrzucenia zasad ustroju autorytarnego i "czynnego nacjonalizmu" na rzecz ustroju demokratycznego. W 1943 Doncow napisał znaczącą pracę "Duch naszoji dawnyny".

Od maja 1945 przebywał w amerykańskiej strefie okupacyjnej, by przez Paryż, Londyn i Stany Zjednoczone Ameryki dostać się do Kanady.

Emigracja[edytuj | edytuj kod]

W latach 1949-1952 wykładał literaturę ukraińską na francuskojęzycznym Uniwersytecie w Montrealu oraz dużo publikował. Nie uczestniczył w ukraińskim życiu politycznym.

Zmarł w 1973 w Montrealu, i tam został pochowany.

Poglądy polityczne[edytuj | edytuj kod]

Jego poglądy polityczne ewoluowały od marksizmu (do 1914), przez woluntarystyczną filozofię jednostki i narodu ("czynny nacjonalizm", w latach 20. XX wieku), wzbogaconą w latach 30. o przekonanie o zbawczej roli faszyzmu, do poglądów konserwatywnych w latach 1938-1945[4].

Co najmniej od 1914 naczelnym celem politycznym jego działania było osiągnięcie niepodległości Ukrainy. Wraz ze zmianami jego orientacji politycznej zmieniało się jego rozumienie pojęcia narodu, jednak kilka politycznych założeń pozostawało niezmiennymi:

  • przekonanie o kulturowym, ideologicznym i politycznym antagonizmie pomiędzy Europą a Rosją (przypisywał temu wybuch obu wojen światowych)
  • uznanie w różnych narodach różnych "typów etniczno-psychologicznych", które miały być podstawą podziału na państwa w Europie
  • akceptacja zasady równowagi mocarstw, uzasadniającą istnienie państwa ukraińskiego jako wschodniej flanki Europy
  • uznanie samej polityki jako "gry interesów" za sferę decydującą w relacjach międzygrupowych.

Naród jako narzędzie postępu[edytuj | edytuj kod]

Doncow przewidywał powstanie po wojnie "Europy wolnych narodów". Podkreślał odpowiedzialność "narodów państwowych" za losy "narodów niepaństwowych", którymi one władają. Twierdził, że Ukraińcy mają własną tradycję historyczną (którą jest tradycja rewolucyjnego chłopstwa). Rewolucje uważał za pozytywne, a Rosję za zagrożenie europejskiej demokracji.

Ideologia[edytuj | edytuj kod]

Dmytro Doncow był twórcą doktryny przyjętej przez Organizację Ukraińskich Nacjonalistów. Jej główne tezy ogłosił w książce Nacjonalizm (1926). Zdecydowanie odrzuca w niej uniwersalizm, intelektualizm, humanitaryzm, liberalizm, demokratyzm i pacyfizm. Jego zdaniem nowa epoka będzie opierała się na takich założeniach jak: "instynkt", "wola", "autorytet", "wodzostwo". Doktryna opiera się na darwinizmie społecznym zakładającym że naród jest gatunkiem, który walczy o miejsce dla siebie tępiąc inne gatunki. W walce dochodzi do eliminacji słabszych kosztem silniejszych. Naród jako gatunek jest dla niego wartością najwyższą, ważniejszą od Boga[5]. Na czele narodu ukraińskiego miał stać "wódz nacji", mający do dyspozycji tzw. "mniejszość inicjatywną", której obowiązkiem było stosowanie "twórczej przemocy" wobec pozostałej masy narodu ukraińskiego. Według doktryny Doncowa, o państwo ukraińskie należało walczyć przy pomocy wszystkich bez wyjątku środków, w tym też drogą masowych mordów obcoplemieńców, którzy znaleźli się na ziemi ukraińskiej, oraz drogą likwidowania Ukraińców, którzy z takimi metodami działalności nie zgadzają się. ("Nacionalizm", Londyn, 1966, s. 283 inne fragmenty cytatów z Doncowa [6]).

Zdaniem Bogumiła Grotta tezy Nacjonalizmu, które autor ten interpretuje jako bliskie nazizmowi o charakterze faszystowskim wprowadziła w życie w 1929 r. powstająca Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów, co poskutkowało w latach II wojny światowej ludobójstwem Polaków i Żydów[5].

Dmytro Doncow - publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • 1913 – Nowoczesne moskalofilstwo «Модерне москвофільство»
  • 1913 – Aktualne polityczne położenie narodu i nasze obowiązki
  • 1919 – Kultura prymitywizmu: główne podstawy kultury rosyjskiej
  • 1921 – Postawy naszej polityki - «Підстави нашої політи­ки»,
  • 1921 - «Загра­ва
  • 1926 Mein Kampf "Моя боротьба" [tłumaczenie]
  • 1926 – Nacjonalizm - «Націоналізм»
  • 1928 – Polityka pryncypialna i oportunistyczna
  • 1922-1932 - «Літературно-Науковий Вісник» («ЛНВ») Lwów
  • 1933- «Вістник» Lwów
  • 1935 – Duch Ukrainy: ukraiński wkład w kulturę światową
  • 1938 – Gdzie szukać naszych historycznych tradycji
  • 1944 – Duch naszej starożytności
  • 1946 - publikacje w gazetach oraz magazynach emigracyjnych : «Український клич», «Хрестом і Мечем», «За який про­від?», «Росія чи Европа», «Рік 1918. Київ», «Кардинал Мерсіє – слуга Бога і нації», «Незримі скрижалі «Кобзаря», «Клич доби», «Московська отру­та», «Дві літератури нашої до­би». «Правда прадідів великих», «Туга за героїчним», «За яку революцію», «Заповіт Шевчен­ка» , «Шлях перемоги», «Гомін України», «Визвольний шлях», „Вісник ООЧСУ”, «Америка»
  • 1946 - 1977 «Мазепа і мазепинство», «Історія розвитку української державної ідеї», «Похід Карла XII на Україну», «Українська державна думка і Європа» «Поетка українського ресоджименту»
  • 1955 – Rosja czy Europa
  • 1957 – Od mistyki do polityki
  • 1966 – Nacjonalizm, Londyn, 1966

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dmytro Doncow. "Nacjonalizm"[7] . Księgarnia Akademicka. Kraków. 2008.
  • Encyclopedia of Ukraine, vol.1 (A-F) edited by V. Kubijovyič, Toronto 1984.
  • Jarosław Hrycak, Historia Ukrainy 1772-1999. Narodziny nowoczesnego narodu, Lublin 2000.
  • Markovsky-Nahaylo P., Dmytro Doncow. O politycznym debiucie nacjonalistycznego ideologa, (w:) Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace historyczne, z.102 pod red. M. Pułaskiego, Kraków 1993.
  • Tadeusz A. Olszański, Historia Ukrainy XX wiek, Warszawa.
  • Piotrowski T., Ukrainian integral nationalism chronological assessment and bibliography, Toronto 1997.
  • Wiktor Poliszczuk, Legal and political assessment of the OUN and UPA, Toronto 1997.
  • Wiktor Poliszczuk, Ideologia nacjonanlizmu ukraińskiego, Toronto 1996
  • Wiktor Poliszczuk, Doktryna Dmytra Doncowa - tekst i analiza, Toronto 2006
  • Tomasz Stryjek - "Ukraińska idea narodowa okresu międzywojennego", Wrocław 2000, ISBN 83-908946-5-3
  • Marek Waldenberg, Narody zależne i mniejszości narodowe w Europie Środkowo-Wschodniej, Warszawa 2000.
  • Roman Wysocki, Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów w Polsce w latach 1929-1939, Lublin 2003

Przypisy

  1. Tomasz Stryjek - "Ukraińska idea ...", s. 119
  2. Adolf Bocheński, Krytyka Jędrzeja Giertycha, Bunt Młodych 13/1933 za: Zanim powstała Kultura. Antologia tekstów Adolfa Marii Bocheńskiego poświęconych polskiej polityce wschodniej, opracował Kazimierz Michał Ujazdowski, Lublin 2006, s. 64.
  3. Jerzy Giedroyc : Dla mnie wielkim przeżyciem była historia Dmytro Doncowa, jednego z przywódców ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego, wybitnego publicysty i redaktora lwowskiego „Wistnyka” stojącego na stanowisku dosyć faszyzującym. Wiadomo, że problem ukraiński był w II RP zaogniony. Doncow w chwili wybuchu wojny siedział w Berezie, zamknięty przez premiera Sławoj-Składkowskiego. Został uwolniony przez Niemców, którzy rychło wywieźli go do Berlina i próbowali przeciągnąć na swoją stronę. Ale parę miesięcy później – na początku 1940 roku – Doncow zdołał przedostać się do polskiej ambasady w Bukareszcie. Pracowałem tam wtedy. Pamiętam zaskoczenie: przychodzę z rana do ambasady i widzę... czekającego Doncowa. Pytam, o co chodzi. On mówi: przyszedłem wziąć polski paszport. Tygodnik Powszechny 1998 [1]
  4. Tomasz Stryjek - "Ukraińska idea ...", s. 122
  5. 5,0 5,1 Bogumił Grott, Ukraiński nacjonalizm a polska polityka wobec Ukrainy i Ukraińców, [w:] Biuletyn IPN, nr. 7-8, lipiec-sierpień 2010 r., str. 35,38
  6. "Nacjonalizm" wydanie z roku 1926. "Fanatyzm narodowy to broń narodów silnych przy pomocy której dokonywane są wielkie czyny" (str. 218). "W historii siła jest jedynym miernikiem znaczenia, bowiem ona jest tym samym co życiowość, a życiowość oznacza prawo do życia - co oznacza bezapelacyjna prawdę. Racje ma silniejszy (str. 218) "Sensem życia jest posiadanie i panowanie; jego istota jest walka o przewagę, o rozrost i poszerzenie o potężność, bowiem żądza potężności jest właśnie żądzą życia" (str.233) "Dążenia które postrzegamy wśród ras ludzkich dążenia do zawładnięcia cudzych ziem, właściwe są wszystkim gatunkom organizmów" (str. 234) "Prawo przyrody jest prawem siły ekspansja jest nie tylko samoutwierdzeniem własnej woli życia ale jednocześnie zaprzeczeniem jej u innych" (str.235) "Wrogość jest nieunikniona, bowiem każda wola istnieje dla siebie jako różna i przeciwstawna innym silom" (str. 239). "Społeczeństwo, które odrzuca ekspansje jest w stanie upadku" (str240). "Wola życia i wola władzy przekształcają się w wole wojny. Wola wojny między narodami jest wieczna" (str. 243).
  7. Pierwsze kompleksowe tłumaczenie "Nacjonalizmu" Dmytro Doncowa przez Wiktora Poliszczuka, wydane w roku 2008, opatrzone komentarzem Wiktora Poliszczuka oraz przedmową prof. Bogumiła Grotta.