Dni wolne od pracy w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Dni wolne od pracy – określone kalendarzowo dni wolne od świadczenia pracy przez pracowników, które mogą być przeznaczone na odpoczynek lub załatwienie prywatnych spraw. Zbieg jednego dnia lub więcej dni wolnych od pracy z sobotą i niedzielą najczęściej czyni z tych dni długi weekend.

Dni wolne od pracy mogą być wolne ustawowo, tj. na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących ustaw lub układów zbiorowych, lub wynikać z przyjętego u pracodawcy rozkładu czasu pracy (np. soboty). Ponadto, pracodawca może ustanowić dodatkowe dni wolne od pracy, jeżeli z zachowaniem norm czasu pracy pracownicy odpracują wolne w inny dzień. Pozostałe dni nieobecności w pracy (urlopy, choroby i inne usprawiedliwione niestawiennictwa w pracy oraz nieobecności zawinione przez pracownika) – są wolne od pracy tylko dla konkretnej osoby.

Sytuacja prawna w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Dni ustawowo wolne od pracy[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze Polski, zgodnie z ustawą z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz. U. z 1951 r. Nr 4, poz. 28, z późn. zm.) dniami wolnymi od pracy są następujące dni wyliczone enumeratywnie (według nazw świąt, którymi posługuje się ta ustawa):

  1. 1 styczniaNowy Rok
  2. 6 styczniaŚwięto Trzech Króli, obowiązuje od 1 stycznia 2011 roku[1] (właśc. w chrześcijaństwie: Uroczystość Objawienia Pańskiego, czyli Epifanii)
  3. Pierwszy dzień Wielkiej Nocy (tj. Niedziela wielkanocna, święto ruchome)[2]
  4. Drugi dzień Wielkiej Nocy (tj. Poniedziałek wielkanocny, święto ruchome)
  5. 1 maja – Święto Państwowe (ustawa nie nazywa tego dnia "Świętem Pracy")
  6. 3 majaŚwięto Narodowe Trzeciego Maja (tj. w rocznicę uchwalenia Konstytucji w 1791 r.)
  7. Pierwszy[3] dzień Zielonych Świątek (tj. liturgiczne Zesłanie Ducha Świętego, święto ruchome)[2]
  8. Dzień Bożego Ciała (tj. liturgiczna uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej, święto ruchome)
  9. 15 sierpniaWniebowzięcie Najświętszej Marii Panny (tę uroczystość liturgiczną wymienia ustawa; data ta jest zbieżna z przywróconym w 1992 r. Świętem Wojska Polskiego)
  10. 1 listopadaUroczystość Wszystkich Świętych
  11. 11 listopadaNarodowe Święto Niepodległości (tj. w rocznicę odzyskania niepodległości w 1918 r.)
  12. 25 grudnia – pierwszy dzień Bożego Narodzenia
  13. 26 grudnia – drugi dzień Bożego Narodzenia

oraz

Wpis na powyższą listę pewnych 7 dni będących świętami religijnymi został zagwarantowany umową międzynarodową między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (konkordatem)[4].

W przeszłości dniami wolnymi od pracy bywały również inne dni, a niektóre z teraźniejszych dni wolnych nie zawsze były takie. Dzień 6 stycznia – Objawienie Pańskie (pot. święto Trzech Króli) w ciągu XX wieku dwa razy nabywał i tracił status dnia wolnego od pracy[5]; od 2011 roku ponownie został dniem wolnym od pracy. Święto Wniebowzięcia NMP (15 sierpnia) było zwykłym dniem roboczym od roku 1961[6], a ponownie stało się wolnym od pracy w roku 1989[7]. Od roku 1990 dniem wolnym jest 3 maja[8] oraz 11 listopada[9], a przestał być dzień 22 lipca, tj. zniesione Święto Odrodzenia Polski[10].

Od września 2010 roku trwały prace legislacyjne nad ponownym przywróceniem dnia wolnego (6 stycznia) w święto Objawienia Pańskiego (Trzech Króli). W rezultacie odpowiednią ustawę uchwalił Sejm RP przy okazji zmiany Kodeksu pracy[11]. Zgodnie z obowiązującym prawem pierwszy wolny 6 stycznia przypadł w 2011 roku.

Zwolnienie od pracy[edytuj | edytuj kod]

Na mocy ustaw regulujących stosunek Rzeczypospolitej Polskiej do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego[12] i Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego[13] (od 1994), Kościoła Ewangelicko-Metodystycznego i Kościoła Chrześcijan Baptystów[14] (od 1995) oraz Kościoła Zielonoświątkowego[15] (od 1997) — członkom tych kościołów przysługuje prawo zwolnienia od nauki lub pracy w Wielki Piątek (Pamiątka Śmierci Chrystusa Pana) oraz Wniebowstąpienie Pańskie (Święto Wniebowstąpienia Chrystusa Pana). Dla luteranów zwolnienie dotyczy ponadto Święta Reformacji (31 października), a w przypadku zielonoświątkowców obejmuje także drugi dzień Pięćdziesiątnicy, tj. drugi dzień Zielonych Świątek, których pierwszy dzień jest wolny od pracy dla wszystkich mieszkańców Polski.

Wyznawcom Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego przysługuje na mocy ustawy prawo zwolnienia od nauki lub pracy w każdy sabat, tj. od zachodu słońca w piątek, do zachodu słońca w sobotę. Zakład pracy ma obowiązek ustalenia odrębnego rozkładu czasu pracy dla adwentysty uwzględniający czas adwentystycznego święta. W przypadku uczniów i studentów placówki edukacyjne są zobowiązane do wyznaczenia sposobu wyrównania zaległości dydaktycznych spowodowanych zwolnieniem[16].

Dla mariawitów w Kościele Katolickim Mariawitów ustawowe zwolnienie od pracy przysługuje 2 sierpnia w pamiątkę objawienia Dzieła Wielkiego Miłosierdzia oraz 23 sierpnia w Święto Krwi Przenajdroższej Pana Jezusa i Ofiary Mateczki[17].

Dni wolne od pracy w tygodniu[edytuj | edytuj kod]

Do 1972 r. w Polsce obowiązywał 6-dniowy tydzień pracy, w którym każda sobota była dniem roboczym, a niedziela była wolna od pracy mocą ww. ustawy z 1951 r. W wyniku zmian ustawowych w latach 1972-1974 i 1981, dla pracowników wprowadzono wolne soboty, które przypadały raz lub kilka razy w miesiącu.

Od 2001 r. obowiązuje 40-godzinny (tj. 5-dniowy) tydzień pracy, przy którym pracodawca musi wyznaczyć dzień wolny od pracy (poza niedzielą), którym zazwyczaj jest sobota.

Dodatkowe dni wolne od pracy[edytuj | edytuj kod]

W Polsce pracodawca ma prawo ustalić dodatkowe dni wolne od pracy dla swoich pracowników w dowolnym wymiarze, chyba że obowiązują go sztywne normy czasu pracy (np. w urzędach). Musi jednak zachować zasadę równego traktowania w zatrudnieniu wszystkich pracowników i nie może przez to ich dyskryminować[18]. Ustanowienie dodatkowego dnia wolnego od pracy wiąże się z koniecznością zachowania norm czasu pracy, tzn. dzień wolny należy odpracować.

Ponadto, możliwa jest sytuacja, w której dzień ustawowo wolny od pracy przypada w dzień wolny od pracy zgodnie z obowiązującym u danego pracodawcy rozkładem czasu pracy, np. w sobotę. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, które obowiązywały od 30 listopada 2006 r. do 31 grudnia 2010 r., każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym dniu niż niedziela, obniżało wymiar czasu pracy o 8 godzin. Wynikał z tego obowiązek przyznania pracownikowi dodatkowego dnia wolnego od pracy dla zachowania obowiązującego pracowników wymiaru czasu pracy, przy czym mógł być to jeden dzień wspólny dla wszystkich pracowników lub różne dni, byle by tylko przypadały w przyjętym okresie rozliczeniowym. Jeśli święto przypadało w niedzielę, nie obniżało wymiaru czasu pracy i nie przysługiwał za nie dodatkowy dzień wolny. We wrześniu 2010 r. Sejm zmienił Kodeks pracy tak, że od 1 stycznia 2011 r. święto nie obniżało wymiaru pracy też wtedy, gdy wypadało na jakikolwiek dzień wolny od pracy wynikający z rozkładu czasu pracy w pięciodniowym tygodniu pracy[1]. Jednak 2 października 2012 r. Trybunał Konstytucyjny uznał, że ten nowy przepis jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP[19], więc znów nie obniża wymiaru czasu pracy tylko takie święto, które wypada w niedzielę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Internetowy System Aktów Prawnych
  2. 2,0 2,1 Co prawda pierwszy dzień Wielkiej Nocy oraz pierwszy dzień Zielonych Świątek zawsze wypadają w niedzielę, lecz ustawa wymienia je z osobna. Ma to znaczenie np. jeżeli przepisy prawa nie zakazują pracy w niedziele, ale zakazują pracy w święta
  3. Do 1957 r. święto to celebrowano przez 2 dni (patrz tutaj). Współcześnie drugi dzień Pięćdziesiątnicy, czyli drugi dzień święta Zesłania Ducha Świętego, jest nadal obchodzony jako święto, zwłaszcza przez Zielonoświątkowców i innych protestantów (patrz niżej).
  4. Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318
  5. Dz. U. z 1924 r. Nr 101, poz. 928, Dz. U. z 1960 r. Nr 51, poz. 297.
  6. Wyżej wymieniona ustawa z dnia 16 listopada 1960 r.
  7. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 154)
  8. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o przywróceniu Święta Narodowego Trzeciego Maja (Dz. U. z 1990 r. Nr 28, poz. 160).
  9. Wyżej wymieniona ustawa z dnia 17 maja 1989 r.
  10. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o zniesieniu 22 lipca jako Narodowego Święta Odrodzenia Polski (Dz. U. z 1990 r. Nr 28, poz. 159).
  11. Druk sejmowy nr 2992
  12. Art. 14 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1994 r. Nr 73, poz. 324)
  13. Art. 14 ustawy z dnia 13 maja 1994 r. o stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1994 r. Nr 73, poz. 323)
  14. Art. 11 ustawy z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Chrześcijan Baptystów w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1995 r. Nr 97, poz. 480)
  15. Art. 12 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 41, poz. 254)
  16. Art. 11 ustawy z dnia 30 czerwca 1995 r. o stosunku Państwa do Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1995 r. Nr 97, poz. 481)
  17. Dz. U. z 1997 r. Nr 41, poz. 252 – Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej.
  18. Art. 183a ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
  19. Rządowe Centrum Legislacji > Dziennik > Akt prawny