Dobszyńska Jaskinia Lodowa (jaskinia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dobszyńska Jaskinia Lodowa
Dobšinská ľadová jaskyňa
Formy lodowe Ołtarz i Studnia
Formy lodowe Ołtarz i Studnia
Państwo  Słowacja
Położenie powiat Rožňava
Słowacki Raj
Długość 1483 m
Deniwelacja m
Data odkrycia 1870
Odkrywca Eugen Ruffínyi
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
Dobszyńska Jaskinia LodowaDobšinská ľadová jaskyňa
Dobszyńska Jaskinia Lodowa
Dobšinská ľadová jaskyňa
Ziemia 48°52′19″N 20°17′41″E/48,871944 20,294722
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Dobszyńska Jaskinia Lodowa
Dobszyńska Jaskinia Lodowa
Dobszyńska Jaskinia Lodowa

Dobszyńska Jaskinia Lodowa (słow. Dobšinská ľadová jaskyňa) – jaskinia na Słowacji znajdująca się w miejscowości o tej samej nazwie na terenie płaskowyżu Słowacki Raj. Stanowi unikatowy rezerwat przyrody.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Jaskinia znajduje się w Krasie Spisko-Gemerskim, obecnie na terenie rezerwatu przyrody „Stratená” w Parku Narodowym Słowacki Raj (powiat Rožňava w województwie koszyckim). Stanowi część ogromnego systemu Jaskini Strateńskiej, który z długością blisko 23 tysięcy metrów jest najdłuższym systemem jaskiniowym Słowacji. Wejście do Dobszyńskiej Jaskini Lodowej znajduje się w północno-zachodnich zboczach szczytu Duča (1242 m), na wysokości 969 m, ok. 130 m ponad doliną Hnilca.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Dobszyńska Jaskinia Lodowa jest jaskinią typu stratodynamicznego. Wytworzona została w jasnych, pochodzących ze środkowego triasu wapieniach płaszczowiny strateńskiej, na skutek działania dawnego, podziemnego toku rzeki Hnilec. Jaskinia rozwinęła się w trzech poziomach wzdłuż pęknięć tektonicznych i międzywarstwowych nieciągłości skał, osiągając długość 1232 metrów i 112 metrów deniwelacji w pionie.

Główną część jaskini stanowi potężna sala, opadająca od wejścia do głębokości –70 m, która powstała przez zapadnięcie się górnego poziomu rozwojowego systemu jaskiniowego. W przeważającej części sala ta wypełniona jest lodem, sięgającym miejscami stropu jaskini, dzięki czemu została ona rozdzielona na kilka części: Wielką i Małą Salę (Velká a Malá sieň), Korytarz Ruffinyi’ego (Ruffiniho koridor) i Przyziemie (Prízemie). Wielka Sala na rzucie elipsy ma długość 72 m, szerokość 42 m i wysokość 7-10 m. Częściowo zalodzona jest Zawalona Katedra (Zrútený dóm), która kończy się zapadliskiem, zwanym Duča.

Zalodzenie jaskini[edytuj | edytuj kod]

Warunki sprzyjające zalodzeniu jaskini zaistniały prawdopodobnie w środkowym czwartorzędzie, po zawaleniu się w obszarze zapadliska Duča stropów między komorami Jaskini Dobszyńskiej i sąsiedniej Jaskini Strateńskiej. Dzięki temu jaskinia zyskała charakterystyczną formę ogromnego worka czy też kieszeni, w której przez cały rok utrzymuje się zimne powietrze. Ciepłe powietrze, o mniejszej gęstości, nie jest w stanie wyprzeć chłodnego powietrza z jaskini. Z tego powodu średnioroczna temperatura powietrza w jaskini utrzymuje się w granicach –3,8 do +0,5 °C. Zalodzenie jaskini tworzące się od około 250.000 lat ma postać litego lodu spągowego, lodowych stalagmitów, nacieków, lodospadów itp. Na formy lodowej szaty naciekowej decydujący wpływ ma cyrkulacja powietrza o zmiennej temperaturze i wilgotności. Największy lodowy stalagmit (lodowy słup) w jaskini ma wysokość 9 m.

Zalodzona część jaskini ma powierzchnię 9772 m², a objętość lodu (zmienna w pewnych granicach, w zależności od warunków pogodowych w danym roku) wynosi średnio 110,1 tys. m³. Największa objętość lodu przekracza okresami nawet 120 tys. m³, zaś maksymalna grubość pokrywy lodowej sięga 26,5 m[1] (dawniejsze wydawnictwa podawały powierzchnię zalodzenia do 11 200 m², objętość lodu do 145 tys. m³, a maksymalną grubość pokrywy lodowej na 22 m[2]). Z punktu widzenia glacjologii pokrywa ta powinna być właściwie traktowana jak lodowiec, ponieważ znajduje się ona w ciągłym ruchu. Lód przesuwa się od wejścia oraz Wielkiej i Małej Sieni w kierunku Przyziemia i Korytarza Ruffinyi’ego, z prędkością od 2 do 4 centymetrów na rok. Szacuje się, że całkowita wymiana pokrywy lodowej trwa od 5000 do 7500 lat.

Flora i fauna[edytuj | edytuj kod]

Na wartość przyrodniczą Dobszyńskiej Jaskini Lodowej składają się także żyjące w niej gatunki fauny i flory. Stwierdzono tu występowanie 12 gatunków nietoperzy, m.in. mroczka pozłocistego, gacka brunatnego, nocka dużego, nocka ostrousznego, nocka wąsatka i nocka Brandta. Dla dwóch ostatnich gatunków Jaskinia Dobszyńska jest jednym z największych ich zimowisk w Środkowej Europie.

Dzieje poznania i udostępniania turystycznego[edytuj | edytuj kod]

Wejście do Dobszyńskiej Jaskini Lodowej znane było miejscowej ludności, pod nazwą Lodowej Dziury (Ľadová diera) lub Zimnej Dziury (Studená diera), od dawna. Eksplorację podziemi podjął wszakże jako pierwszy 15 czerwca 1870 r. inżynier górniczy Eugen Ruffínyi wraz z towarzyszami – Gustávem Langiem i Andrejem Megą[3]. Staraniem władz miasta Dobšiná jaskinię udostępniono do zwiedzania już w następnym, tj. w 1871 roku. Już w 1881 r. podjęto tu próby elektrycznego oświetlenia jaskini, początkowo jednak z miernym rezultatem. W następnym roku oświetlono jaskinię lampami gazowymi z palnikami Bunsena, jednak dopiero w 1887 r. uruchomiono w jaskini (po raz pierwszy w Europie) stałe oświetlenie elektryczne. W 1873 r. w dolinie poniżej wejścia do jaskini zbudowano pierwszy zajazd z pięcioma pokojami noclegowymi, będący zalążkiem zagospodarowania turystycznego tego regionu – „Hostinec pri Ľadovej jaskyni”. W 1881 r. otwarto tu duże schronisko turystyczne z 18 izbami. W tym samym roku wyrosły w pobliżu dwie pierwsze prywatne wille[4].

Ruch turystyczny w jaskini[edytuj | edytuj kod]

Od samego początku swego udostępnienia jaskinia zyskała zasłużoną sławę wyjątkowego obiektu natury. Wśród zwiedzających jaskinię były koronowane głowy: serbski król Milan I i bułgarski car Ferdynand I Koburg, a także książę August von Sachsen Gotha. Odwiedziła ją grupa francuskich uczonych z budowniczym Kanału Sueskiego, inżynierem Ferdynandem Lessepsem na czele. Jaskinię podziwiali norweski badacz polarny Fridtjof Nansen i węgierski pisarz Mór Jókai. Nie brakło również wybitnych Słowaków, jak Štefan Marko Daxner, Pavol Országh Hviezdoslav czy Svetozár Hurban-Vajanský. W 1890 r. w Wielkiej Sali odbył się koncert na cześć Karola Ludwika Habsburga, a trzy lata później urządzono tam pierwsze letnie lodowisko, na którym ślizgano się na łyżwach.

W 1928 r. jaskinię odwiedziło 9656 osób, z czego ok. 5,6 tys. gości zagranicznych. W roku 1977 liczby te wynosiły odpowiednio 116,8 tys. osób, z czego 51,6 tys. gości zagranicznych[5].

Obecnie dla turystów udostępnionych jest jedynie niewielki fragment korytarzy jaskini, w których wytyczono trasę w postaci pętli długości 495 m. Stało się to możliwe dzięki wydrążeniu (częściowo w lodzie) trzech tuneli o długości ok. 30 m każdy[2]. Zwiedzanie trwa ok. 40 min. Jaskinia jest czynna od 15 maja do 30 września, w godzinach od 9.00 do 16.00. Piesze dojście z parkingu w dolinie zajmuje niespełna 20 min, a trasę uatrakcyjniają panele informacyjne biegnącej tędy dydaktycznej ścieżki przyrodniczej.

Ochrona jaskini[edytuj | edytuj kod]

Od 1964 r. jaskinia była objęta ochroną jako wchodząca w skład rezerwatu przyrody Dolina Stratená – Ľadová jaskyňa. Rezerwat znajdował się na terenie powołanego w tym samym roku Obszaru Chronionego Krajobrazu „Słowacki Raj” (słow. Chránená krajinná oblasť „Slovenský raj”). W 1979 r. objęto ją dodatkowo ochroną jako pomnik przyrody (słow. Chránený prírodný výtvor Dobšinská ľadová jaskyňa). Od 1988 r. znajduje się na terenie Parku Narodowego Słowacki Raj.

W 2000 r., w 130. rocznicę swego „odkrycia”, na sesji w australijskim mieście Cairns, Dobszyńska Jaskinia Lodowa została zapisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO (ów zapis stanowi poszerzenie wpisu jaskiń Krasu Słowackiego i węgierskiego Krasu Aggtelek z 1995 r.).

Przypisy

  1. Zelinka Ján, Vrana Kamil, Janočko Juraj: Nový prístup ku geochemickému štúdiu ľadu v Dobšinskej Ľadovej jaskyni, w: "Aragonit" nr 9, 2004 r., s. 23-26
  2. 2,0 2,1 Vladimír Adamec, Nora Jedličková: Slovensko. Turistický lexikon. Bratislava: Šport. Slovenské telovýchovné vydavatel’stvo, 1991, s. 54. ISBN 80-7096-152-X.
  3. Lalkovič Marcel: Na kedy pripadá objav Dobšinskej Ľadovej jaskyne? w: "Aragonit" nr 14/1, 2009, s. 70-73
  4. Mirosław Barański: Jeszcze o dziejach turystyki w Słowackim Raju, w: „Płaj. Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego” nr 39, jesień 2009. Warszawa: Towarzystwo Karpackie, 2010, s. 203-217. ISBN 978-83-85258-46-9.
  5. DH: Má svetové meno, w: „Krásy Slovenska” R. LVI, nr. 10/79, s. 475.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Vladimír Adamec, Nora Jedličková: Slovensko. Turistický lexikon. Bratislava: Šport. Slovenské telovýchovné vydavatel’stvo, 1991, s. 54. ISBN 80-7096-152-X.
  2. Bohuslav Kortman, Juraj Bárta, Christian Parma: W jaskiniach. Warszawa: Wyd. SiT; Martin: Vydavatel’stvo Osveta, 1990, s. 154. ISBN 83-217-2859-6.