Doktryna szoku (książka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy książki. Zobacz też: Film „Doktryna szoku” oraz inne znaczenia.
Doktryna Szoku: jak współczesny kapitalizm wykorzystuje klęski żywiołowe i kryzysy społeczne
The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism
{{{nazwa}}}
Naomi Klein podczas promocji polskiego wydania książki, 19 listopada 2008 roku
Autor Naomi Klein
Miejsce wydania Kanada
Język angielski
Data I wyd. 4 września 2007
Wydawca Knopf Canada
Tematyka Ekonomia polityczna
Typ utworu literatura faktu
Data I wyd. polskiego luty 2009
Pierwszy wydawca polski Muza
poprzednia
Fences and Windows
następna
brak

Doktryna szoku: jak współczesny kapitalizm wykorzystuje klęski żywiołowe i kryzysy społeczne (eng. The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism) – książka napisana przez kanadyjską dziennikarkę Naomi Klein. Pierwsze wydanie zostało opublikowane 4 września 2007 roku. Pierwsze polskie wydanie ukazało się w lutym 2009 roku nakładem wydawnictwa Muza, a drugie w lutym roku 2011.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Klein opisuje w swojej kolejnej książce (po No Logo) jak świat podbijany jest przez strategie "wolnego" rynku w amerykańskim rozumieniu. Obnaża jak często "kolonializm" amerykańskich przedsiębiorstw wykorzystuje to, że niektóre kraje i narody znajdują się w stanie tytułowego szoku, przytaczając szereg przykładów z okresu powojennego historii najnowszej. Doktryna szoku miała być stosowana m.in. w Iraku w czasie wojny domowej (wywołanej amerykańską interwencją wojskową przeciwko Saddamowi Husajnowi), w Polsce po wyborach do sejmu "kontraktowego" 4 czerwca 1989, w Czechosłowacji po obaleniu komunizmu i w trakcie podziału na dwa państwa, w Chinach po zamieszkach na Placu Niebiańskiego Spokoju w 1989 czy w Rosji w czasie kryzysu konstytucyjnego w 1993. Intelektualne korzenie tej metody autorka znajduje w pracach Miltona Friedmana i jego działalności na wydziale nauk ekonomicznych Uniwersytetu Chicagowskiego jeszcze w latach 50. XX wieku.

Przytoczone przykłady zdarzeń historycznych układają się w tezę, że globalny kapitalizm zwyciężył działając właśnie pod przykrywką demokratyzacji życia społecznego różnych narodów. Autorka stara się wykazać związki polityki gospodarczej, amerykańskiej dyplomacji, działań CIA i zbrojnych interwencji we wspólnym działaniu w ramach doktryny szoku.

Naomi Klein wykazuje, w jaki sposób doktryna szoku zmieniała oblicze świata, od wojskowego zamachu stanu Pinocheta w Chile w 1973 roku, poprzez kryzys gospodarczy w Azji Południowo-Wschodniej w roku 1997 aż po ataki na World Trade Center we wrześniu 2001.

Autorka sugeruje, że nie tylko wstrząsy społeczne wywołane zmianami politycznymi są gruntem dla wprowadzania destrukcyjnego modelu wolnego rynku i/lub zwiększania zysków korporacji międzynarodowych. W dyskurs wpisują się również opisane przez Klein wielkie kataklizmy naturalne – Huragan Katrina czy tsunami z grudnia 2004 oraz kataklizmy będące rezultatem działalności człowieka. Rozwinięciem tej myśli jest, między innymi, przybliżenie przez Klein następstw późniejszej katastrofy w Zatoce Meksykańskiej podczas wystąpienia na konferencji TED[1] w styczniu 2011.

Autorka nie definiuje jednoznacznie czym jest tytułowa doktryna. Bazuje jednak cały czas na tej metaforze, a oscylując między dwoma jej pierwotnymi znaczeniami - medycznym i ekonomicznym.

Recepcja[edytuj | edytuj kod]

Od momentu wydania książka Naomi Klein doczekała się ogromnej ilości recenzji, komentarzy i artykułów[2][3][4][5]. Wewnętrznie spójna krytyka (głównie amerykańskich) mechanizmów opanowywania rynków jest trudna do podważenia. Znajduje to odbicie w nieproporcjonalnie większej liczbie artykułów i komentarzy wyrażających się pochlebnie niż tych, które wyrażają się krytycznie[6].

Odbiór pozytywny[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak „No Logo” nazywane niekiedy "biblią alterglobalistów"[7], opinia publiczna odebrała „Doktrynę szoku” pozytywnie szczególnie w środowiskach młodych i lewicowych książka została przyjęta wręcz entuzjastycznie[8][9][10][11][12][13][14]. Przychylnie do książki odnieśli się ekonomista Joseph E. Stiglitz (laureat Nagrody Nobla)[15] czy filozof John N. Gray z London School of Economics, który na łamach The Guardian, stwierdził, że niewiele jest książek, które naprawdę pomagają nam zrozumieć teraźniejszość, a „Doktryna szoku” jest jedną z nich[16].

W 2009 roku za „Doktrynę szoku” autorka otrzymała prestiżową interdyscyplinarną nagrodę Warwick Prize w wysokości 50 tysięcy funtów[17]. Nagroda została ufundowana przez University of Warwick w Wielkiej Brytanii, który co dwa lata wyróżnia anglojęzyczne książki przyczyniające się do intelektualnego i naukowego postępu, wyjaśniając zachodzące zjawiska na świecie w sposób jasny i klarowny[18].

Odbiór krytyczny[edytuj | edytuj kod]

Słowa krytyki pojawiają się głównie ze strony establishmentu oraz w kręgach liberalnych czy libertariańskich, np. Roberta Gwiazdowskiego[19].

Wg autorki, naturalnym przeciwnikiem książki są wspominani w niej „chłopcy z Chicago” czyli ekonomiści wywodzący się z tzw. „szkoły chicagowskiej” oraz jej zwolennicy (m.in. Leszek Balcerowicz[20]).

Film[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Naomi Klein: Addicted to risk. [dostęp 3 lutego 2012].
  2. Terapia szokowa – Życie Warszawy. [dostęp 3 lutego 2012].
  3. Jaka piękna katastrofa – Wirtualna Polska. [dostęp 3 lutego 2012].
  4. prof. dr hab. Marian Dobrosielski "Nędza neoliberalizmu". [dostęp 3 lutego 2012].
  5. Makler – księgarnia inwestora. [dostęp 3 lutego 2012].
  6. rezultaty wyszukiwania Google dla zapytania "książka "Doktryna szoku" opinie. [dostęp 9 lutego 2012].
  7. No Logo Reviews (ang.). [dostęp 2012-02-07].
  8. Kapitalizm kataklizmowy – Le Monde Diplomatique. [dostęp 3 lutego 2012].
  9. Fiasko neoliberalizmu – internacjonalista.pl. [dostęp 3 lutego 2012].
  10. Doktryna szoku – Przegląd Socjalistyczny. [dostęp 3 lutego 2012].
  11. Neoliberalny szok – Krytyka Polityczna. [dostęp 3 lutego 2012].
  12. To nie Milton Friedman uratował Chile – lewica.pl. [dostęp 3 lutego 2012].
  13. Neoliberalne krucjaty – Recenzje Psychologiczne. [dostęp 3 lutego 2012].
  14. Krucjata pogromców prawdy – Le Monde Diplomatique. [dostęp 3 lutego 2012].
  15. Joseph E. Stiglitz. Bleakonomics. „The New York Times”, 2007-09-30 (ang.). 
  16. Gray John. The end of the world as we know it. „The Guardian”, 2007-09-15 (ang.). Cytat: There are very few books that really help us understand the present. The Shock Doctrine is one of those books.. 
  17. University of Warwick: Naomi Klein's The Shock Doctrine wins first Warwick Prize for Writing (ang.). [dostęp 2012-02-07].
  18. University of Warwick: The Warwick Prize for Writing: Anout the Prize (ang.). [dostęp 2012-02-07].
  19. Robert Gwiazdowski: Doktryna szoku: neoliberałowie i prostytutki. [dostęp 26.03.2012].
  20. Wypowiedź Naomi Klein z dnia 1.12.2008 dla tygodnika Polityka na temat "szkoły chicagowskiej". [dostęp 9 lutego 2012].
  21. Streszczenie ekranizacji na stronie imdb.com. [dostęp 3 lutego 2012].
  22. Streszczenie ekranizacji na stronie filmweb.pl. [dostęp 3 lutego 2012].
  23. Artykuł Arianny Huffington na temat związku książki "The Shock Doctrine" z fimem "War Inc.". [dostęp 3 lutego 2012].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]