Dolice (gmina Dolice)
| Dolice | |||
|
|||
| Państwo |  Polska |
||
| Województwo | zachodniopomorskie | ||
| Powiat | stargardzki | ||
| Gmina | Dolice | ||
| Liczba ludności (2008) | 2028 | ||
| Strefa numeracyjna | (+48) 91 | ||
| Kod pocztowy | 73-115 | ||
| Tablice rejestracyjne | ZST | ||
|
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
  Dolice
|
|||
|
Położenie na mapie Polski
 Dolice
|
|||
 53°11′29″N 15°12′08″E / 53.191388888889, 15.202222222222Na mapach: 53°11′29″N 15°12′08″E / 53.191388888889, 15.202222222222 |
|||
Dolice (niem. Dölitz) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie stargardzkim, w gminie Dolice, 20,5 km na południowy wschód od Stargardu (siedziby powiatu).
Spis treści |
Historia [edytuj]
Dolice posiada metrykę wczesnośredniowieczną, wzmiankowana w 1282 r., jako własność klasztoru w Kołbaczu.
Pierwszą pisaną informację o plemieniu Pyrzyczan, do którego należały m. in. grody obecnej gminy Dolice przekazał tzw. Geograf Bawarski w 850 roku n.e.
Archeologia [edytuj]
W latach 70. XX w., przeprowadzono szereg prac archeologicznych pod kierunkiem prof. Tadeusza Wiślańskiego. Przebadany został m.in. podwójny grób megalityczny przy granicy pól Pomietowa i Karska oraz inne położone na polach Krępcewa i w lesie w pobliżu Dolic.
Również w latach 70. XX w., archeolodzy szczecińskiego oddziału ZANIKM PAN pod kierunkiem S. Wesołowskiego i H. Bona, przeprowadzili szereg prac badawczych na terenie lasu pomiędzy miejscowościami: Dolice, Mogilica i Sądów, które potwierdziły występowanie rozległych cmentarzysk i towarzyszących im śladów osad, należących do tzw. kultury łużyckiej (1300-400 lat p.n.e.).[1] Zachowane stanowiska archeologiczne:
- Megalit sprzed 5 tys. lat, z młodszej epoki kamienia (neolitu), pozostałość po kulturze pucharów lejkowatych;
- Ślady osad z okresu rzymskiego starszego i wczesnego średniowiecza;
- Grodzisko słowiańskie z XIII w.
Stanowiska te świadczą o bardzo wczesnym zasiedleniu tego terenu.
Po północnej stronie wsi poza rzeką, zlokalizowany był folwark domenalny utworzony po kasacji dóbr klasztoru kołbackiego w 1532 r. [2]
II Wojna Światowa [edytuj]
Okolice Dolic objęte były operacją Sonnenwende w okresie od połowy do końca lutego 1945 roku. Ostatecznie wyzwolone przez wojska marszałka Żukowa 9 lutego 1945 r.
Okres powojenny [edytuj]
W okresie powojennym znajdowało się tu okresowo kilka zbiorowych obozów pracy przymusowej. Jedna z grup przetrzymywana była w baraku nad jeziorem, na wysokości stacji kolejowej. Drugim miejscem był majątek ziemski, w którym pracowała dość liczna grupa robotników przymusowych a w pobliskim lesie znajdowała się dość długo jednostka wojskowa zabezpieczająca składy, magazyny i maszyny rozmontowane w niemieckich fabrykach, skąd wysyłano je do ZSRR. W lipcu 1945 z Dolic wysiedlono wszystkich Niemców.[3]
Zabytki [edytuj]
Kościół [edytuj]
Dominantę układu owalnicowego oraz najstarszy element historycznej kompozycji wsi stanowi murowany (kamienno-ceglany) kościół parafialny z 1596 r.
Najstarszą częścią kościoła jest korpus nawowy z zachowanymi elementami architektury renesansowej (1596 r.). W XVIII wieku dobudowano okazałą i urokliwą wieżę z ciekawą drewnianą ośmioboczną latarnią zwieńczoną barokowym, blaszanym hełmem. W XIX wieku dostawiono do nawy ceglaną neogotycką kruchtę boczną oraz do wieży dwa aneksy z klatkami schodowymi na chór.
Kościół posiada cenne wyposażenie: manierystyczny ołtarz i renesansową ambonę z 1613 r. (fundacja rodu Wedel, v. Borcie i v. Papstein dla kościoła w Morzycy). W XIX wiecznej chrzcielnicy znajdowała się (obecnie w zbiorach Kurii Metropolitarnej w Szczecinie) zabytkowa (barokowa) misa chrzcielna z 1646 r. Na drewnianym kolebkowym stropie widnieją malowidła ze scenami i napisami nawiązującymi do Nowego Testamentu.[2]
Cmentarze [edytuj]
W okolicznych lasach i na polach znajdują się pojedyncze kurhany, a nawet całe cmentarzyska, jako pamiątki po dawnych mieszkańcach tych ziem. Pozostają one świadectwem ciągłości osadniczej, trwającej od kilku tysięcy lat.
Cmentarz przy kościele [edytuj]
Na terenie kościoła znajduje się historyczna nekropolia ukryta obecnie pod powierzchnią ziemi. Wyeksponowana została jedynie płyta nagrobna pochodząca z ok. 1831 roku z grobu żony byłego pastora. Przymurowano ją do zewnętrznej ściany kruchty bocznej kościoła. Widniejący napis w języku niemieckim informuje, że spoczywają tam doczesne szczątki Fryderyki Krystyny Wilchelminy Bluth z domu Schwabes, wdowy po zmarłym kaznodziei Jakubie Auguście Peterze Bluth, urodzonej 30 stycznia 1759 r., zmarłej 12 stycznia 1831 r. Płytę tą ufundowały dzieci i przyjaciele.[1]
Cmentarz komunalny [edytuj]
Użytkowany obecnie cmentarz komunalny, położony po południowo-wschodniej stronie wsi, obok drogi do Sądowa, został założony w połowie XIX w. Cmentarz ten funkcjonował do ok. 1848 roku, kiedy to ostatecznie zapełnił się licznymi pochówkami osób zmarłych na cholerę. Tylko w czasie od 12 października do 17 listopada 1848 roku, zmarło na nią w Dolicach 29 osób, gdy tymczasem w Dobropolu, gdzie znajdował się kościół filialny parafii dolickiej, zmarło 360 ludzi, w tym 60 pracowników sezonowych, pracujących przy budowie drogi Dolice-Pełczyce. Po tej epidemii zarówno w Dolicach, jak i w Dobropolu założono nowe cmentarze.
Na początku XX wieku, w północnej części prostokątnego cmentarza wybudowano modernistyczna kaplicę cmentarną. Jest to dość okazała ceglana budowla z pięknymi, arkadowymi podcieniami oraz dekoracyjnym układem cegieł w elewacji frontowej. W centralnej części cmentarza dwie kwatery ze starego cmentarza poewangelickiego, pozostawione w formie zieleni parkowej z zachowanymi destruktami nagrobków. Jest to dość zadbana i urokliwa część dawnej nekropolii ze starodrzewem porośniętym bluszczem.[2]
Inne miejsca [edytuj]
Grodzisko z XIII w., położone na północ od rzeki Mała Ina, na którego terenie znajdował się niegdyś pierwszy kościół katolicki, otoczony cmentarzem grzebalnym. Jedna z miejscowych legend mówi, że po pewnej bitwie przywieziono tutaj i pochowano bez trumien dużą liczbę zwłok[4]
Dwa leśne cmentarze, które znajdowały się na terenie późniejszej bazy magazynowej jednostki LWP Nr 3338 w Dolicach. Od 15 sierpnia 1922 roku istniał tam czterooddziałowy dom dziecka. Jeden z ww. cmentarzy prawdopodobnie związany był z funkcjonowaniem tego domu. Natomiast drugi - starszy, mógł należeć do którejś z zaginionych miejscowości w pobliżu Dolic (Treben, Stenwehr, Niribena, De Linde), o których piszą historycy.[1]
Na terenie Dolic i w okolicznych lasach, znajdowało się kilka mogił żołnierzy rosyjskich i niemieckich, pochodzących z końca drugiej wojny światowej. W późniejszych latach ciała żołnierzy rosyjskich przeniesiono na teren Międzynarodowych Cmentarzy Wojennych w Stargardzie i w Choszcznie. Znane są także miejsca spoczynku byłych żołnierzy niemieckich.[1]
Przyroda [edytuj]
Do zabytków przyrodniczych miejscowości należą:
- Park dworski ze starodrzewem;
- Zabytkowa aleja dębów czerwonych (28 szt.) oraz szypułkowych (ok. 370 szt. o obw. do 400 cm) przy drodze z Dolic do Mogilicy (2,8 km);
- Zabytkowa aleja klonów, jesionów i dębów szypułkowych o długości 2,2 km przy drodze z Dolic do Bralęcina (ok. 470 szt. drzew). W alei tej rośnie także olbrzymia podwójna lipa drobnolistna o obw. pni 480 i 630 cm);
- Aleja lip drobnolistnych, kasztanowców i jesionów z Dolic w kierunku Dobropola (0,2 km o obw. do 300 cm).
Na terenie gminy Dolice znajdują się głazy narzutowe umieszczone w rejestrze Wojewódzkiego konserwatora przyrody:
- Moskorzyński Głaz - (gnejs szaro-różowy), położony około 1250 m na wschód od miejscowości Moskorzyn – na skraju lasu, przy drodze leśnej w kierunku Dolic. Posiada wymiary: obwód 15 m, długość 5 m, wysokość 2,5 m i szerokość 3,8 m. Na początku lat 20. XX w. został wykorzystany jako główny element symbolicznego cmentarza młodzieży niemieckiej pochodzącej z okolic Moskorzyna, która poległa w czasie pierwszej wojny światowej. Na odłupanych z niego fragmentach płyt wypisano nazwiska i imiona zmarłych oraz daty narodzin i śmierci. Leży około 1 kilometra na wschód od wsi Moskorzyn.
- Mogilicki Głaz - fragment skały (granit różowy) położony ok. 2,5 km od Bralęcina w pobliżu (ok. 50 m) drogi leśnej prowadzącej z Bralęcina do jeziora Gardzko k/Mogilicy. Posiada wymiary: obwód 12,42 m, długość 5,25 m, wysokość 2,26 m i szerokość 1,44 m.
Pozostałe dwa głazy uznane przed wojną za obiekty pomnikowe, a obecnie jeszcze nie, to:
- Głaz Rolnik - położony na granicy pól wsi Skrzany i Przywodzie (około 800 m na zachód od Skrzan). Posiada obwód 11,4 m (jest mocno zagłębiony i tylko jego czubek wystaje ponad ziemię na wysokość ok. 1,8 m). Wokół głazu znajduje się głazowisko złożone z kamieni polnych różnej wielkości. Przed wojną „Głaz Rolnik” nosił nazwę „Teufels”- diabelski, oraz drugą B ä r e n s t e i n – niedźwiedzi kamień.
- Głaz Stół Ofiarny - położony w pobliżu rozwidlenia drogi polnej z Krępcewa do Trzebienia i Morzycy. Posiada wymiary: obwód 10,7 m, długość 3,8 m, wysokość 1,6 m i szerokość 2,6 m. Przed wojną nosił nazwę S t e i n B e t h l e h e m Kremzow.[5]
Administracja [edytuj]
Bezpośrednio po zdobyciu terenu gminy przez oddziały Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego utworzono komendantury w oparciu o niemiecki podział administracyjny.
Władza radzieckich komendantów wojennych trwała od lutego 1945 r. do czerwca 1945 r.
14 marca 1945 r. Rada Ministrów RP podjęła decyzję o zorganizowaniu na ziemiach odzyskanych administracji polskiej. Utworzono 4 okręgi w tym Okręg Pomorze Zachodnie. podzielone na obwody w granicach dawnych powiatów. Obwód pyrzycki, do którego należał teren Dolic, miał początkowo siedzibę w Lipianach, gdyż Pyrzyce były bardzo zniszczone.
W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa szczecińskiego.
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Historia cmentarzy dolickich – Ogólnopolska Konferencja i Wystawa - Nekropolie, kirkuty, cmentarze, Szczecin 2002, Materiały konferencyjne, s. 103-107.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Atrakcje historyczno-przyrodnicze gminy Dolice. Janusz Gajowniczek, Wyd. Pares II, 2010 r.
- ↑ Polskie Ślady Na Pomorzu Zachodnim. Praca zbiorowa, Dolice. 2011, Wyd. II, Podlaska SPHU.
- ↑ H.J.E. Radke, Pfarrchronik Dölitz und Dobberphul von 1904 bis 1930. Kronika parafii dolicko-dobropolskiej z lat 1904-1930.
- ↑ Przyroda Gminy Dolice. Janusz Gajowniczek. Dolice 2006.
|
||||||||||||||
