Domaradzka Kuźnia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Domaradzka Kuźnia
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat namysłowski
Gmina Pokój
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 46-034
Tablice rejestracyjne ONA
SIMC 0501937
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Domaradzka Kuźnia
Domaradzka Kuźnia
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Domaradzka Kuźnia
Domaradzka Kuźnia
Ziemia 50°57′04″N 17°55′02″E/50,951111 17,917222Na mapach: 50°57′04″N 17°55′02″E/50,951111 17,917222

Domaradzka Kuźnia (niem. Dammfelder Hammer[1][2]) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie namysłowskim, w gminie Pokój.

W obrębie Domaradzkiej Kuźni wyróżniona jest administracyjnie część miejscowości – Jaginów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś zamieszkiwała opolska grupa etnograficzna Leśnioków[3].

Pierwsze wzmianki o Domaradzkiej Kuźni pochodzą z XVI wieku[potrzebne źródło], natomiast pierwsze wzmianki o Jagunowie – kolonii Domaradzkiej Kuźni, pochodzą z 1651 r[4]. Na tych terenach wśród lasów znaleziono rudę, zwaną wtedy „resenerz”. W 1590 r. przybył na teren miejscowości mistrz hutniczy, niejaki Adam Kuschnik z Kadłuba Turawskiego. Otrzymał on zezwolenie na budowę kuźni nad rzeką Stobrawą, w której wytapiano rudę. Za korzystanie z prawa wodnego płacił on 50 talarów rocznie. Huta ta przetrwała do 1718 r. W 1666 r. Daniel Kotliński wydzierżawił kuźnię i okoliczne lasy, za które zapłacił 600 niemieckich talarów. Otrzymał on zezwolenie na wyrób drewna, które przerabiał w kuźni na węgiel drzewny.

Domaradzka Kuźnia dzieliła się na wieś i kolonię (obecna ul. 1 Maja, potocznie zwana „Kolonistami”). Mieszkańcy wsi trudnili się rolnictwem i handlem. W Domaradzkiej Kuźni znajdował się również młyn, który spłonął w 1746 roku. Mieszkańcy kolonii byli natomiast osadnikami, którzy wynajmowali domy wraz z zagrodami od właściciela ziemskiego. Rodziny tam zamieszkujące musiały w zamian za wynajem dwa razy w tygodniu strzyc i pielęgnować owce dla właściciela. W 1770 r. hodowle zaczęły podupadać, ponieważ nie znaleziono chętnych do kupna lub dzierżawy zagród. Rok później wysłano zawiadomienia do ambasad (m.in. we Wrocławiu) o poszukiwaniu chętnych do zasiedlenia pustych domostw, ale nikt się nie zgłosił z powodu wysokiego czynszu. Ostatecznie, w 1783 r. osiedliło się tam 16 rodzin robotników leśnych.

Do głosowania podczas plebiscytu uprawnione były w Jaginowie (niem. Dammfelder Hammer Kolonie) 573 osoby, z czego 418, ok. 72,9%, stanowili mieszkańcy (w tym 405, ok. 70,7% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 552 głosy (ok. 96,3% uprawnionych), w tym 551 (ok. 99,8%) ważnych; za Niemcami głosowało 531 osób (ok. 96,2%), a za Polską 20 osób (ok. 3,6%)[5].

W 1770 r. w miejscu istniejącej wcześniej huty założono ponownie miejscowość. W 1845 r. w miejscowości odnotowano 3 młyny, których zbiorniki zarybione były karpiami. Warzelnia potażu dostarczała 25 cetnarów tego produktu rocznie. W tym samym roku wybudowano w miejscowości szkołę; w 1863 r. uczęszczało do niej 170 uczniów, w tym także z Jagunowa i Lubnowa)[4], ale także z Dąbrówki Dolnej. Wszyscy uczniowie byli katolikami.[potrzebne źródło]

W 1926 wieś zamieszkiwali mali gospodarze i robotnicy leśni. W Domaradzkiej Kuźni znajdowały się wówczas: kuźnia, sklep rowerowy, mała stacja paliw, usługi transportowe, sklep spożywczy, piekarnie, stolarnie, tartak, poczta, dwie karczmy, szewc, młyn i rzeźnik.

19 maja 1936 r. w miejsce nazwy Dammratschhammer wprowadzono niemiecką nazwę Dammfelder Hammer. 1 kwietnia 1938 r. miejscowość włączono do Dąbrówki Dolnej[1]. 1 czerwca 1948 r. nadano miejscowości polską nazwę Domaradzka Kuźnia[2].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany jest[6]:

  • dom - chałupa, ul. Opolska 11, drewniana z przełomu XVIII/XIX w., według Katalogu zabytków sztuki w Polsce z 1968 r. posiada nr 13 i jest konstrukcji wieńcowej - zrębowej. Chałupa była półtoratraktowa, z sienią pośrodku, w której znajdował się trzon kominowy. Szczyty w dolnej strefie były szalowane pionowo w górnej skośnie; dach kryty słomą z naczółkami szalowanymi[7].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W 1863 r. w miejscowości było 16 chałupników i 11 chałupników wygonowych.

Rok 1764 1784 1845 1890 1900 1910 1925 1933 1946 1960 1965 1988 2002 2009
Liczba mieszkańców
Domaradzkiej Kuźni
? 113[lm 1] 211[lm 2] 268[lm 3] 253 216 651[8] 508 354[lm 4] 326[lm 5] 350[lm 6] 229[lm 7] 237[lm 8] 224[lm 9]
Liczba mieszkańców
Jagunowa
82[lm 10] ? 280[lm 11] 415[lm 12] 439[lm 13] 441[lm 14] ? ?
  1. 16 chałupników.
  2. Zamieszkiwano 29 domów.
  3. W tym 254 osoby (ok. 94,8%) posługiwały się językiem polskim.
  4. Łącznie z Jagunowem.
  5. W tym 187 osób (ok. 57,4%) to kobiety; w wieku produkcyjnym 47,8%; z rolnictwa utrzymywało się 47,5%. Liczba zamieszkanych budynków: 74.
  6. W tym 200 osób (ok. 57,1%) to kobiety.
  7. Liczba gospodarstw domowych: 62.
  8. W tym 108 osób (ok. 45,6%) to kobiety; w wieku przedprodukcyjnym/produkcyjnym/poprodukcyjnym: 60 (ok. 25,3%)/148 (ok. 62,4%)/29 (ok. 12,2%). Liczba budynków: 63 (w tym 41 mieszkalnych), liczba gospodarstw domowych: 81.
  9. W tym 105 osób (ok. 46,9%) to kobiety; w wieku przedprodukcyjnym/produkcyjnym/poprodukcyjnym: 19,6%/71,9%/8,5%.
  10. 17 zagrodników.
  11. Zamieszkiwano 35 domów.
  12. W tym 384 osoby (ok. 92,5%) posługiwały się językiem polskim.
  13. W tym 403 osoby (ok. 91,8%) posługiwały się językiem polskim, a 24 (ok. 5,5%) – językami polskim i niemieckim.
  14. W tym 390 osób (ok. 88,4%) posługiwało się językiem polskim.

Źródła: [4][1][9].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Oppeln (niem.). 2006. [dostęp 2012-04-06].
  2. 2,0 2,1 Rozporządzenie Ministrów Administracji Pulicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 czerwca 1948 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1948 r. Nr 59, poz. 363).
  3. Maria Bytnar-Suboczowa. Główne elementy kultury ludowej na Śląsku. „Prace i Materiały Etnograficzne”. XXIII, s. 9, 1963. Wrocław. 
  4. 4,0 4,1 4,2 Poznajemy wsie. Wsie powiatu opolskiego. W: Józef Madeja: Powiat opolski. Szkice monograficzne. Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1969, s. 344–345. (pol.)
  5. Herbert Kunze: Landsmannschaft der Oberschlesier in B-W (niem.). [dostęp 2012-04-06].
  6. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 17.12.2012]. s. 56.
  7. Tadeusz Chrzanowski, Marian Kornecki: Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. VII: Województwo opolskie. Cz. 11: Miasto Opole i powiat opolski. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk – Pracownia Inwentaryzacji Zabytków, 1968, s. 71. (pol.)
  8. Powiat opolski. Szkice monograficzne podaje dla tego roku liczbę 652.
  9. BDL :: Miejscowości - wszystkie cechy (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2012-04-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian, Katalog zabytków sztuki w Polsce, tom VII: Województwo opolskie, zeszyt 11: Miasto Opole i powiat opolski; Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk – Pracownia Inwentaryzacji Zabytków, Warszawa 1968
  • Madeja Józef, Powiat opolski. Szkice monograficzne; Instytut Śląski w Opolu, Opole 1969