Donald A. Wollheim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Donald A. Wollheim

Donald A. Wollheim (ur. 1 października 1914, zm. 2 listopada 1990) - amerykański pisarz, pierwszy antologista sf, wydawca.

Wollheim odkrył wielu pisarzy, przede wszystkim Philipa K. Dicka, Johna Brunnera, Samuela R. Delany'eya, Thomasa M. Discha, Harlana Ellisona, Ursulę Le Guin, Roberta Silverberga, C. J. Cherryh i Tanith Lee. Nie odkrył jednak Stephena Kinga, który przyniósł do niego swoją pierwszą powieść sf.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wollheim zadebiutował w roku 1934 u Gernsbacka w "Wonder Stories" opowiadaniem "The Man from Ariel", ale stał się znany dopiero w 1942 dzięki całej serii opowiadań, z których "Mimikrę" z grudniowego wydania 1942 roku opublikowało Astonishing Stories a w Polsce Fantastyka, nr 10 z 1983 roku. Opowiadanie to jako jedyne doczekało się trzech wersji filmowych.

W roku 1943 wydał The Pocket Book of Science Fiction, antologię amerykańskich opowiadań fantastyczno naukowych, która otworzyła nowy etap w rozwoju fantastyki. Miejsce tanich, ale niezbyt długich prosperujących magazynów i drogich książek science fiction zajęła tania książka kieszonkowa - pocket book. Zbiorek stał się bestsellererm i Donald A. Woflheim wydał dwie następne antologie: The Portable Novels of Science (Viking 1945) i The Avon Fantasy Reader (1946).

Lata 70. charakteryzował dalszy wzrost poczytności taniej książki kieszonkowej. Donald Wollheim założył w 1971 swoje własne - rodzinne wydawnictwo DAW BOOKS i w krótkim czasie zajął czołowe miejsce na amerykańskim rynku wydawniczym. Wydawnictwo to utrzymuje wiodącą rolę jeszcze w kilka lat po jego śmierci na serce w 1990 roku, by w drugiej połowie lat 90. zostać wchłoniętym przez korporację wydawniczą Penguin-Putnam.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Wollheim od początku swej działalności w klubie miłośników sf, aż do chwili założenia swego wydawnictwa był znanym skandalistą.

Jeszcze w 1934 roku zaskarżył Gernsbacka za niezapłacone honorarium, zmuszając ojca amerykańskiej sf do wypłacenia 75 dolarów USA (w tym 10 w postaci zwrotu kosztów sądowych). W 1945 zaskarżył 7 przyjaciół ze swego klubu sf, którzy posądzili go o wmieszanie się w romans z Judith Merril, co kosztowało ich, mimo wycofania pozwu przez Wollheima, 600 dolarów zwrotu kosztów sądowych i spowodowało na 30 lat rozdźwięk między Wollheimem i Jamesem Blishem. Upór Wollheima był znany w całym środowisku, mimo jego wielu zalet i pomocy w promowaniu utalentowanych autorów.

Za skandaliczne uznawano jego praktyki z lat 50., gdy prowadząc serię tanich dwustronnych książek sf Ace Doubles (2 powieści w jednym) dopuszczał się istotnych skrótów, uproszczeń i zmian. Terry Carr, jego konkurent na rynku edytorskim puścił w obieg nawet powiedzenie, że gdyby Wollheim wydawał Biblię skróciłby ją na 2 powieści i zmieniłby tytuł na Bóg Wojny Izraela / Istota w trzech postaciach.

Największym i ostatnim skandalem było wydanie w roku 1965 trylogii Tolkiena Władca Pierścieni w postaci trzytomowej książki kieszonkowej dzięki lukom prawnym. Skandal ten nie tylko nie przyniósł szkody wydawnictwu Ace, ale wręcz uczynił je sławnym.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

  • "The Man from Ariel" (1934, debiut w "Wonder Stories")
  • "Mimikra" (1942, "Astonishing Stories", dwukrotnie sflimowane w Polsce, w Fantastyce w 1978, tłum: Ryszard P. Jasinski)
  • Two Dozen Dragon Eggs (1969, Zbiór opowiadań)

Powieści[edytuj | edytuj kod]

- młodzieżowe sf pod pseudonimem David Grinnell z serii Mike Mars

  • Across Time (1957, jako David Grinnell, Ace Books)

Antologie[edytuj | edytuj kod]

  • Portable Novels of Science (1945, pierwsza na świecie antologia sf, Viking Press)
  • The Avon Fantasy Reader (1946)
  • Don Wollheim proponuje - doroczne antologie Wollheima uważane były za najlepsze roczne zbiory opowiadań amerykańskich

Prace krytyczne[edytuj | edytuj kod]

  • The Universe Makers (1971, fundamentalna, choć bardzo osobista analiza literatury science fiction)