Dorgon
| Dorgon, Qing Chengzong |
|
| Tytularny Cesarz Chin (pośmiertnie) | |
| Okres panowania | od 1650 |
| Książę Rui, Regent Cesarza Shunzhi | |
| Okres panowania | od 1643 do 1650 |
| Dane biograficzne | |
| Dynastia | Qing |
| Urodzony | 17 listopada 1612 |
| Zmarł | 31 grudnia 1650 |
| Ojciec | Nurhaci |
| Matka | Dama Abahai |
| Żona | Księżniczka Borjigin, Cesarzowa Chengzonglang Dama Donggiya Dama Li Dama Lee |
| Rodzeństwo | Dodo, Ajige, Hong Taiji (przyrodni) |
| Dzieci | Dorbo, Książę Rui (adoptowany) Księżniczka Dongmu |
Dorgon (mandżurski 
, chiń. trad. 多爾袞, chiń. upr. 多尔衮, pinyin Duō'ěrgǔn), książę Rui, wpływowy książę mandżurski, który jako regent cesarza Shunzhi dokonał podboju Chin i de facto ustanowił dynastię Qing w Chinach, z tego powodu został pośmiertnie uznany za honorowego cesarza[1].
Jeden z młodszych (czternasty) synów Nurhaci'ego i jego żony, Abahai; jego rodzonymi braćmi byli Dodo i Ajige; a przyrodnim, starszym - Hong Taiji (wszyscy wymienieni należeli do grupy 8 braci, których uznawano za legalnych następców tronu). Urodził się w Yenden (dziś Xinbin, prow. Liaoning) 17 listopada 1612, zmarł w Chengde 31 grudnia 1650[1].
Spis treści |
Droga do władzy [edytuj]
Nabrał doświadczenia w licznych kampaniach prowadzonych przez Hong Taiji w Mongolii i Korei, stając się, wraz z bratem Ajige, jednym z kluczowych dowódców qingowskich. W 1643, gdy Hong przygotowywał się do inwazji Chin, Dorgon był jednym z wodzów naczelnych armii zgromadzonej na północ od Wielkiego Muru. Po nagłej śmierci Honga, który nie wyznaczył następcy, Mandżurii zagroził konflikt o sukcesję między najstarszym (i jedynym dorosłym) synem Honga, Haoge, a Dorgonem. Pozycja Haoge nie była jednak zbyt silna: nie był faworytem ojca, i choć był sprawnym wodzem, nie posiadał żadnych sił pod swoją bezpośrednią komendą. Ponadto Mandżurowie nie mieli tradycji primogenitury. Dorgon mógł liczyć na swoją Białą Chorągiew i wsparcie przez chorągiew brata Dodo, a także cieszył się zaufaniem wujów, którzy też mieli dwie chorągwie pod swą komendą[2].
Daisan, senior rodu, zwołał radę książąt. Podczas zaciętych sporów, Dorgon okazał się najpoważniejszym kandydatem - on sam jednak odmówił, wskazując, że w opinii chińskich doradców tronu, wspartych przez gwardię cesarską, jak długo przy życiu byli synowie Hong Taiji, tylko jeden z nich mógł objąć panowanie. Z tego samego powodu przepadła kandydatura brata Dorgona, Ajige, i ostatecznie zgodzono się na wybór pięcioletniego wówczas Fulina, dziewiątego syna Hong Taiji. Regentami ustanowiono Dorgona i Jirgalanga (syna Surhaciego, brata Nurhaciego, czyli stryja Dorgona, a stryjecznego dziadka małego cesarza). Jirgalang nie był zbyt aktywny politycznie, dlatego też władza faktycznie przeszła w ręce Dorgona[2]. Ten ostatni pozyskał wkrótce poparcie dowódców następnych chorągwi, z których jeden, Holhoi, oskarżył następnie Haoge o spisek z ministrami cesarskimi i próbę przejęcia tronu. Haoge pozbawiono tytułu książęcego, a ministrów skazano na śmierć, zastępując ich poplecznikami Dorgona, w tym Holhoi[2].
Książę Regent [edytuj]
Dorgon zdawał sobie sprawę, że sześcioletnie dziecko nie jest dobrym wodzem armii inwazyjnej. Postanowił jednak podjąć ryzyko, ponieważ okazja była nader sprzyjająca. Dynastia Ming chyliła się ku upadkowi, a powstańcze armie Li Zichenga i Zhang Xianzhonga zmierzały ku Pekinowi. Dowódca obrony Shanhaiguan, generał Wu Sangui, zdecydował się zawrzeć sojusz z Mandżurami i 28 maja 1644 otworzył bramy armii Dorgona[3].
W bitwie pod Shanhaiguan połączone siły Wu Sangui i Dorgona pobiły armię Li Zichenga, która wcześniej (25 kwietnia 1644) zdobyła i złupiła Pekin. 4 lipca siły Li opuściły Pekin, do którego dwa dni później wkroczyły armie qingowskie[3]. Elitom pekińskim, oczekującym przybycia generała Wu i księcia-następcy tronu, ukazały się oddziały: jeden z wodzów zsiadł z konia i, wsiadając do cesarskiej lektyki, oświadczył: "Książę-regent to ja (Dorgon). Czy zezwolicie mi objąć tron?"[4].
Po niezbędnych przygotowaniach Dorgon sprowadził do Pekinu i 30 października oficjalnie osadził swego bratanka Fulina na tronie chińskim jako cesarza Shunzhi, z sobą w roli regenta[3]. Wykorzystując zdyscyplinowanie swoich oddziałów, za radą chińskich ministrów wcielił się w rolę przywracającego pokój władcy-mędrca: nie pozwolił na grabieże i obciążanie się łupami, a poza znacznymi siłami wysłanymi w pościg za armią Li Zichenga wojska skierował wyłącznie przeciw resztkom powstańców i bandytom; proklamował też amnestię, zniósł wojenne podatki, zezwolił poddającym się urzędnikom zachować stanowiska i przyjął na służbę kilku członków dawnego dworu mingowskiego. Dzięki temu bardzo szybko przejął kontrolę nad prowincjami Zhili i Shandong[2]. Dorgon jako pierwszy na dużą skalę zatrudniał chińskich ministrów na najwyższych stanowiskach w państwie; ustanowił też zasadę mianowania na kluczowe stanowiska dwóch urzędników, chińskiego (Han)) i mandżurskiego[5]. Początkowo popierał też bliskie kontakty Hanów i Mandżurów, ogłaszając, że są "jedną rodziną", jednak konflikty etniczne skłoniły go do wydania nakazu przesiedlenia Chińczyków do Zewnętrznego Miasta w Pekinie i wprowadzenia etnicznej separacji w miastach[6].
Wojska Qing kontynuowały kampanie na południu i zachodzie Chin, podporządkowując panowaniu mandżurskiemu większość kraju (w Xi'anie pobiły Li Zichenga, a w rok po poddaniu Pekinu skapitulował Nankin). W delcie Jangcy walki były nader krwawe, ale stopniowo lokalne elity zaczęły przechodzić na stronę mandżurską. Miało na to wpływ także przejęcie przez Qingów rytualnego aparatu władzy: Dorgon nakazał składanie ofiar ostatniemu cesarzowi Ming, Chongzhenowi, i ochronę grobów cesarskich, dopełniając tym samym obowiązków wynikających z konfucjańskiego kultu przodków[2].
By rozwinąć operacje na południu, Dorgon powierzył kilka kluczowych komand byłym dowódcom mingowskim, a także swoim dotychczasowym przeciwnikom politycznym, w tym księciu Haoge. Trzymał jednak rękę na pulsie i dbał, by nikt nie podważał autorytetu ani młodego cesarza, ani jego, jako regenta. Wśród ukaranych za brak szacunku znaleźli się jego starszy brat, Ajige, ważni dowódcy oraz jak Tantai, Soni i Oboi. Haoge, który odniósł świetne zwycięstwo w Sichuanie nad Zhang Xianzhongiem, po powrocie do Pekinu i uroczystym przywitanie przez cesarza, został oskarżony o spiskowanie i zmarł w więzieniu, czekając na sąd. Za współudział w spisku regencję stracił Jirgalang, przejął ją brat Dorgona, Dodo[7].
Wkrótce potem sytuacja na frontach uległa pogorszeniu: na zachodzie zbuntowali się muzułmanie, na południu wojska lojalistów mingowskich zdołały powstrzymać mandżurską ofensywę, a na północy zagroziła rewolta Mongołów Chałcha. Dorgon rozesłał zaufanych wodzów, by stłumili bunty, a sam ruszył przeciw Mongołom i garnizonowi w Datong (który także zbuntował się na wieść o zbliżaniu się wojsk chorągwianych, co pozwala przypuszczać, że jego dowódcy spiskowali z Mongołami). Dorgon musiał jednak wrócić do Pekinu, by zwołać radę książąt i zapobiec przejęciu współregencji przez Ajige po śmierci Dodo. Zmęczony dworską polityką, ruszył ponownie w pole. Wieści o zwycięstwach na południu nie zastały go w stolicy; podczas kolejnej ekspedycji, tym razem łowieckiej, przeziębił się i zmarł w okolicach Chengde[7].
Spuścizna [edytuj]
Ustanowiona przez Dorgona rada uległa we frakcyjnej walce zwolennikom Haoge i Jirgalanga. Żadna jednak ze stron nie miała dość sił, ani nikogo obdarzonego wystarczającym autorytetem, by przejąć regencję. W wyniku tego realna władza przeszła powoli w ręce bardzo młodego jeszcze cesarza Shunzhi. Wrogowie Dorgona doprowadzili jednak do tego, że oskarżono go o uzurpowanie cesarskiego autorytetu przez naruszanie ścisłego, konfucjańskiego porządku rytualnego. Miał np. stawiać na ołtarzu tabliczkę swojej matki na równi z tabliczką matki cesarza Honga, czy wprowadzać poprawki do oficjalnej biografii Nurhaciego, sugerujące, jakoby ten zamyślał ustanowić Dorgona następcą[7]. Ponadto, majątki Dorgona i jego współpracowników stały się celem kampanii antykorupcyjnej młodego cesarza[8]. Pozbawiono go pośmiertnie tytułu, a większość z popleczników popadła w niełaskę; jednak niektórzy z dawnych towarzyszy księcia regenta służyli jeszcze następcy Shunzhi, cesarzowi Kangxi.
Tytuł książęcy przywrócił Dorgonowi cesarz Qianlong, który, dążąc do wzmocnienia autorytetu cesarskiego rodu Aisin Gioro, nakazał sprawdzenie dawnych wyroków[9]. Choć adoptowanego syna Dorgona, Dorbo, pozbawiono w 1650 odziedziczonego tytułu, jego następcom został on, w 1778, przywrócony. Zwrócono im też część skonfiskowanego majątku (ok. 300 tys. z 1-2 mln. mu ziemi (1 mu to ok. 0,0667 ha) ; trzeba zaznaczyć, że konfiskata ziemi Dorgona była wyjątkowym posunięciem, zazwyczaj pozbawiani tytułu książęta zachowywali majątki)[10].
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Martin Gimm: Dorgon (ang.). W: Encyclopædia Britannica [on-line]. [dostęp 2010-10-10].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Janet Dennerline: The Succession Dispute and the Ch’ing Mandate. W: Willard J. Petersen: The Cambridge History of China. T. 9: Part One: The Ch’ing Empire to 1800. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Pamela Kyle Crossley: The Manchus. Oxford: Blackwell Publishers, 2002. ISBN 0 521 24334 3.
- ↑ W.J. Pedersen, Cambridge History..., str. 71-72.
- ↑ Peter C. Perdue: China Marches West: The Qing Conquest of Central Eurasia. Cambridge,Massachusetts: Harvard University Press, 2005, s. 114. ISBN 0-674-01684-x.
- ↑ E.S. Rawski, op. cit., str. 26.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 Janet Dennerline: The Southern and Western Campaigns and Dorgon’s Ascendency, 1646–1648. W: Willard J. Petersen: The Cambridge History of China. T. 9: Part One: The Ch’ing Empire to 1800. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.
- ↑ Janet Dennerline: The Anticorruption Campaign and the Revival of Literati Politics. W: Willard J. Petersen: The Cambridge History of China. T. 9: Part One: The Ch’ing Empire to 1800. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.
- ↑ E.S. Rawski, op.cit., str. 79-80.
- ↑ E.S. Rawski, op.cit., str. 103-4.
Bibliografia [edytuj]
- Willard J. Petersen: The Cambridge History of China. T. 9: Part One: The Ch’ing Empire to 1800. Cambridge: Cambridge University Press, 2002. ISBN 0-521-24334-3.
- Evelyn S. Rawski: The Last Emperors: A Social History of Qing Imperial Institutions. Berkeley: University of California Press, 2001. ISBN 0-520-22837-5.
