Dortmund

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dortmund
Herb Flaga
Herb Dortmundu Flaga Dortmundu
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Nadrenia Północna-Westfalia
Powierzchnia 280,42 km²
Wysokość 50-254 m n.p.m.
Populacja (31 grudnia 2010)
• liczba ludności
• gęstość

580 444
2 070 os./km²
Nr kierunkowy 02304, 0231
Kod pocztowy 44135-44388
Tablice rejestracyjne DO
Podział miasta 12 dzielnic
Plan Dortmundu
Plan Dortmundu
Położenie na mapie Nadrenii Północnej-Westfalii
Mapa lokalizacyjna Nadrenii Północnej-Westfalii
Dortmund
Dortmund
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Dortmund
Dortmund
Ziemia 51°31′N 7°28′E/51,516667 7,466667Na mapach: 51°31′N 7°28′E/51,516667 7,466667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy
Sala koncertowa
Dortmund
Westfalenstadion (obecnie Signal Iduna Park)
Panorama Dortmundu z 1674

Dortmund ['dɔʁtmʊnt] (dolnoniem. Düörpm) – miasto na prawach powiatu położone w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Arnsberg, w Zagłębiu Ruhry.

Dortmund to znaczący ośrodek przemysłowy. Wydobycie węgla kamiennego, hutnictwo żelaza. Przemysł maszynowy (maszyny górnicze, hutnicze, części okrętowe, elementy mostów), metalowy, elektrotechniczny, elektroniczny, spożywczy (największy były ośrodek produkcji piwa w Europie po Monachium – sześć browarów, w tym Dortmunder Union-Brauerei, Brinkhoff´s, Kronen i DAB).

Centrum finansowo-handlowe, z licznymi bankami, towarzystwami ubezpieczeniowymi, firmami handlowymi, giełdami i hurtowniami. Także ważny węzeł kolejowy i drogowy.

Jest siedzibą licznych szkół wyższych, w tym uniwersytetu założonego w 1966 roku, instytutów naukowo badawczych: Maksa Plancka, Spektrochemii i Spektroanalizy, Socjologii, Rozwoju Przestrzennego Miast, a także urzędów – Bezpieczeństwa Pracy i Archiwum Gospodarczego Westfalii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dortmund znany jest od IX wieku. Miasto zostało po raz pierwszy wspomniane 880 w dokumentach urzędowych pod nazwą Throtmanni[1]. Była to wówczas niewielka osada karolińska. W 1152 Dortmund występuje pod nazwą Tremonia, a w 1222 r. Dortmunde. W 1152 cesarz Fryderyk Barbarossa przybył do tego regionu i odbudował miejscowość, która została zniszczona. Przez dwa lata Dortmund był rezydencją Barbarossy, a w ciągu kolejnych lat nastąpił gwałtowny rozwój miasta - Dortmund z niewielkiej miejscowości stał się jednym z najbardziej wpływowych miast na terenie cesarstwa. W XIII wieku miasto stało się członkiem Ligi Hanzeatyckiej, w 1220 Wolnym Miastem Rzeszy - jedynie był podporządkowany bezpośrednio cesarzowi. Po 1320, zamożne miasto handlowe znane jest w dokumentach pisanych jako Dorpmunde. Od połowy XIV wieku Dortmund był siedzibą związku kupców Westfalii. Wojna trzydziestoletnia spowodowała upadek jego gospodarki.

Położony w Dolnej Nadrenii-Westfalii Dortmund posiadał status wolnego miasta aż do 1802, kiedy stał się eksklawą księstwa Orania-Nassau. W 1806 stał się częścią Wielkiego Księstwa Berg. Po klęsce Napoleona w 1815 podczas wojen napoleońskich, Dortmund wszedł w skład pruskiej prowincji Westfalii. W dobie industrializacji, Dortmund stał się wielkim centrum górnictwa, hutnictwa, oraz produkcji piwa.

W czasie rządów niemieckich nazistów, ofiarą terroru padli pacjenci szpitala w dzisiejszej dzielnicy Aplerbeck (przede wszystkim umysłowo chorzy oraz starzy) których przeniesiono do Hadamar gdzie zostali zagazowani. Była to część akcji T4 (Aktion T4). Ponadto 229 dzieci zostało zabitych w "Wydziale specjalistycznym dla Dzieci", który został przeniesiony z Marburga w 1941 roku. Dortmund, wraz z z innymi miastami Zagłębia Ruhry, był celem masowego niszczenia przez alianckie naloty. Około 80% zabudowy legło w gruzach, w tym historyczne centrum.

Po odbudowie i modernizacji miasto stało się ważnym centrum techniki i przemysłu. Jest to również jedno z zielonych miast w Westfalii, znane z licznych areałów zieleni i parków, których znaczna część powstała na gruzach lub hałdach. Miasto stało się także ważnym ośrodkiem sportu, wzniesiono stadion Westfalski. Ponadto od 1973 Dortmund stał się miejscem Dortmundzkich Dni Szachowych, jednego z najważniejszych cyklicznych turniejów międzynarodowych w tej dyscyplinie.

W 2006 stadion Borussii był jednym z miejsc gdzie rozgrywano mecze piłkarskie w ramach mundialu. Prowadzona przez Pawła Janasa reprezentacja Polski przegrała 1:0 z Niemcami.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • romański warowny św. Piotra (St. Peter), Syburg (1169)
  • romańsko-gotycki Kościół Mariacki (Marienkirche) z ok. 1220
  • gotycki św. Rajnolda (St. Reinold) z XIII-XV w.
  • gotycki św. Jana Chrzciciela (St. Johannes);; z XIV-XV w.
  • gotycki św. Piotra (St. Peter) z XIV w.
  • Hohensyburg - ruiny zamku (1150)
  • Hörder Burg - wieża odbudowego zamku z XII w.
  • Haus Bodelschwingh - zamek z fosą z XIII w.
  • Haus Dellwig - zamek z fosą z XIII w.
  • Gut Niederhofen - zabudowania dóbr rycerskich z XIII w.
  • Haus Rodenberg - zamek z fosą z XIII w.
  • Haus Sölde - zabudowania dóbr rycerskich z XIII w.
  • Haus Westhusen - zamek z fosą z XIV w.
  • Adlerturm (Orla Baszta) - rekonstrukcja części murów obronnych z XIV w.
  • Steinerner Turm (Kamienna Baszta) - część fortyfikacji z XIV w.
  • Haus Steinhausen - częściowo zniszczony zamek z fosą z XV w.
  • Haus Wenge - zabudowania dóbr rycerskich z XVI w.
  • Torhaus Rombergpark - brama warowna z XVII w. będąca częścią byłego zamku Brünninghausen
  • Haus Wischlingen - kaplica z muru pruskiego (1783), pozostałość dóbr rycerskich
  • Haus Schulte-Witten - willa rodziny Schulte-Witten (1880)
  • Altes Stadthaus (stary budynek Urzędu Miasta) z XIX w.
  • budowle fabryczne i osiedla robotnicze z przełomu XIX i XX w.
  • stara Synagoga w Dortmundzie

Muzea i wystawy[edytuj | edytuj kod]

  • Muzeum "Adlerturm" (Orla Baszta) - historia miasta
  • Muzeum "am Ostwall" - sztuka nowoczesna
  • Muzeum Kultury i Sztuki - n.p. 400 złotych monet z IV w.
  • Muzeum Historii Naturalnej
  • Muzeum Przemysłu "Kopalnia Zollern"
  • Muzeum Firmy Hoesch - historia stali w Dortmundzie
  • Muzeum Browarnictwa
  • Muzeum Samochodów Zabytkowych
  • Borusseum - piłka nożna, Borussia Dortmund
  • Altes Hafenamt (stary kapitanat portu) - wystawa "Żegluga i port"
  • "DASA" / "Deutsche Arbeitsschutzaustellung" ("Niemiecka Wystawa BHP")

Inne atrakcje[edytuj | edytuj kod]

  • kompleks sportowo-wystawowy Westfalenhalle (23 tys. miejsc, hipodrom)
  • kasyno
  • gmach Filharmonii Westfalii
  • Teatr Miejski
  • ogrody botaniczne i zoologiczne oraz
  • Dortmunder Schachtage - jeden z najsłynniejszych na świecie, corocznie rozgrywany turniej szachowy
  • Monkey Town, hala zabaw, znajdująca się na ulicy Burgweg
  • baseny
  • kompleks rekreacyjno-sportowy Wischlingenpark
  • Westfalenpark

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

W mieście znajdują się stacje kolejowe: Dortmund-Barop, Dortmund-Derne, Dortmund-Dorstfeld, Dortmund-Kley, Dortmund-Kruckel, Dortmund-Kurl, Dortmund-Mengede, Dortmund-Wickede, Dortmund Hörde, Dortmund Knappschaftskrankenhaus, Dortmund Möllerbrücke, Dortmund Stadthaus, Dortmund Universität, Dortmund West.

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

Miejscowości partnerskie[2]:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rudolf Kötzschke (Hrsg.): Die Urbare der Abtei Werden a. d. Ruhr (= Publikationen der Gesellschaft für rheinische Geschichtskunde XX: Rheinische Urbare). Bd. 2: A. Die Urbare vom 9.-13. Jahrhundert. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 3: B. Lagerbücher, Hebe- und Zinsregister vom 14. bis ins 17. Jahrhundert, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 4,I: Einleitung und Register. I. Namenregister. Hrsg. von Fritz Körholz, Düsseldorf 1978, Bd. 4,II: Einleitung, Kapitel IV: Die Wirtschaftsverfassung und Verwaltung der Großgrundherrschaft Werden. Sachregister. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1958
  2. Współpraca