Dortmund

	Dortmund
Herb Dortmundu	Flaga Dortmundu
	; Dortmund
Państwo	Niemcy
kraj związkowy	Nadrenia Północna-Westfalia
Powierzchnia	280,42 km²
Położenie	51°31′N; 07°28′E
Wysokość	50-254 m n.p.m.
Ludność (31 grudnia 2010); • liczba ludności; • gęstość	; 580 444; 2 070 os./km²
Nr kierunkowy	02304, 0231
Kod pocztowy	44135-44388
Tablice rejestracyjne	DO
Podział miasta	12 dzielnic
	Położenie na mapie Nadrenii Północnej-Westfalii ; Dortmund
	Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
	Strona internetowa miasta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Na mapach: 51°31′N 7°28′E / 51.517, 7.467

Sala koncertowa

Dortmund

Westfalenstadion (obecnie Signal Iduna Park)

Panorama Dortmundu z 1674

Dortmund ['dɔʁtmʊnt] (dolnoniem. Düörpm) – miasto na prawach powiatu położone w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Arnsberg, w Zagłębiu Ruhry.

Dortmund to znaczący ośrodek przemysłowy. Wydobycie węgla kamiennego, hutnictwo żelaza. Przemysł maszynowy (maszyny górnicze, hutnicze, części okrętowe, elementy mostów), metalowy, elektrotechniczny, elektroniczny, spożywczy (największy były ośrodek produkcji piwa w Europie po Monachium – sześć browarów, w tym Dortmunder Union-Brauerei, Brinkhoff´s, Kronen i DAB).

Centrum finansowo-handlowe, z licznymi bankami, towarzystwami ubezpieczeniowymi, firmami handlowymi, giełdami i hurtowniami. Także ważny węzeł kolejowy i drogowy.

Jest siedzibą licznych szkół wyższych, w tym uniwersytetu założonego w 1966 roku, instytutów naukowo badawczych: Maksa Plancka, Spektrochemii i Spektroanalizy, Socjologii, Rozwoju Przestrzennego Miast, a także urzędów – Bezpieczeństwa Pracy i Archiwum Gospodarczego Westfalii.

Spis treści

1 Historia
2 Zabytki
- 2.1 Muzea i wystawy
- 2.2 Inne atrakcje
3 Komunikacja
4 Współpraca
5 Sport
6 Linki zewnętrzne
7 Przypisy

[edytuj] Historia

Dortmund znany jest od IX wieku. Miasto zostało po raz pierwszy wspomniane 880 i 885 w dokumentach urzędowych pod nazwą Throtmanni. Była to wówczas niewielka osada karolińska. W 1152 Dortmund występuje pod nazwą Tremonia, a w 1222 r. Dortmunde. W 1152 cesarz Fryderyk Barbarossa przybył do tego regionu i odbudował miejscowość, która została zniszczona. Na dwa lata Dortmund był rezydencją Barbarossy, a na kolejne - rozwój miasta, Dortmund z niewielkiej miejscowości stał się jednym z najbardziej wpływowych miast na terenie cesarstwa. W XIII wieku miasto stało się członkiem Ligi Hanzeatyckiej, w 1220 Wolnym Miastem Rzeszy - jedynie był podporządkowany bezpośrednio cesarzowi. Po 1320, zamożne miasto handlowe znane jest w dokumentach pisanych jako Dorpmunde. Od połowy XIV wieku Dortmund był siedzibą związku kupców Westfalii. Wojna trzydziestoletnia spowodowała upadek jego gospodarki.

Położony w Dolnej Nadrenii-Westfalii Dortmund posiadał status wolnego miasta aż do 1802, kiedy stał się eksklawą księstwa Orania-Nassau. W 1806 stał się częścią Wielkiego Księstwa Berg. Po klęsce Napoleona w 1815 podczas wojen napoleońskich, Dortmund wszedł w skład pruskiej prowincji Westfalii. W dobie industrializacji, Dortmund stał się wielkim centrum górnictwa, hutnictwa, oraz produkcji piwa.

W czasie rządów niemieckich nazistów, ofiarą terroru padli pacjenci szpitala w dzisiejszej dzielnicy Aplerbeck (przede wszystkim umysłowo chorzy oraz starzy) których przeniesiono do Hadamar gdzie zostali zagazowani. Była to część akcji T4 (Aktion T4). Ponadto 229 dzieci zostało zabitych w "Wydziale specjalistycznym dla Dzieci", który został przeniesiony z Marburga w 1941 roku. Dortmund, wraz z z innymi miastami Zagłębia Ruhry, był celem masowego niszczenia przez alianckie naloty. Około 80% zabudowy legło w gruzach, w tym historyczne centrum.

Po odbudowie i modernizacji miasto stało się ważnym centrum techniki i przemysłu. Jest to również jeden z zielonych miast w Westfalii, znane jest z licznych areałów zieleni i parków których znaczna część powstała na gruzach lub hałdach. Miasto stało się także ośrodkiem sportu, wzniesiono stadion Westfalski. Ponadto od 1973 Dortmund stał się miejscem Dortmundzkich Dni Szachowych, jednego z najważniejszych cyklicznych turniejów międzynarodowych w tej dyscyplinie.

W 2006 stadion Borussii był jednym z miejsc gdzie rozgrywano mecze piłkarskie w ramach mundialu. Prowadzona przez Pawła Janasa reprezentacja Polski przegrała 1:0 z Niemcami.

[edytuj] Zabytki

romański warowny św. Piotra (St. Peter), Syburg (1169)
romańsko-gotycki Kościół Mariacki (Marienkirche) z ok. 1220
gotycki św. Rajnolda (St. Reinold) z XIII-XV w.
gotycki św. Jana Chrzciciela (St. Johannes);; z XIV-XV w.
gotycki św. Piotra (St. Peter) z XIV w.
Hohensyburg - ruiny zamku (1150)
Hörder Burg - wieża odbudowego zamku z XII w.
Haus Bodelschwingh - zamek z fosą z XIII w.
Haus Dellwig - zamek z fosą z XIII w.
Gut Niederhofen - zabudowania dóbr rycerskich z XIII w.
Haus Rodenberg - zamek z fosą z XIII w.
Haus Sölde - zabudowania dóbr rycerskich z XIII w.
Haus Westhusen - zamek z fosą z XIV w.
Adlerturm (Orla Baszta) - rekonstrukcja części murów obronnych z XIV w.
Steinerner Turm (Kamienna Baszta) - część fortyfikacji z XIV w.
Haus Steinhausen - częściowo zniszczony zamek z fosą z XV w.
Haus Wenge - zabudowania dóbr rycerskich z XVI w.
Torhaus Rombergpark - brama warowna z XVII w. będąca częścią byłego zamku Brünninghausen
Haus Wischlingen - kaplica z muru pruskiego (1783), pozostałość dóbr rycerskich
Haus Schulte-Witten - willa rodziny Schulte-Witten (1880)
Altes Stadthaus (stary budynek Urzędu Miasta) z XIX w.
budowle fabryczne i osiedla robotnicze z przełomu XIX i XX w.
stara Synagoga w Dortmundzie

[edytuj] Muzea i wystawy

Muzeum "Adlerturm" (Orla Baszta) - historia miasta
Muzeum "am Ostwall" - sztuka nowoczesna
Muzeum Kultury i Sztuki - n.p. 400 złotych monet z IV w.
Muzeum Historii Naturalnej
Muzeum Przemysłu "Kopalnia Zollern"
Muzeum Firmy Hoesch - historia stali w Dortmundzie
Muzeum Browarnictwa
Muzeum Samochodów Zabytkowych
Borusseum - piłka nożna, Borussia Dortmund
Altes Hafenamt (stary kapitanat portu) - wystawa "Żegluga i port"
"DASA" / "Deutsche Arbeitsschutzaustellung" ("Niemiecka Wystawa BHP")

[edytuj] Inne atrakcje

kompleks sportowo-wystawowy Westfalenhalle (23 tys. miejsc, hipodrom)
kasyno
gmach Filharmonii Westfalii
Teatr Miejski
ogrody botaniczne i zoologiczne oraz
Dortmunder Schachtage - jeden z najsłynniejszych na świecie, corocznie rozgrywany turniej szachowy
Monkey Town, hala zabaw, znajdująca się na ulicy Burgweg
baseny
kompleks rekreacyjno-sportowy Wischlingenpark
Westfalenpark