Dowód osobisty w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dowodu osobistego w Polsce. Zobacz też: dowód osobisty ogólnie.

Dowód osobisty w Polscedokument stwierdzający tożsamość osoby i poświadczający obywatelstwo polskie.

Polski „dowód osobisty” z 1930 – de facto paszport
Okładka dowodu osobistego wydanego przez Gminę Bukowina Tatrzańska w 1940 na blankiecie używanym w II RP
Dowody osobiste z okresu PRL i III RP wydawanych przed 2001

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po I wojnie światowej – w latach dwudziestych i na początku trzydziestych – nazwą „dowód osobisty” określano dokument niezbędny do podróży zagranicznych. Pełnił on de facto rolę paszportu (pomimo nazwy „dowód osobisty” na okładce we wnętrzu nazywany już był paszportem). Opłata za jego wydanie była wysoka: w czerwcu 1923 wynosiła 90 000 marek polskich, a w 1930 roku 101 złotych polskich. Był on wykorzystywany jako dokument meldunkowy, w którym wpisywano także pobyty czasowe w kraju (poza miejscem stałego zameldowania).

Możliwość uzyskania w Polsce dowodu osobistego jako krajowego dokumentu tożsamości wprowadzono rozporządzeniem Prezydenta RP z 16 marca 1928. Wystawiany był na żądanie zainteresowanym osobom za opłatą 60 groszy i nie był obowiązkowy. Dopiero niemieckie władze okupacyjne w czasie II wojny światowej wprowadziły obowiązek legitymowania się dowodem osobistym (niem. Personalausweis lub krócej Ausweis), powołując się przy tym na cytowane rozporządzenie[1].

Stempel z 1979 uprawniający do wyjazdu do „demoludów

Po zakończeniu wojny obowiązek posiadania dowodu utrzymano. Była to 20-stronicowa książeczka formatu 83×115 mm w sztywnych okładkach (potem 79×110 mm w miękkich okładkach). Oprócz podstawowych danych personalnych (imię, nazwisko, imiona rodziców, data i miejsce urodzenia, rysopis) oraz zdjęcia zawierał rubryki, do których wpisywano numer PESEL[2], stan cywilny, zawód[3], miejsce pracy, zameldowanie, dzieci na utrzymaniu. Na dalszych stronach dowodu odnotowywano, między innymi, fakt wydania książeczki walutowej, karty zaopatrzenia[4], powszechnych świadectw udziałowych itp. Potwierdzano także w dowodzie osobistym specjalną pieczęcią prawo do przekraczania granicy PRL–NRD, a później nową pieczęcią prawo do przekraczania granic państwowych w obrębie krajów tzw. wspólnoty socjalistycznej, wpisywano grupę krwi posiadacza dowodu oraz zaznaczano fakt zawarcia małżeństwa (do czasu wydania nowego dokumentu). Po upadku PRL obowiązek posiadania dowodu osobistego jest w Polsce nadal utrzymywany.

Przednia i tylna strona polskiego dowodu osobistego (należy zauważyć, że jest to wzór, na którym zdjęcie nie spełnia wymogów, czyli nie jest lewym półprofilem z odsłoniętym lewym uchem)

Obecny wzór dowodu[edytuj | edytuj kod]

Aktualny wzór dowodu osobistego został określony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 6 lutego 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 47, poz. 384, z późn. zm.) i obowiązuje od dnia 24 marca 2009 roku. Dokument ma postać wielowarstwowej karty poliwęglanowej o wymiarach 86 × 54 mm, zawierającej podstawowe informacje o jej posiadaczu, dacie wydania, organie wydającym i terminie ważności. Informacje zapisane są zarówno w sposób jawny, jak i zakodowany. Dowód osobisty jest jednocześnie dokumentem uprawniającym obywateli polskich do przekraczania granic państw członkowskich Unii Europejskiej, państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego nienależących do Unii Europejskiej oraz państw niebędących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, których obywatele mogą korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umów zawartych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi, uznających ten dokument za wystarczający do przekraczania ich granicy. Od 1 stycznia 2010 roku wydawany bezpłatnie na podstawie ustawy z dnia 9 stycznia 2009 roku (Dz. U. z 2009 r. Nr 39, poz. 306).

Od listopada 2013 roku został wprowadzony do obiegu zmodyfikowany dowód osobisty. Dokument powstał na bazie poprzedniego wzoru dowodu. Modyfikacja nie spowodowała zmiany wzoru dokumentu, jednak wprowadzono kilka zmian w zabezpieczeniach. Nowe dokumenty rozpoczynają się serią AXI od numeru x00001[5].

Numer „plastikowego” dowodu osobistego składa się z trzech liter i sześciu cyfr, z których jedna (pierwsza cyfra) to cyfra kontrolna.

Aby sprawdzić poprawność numeru i serii dowodu, należy najpierw zamienić litery na liczby, przypisując literom odpowiednio:

 A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z
10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35

Kolejnym krokiem jest wymnożenie tak uzyskanego ciągu liczb przez określone wagi. Wagi kolejnych liczb to: 7, 3, 1, 9, 7, 3, 1, 7, 3. Reszta z dzielenia sumy iloczynów przez 10 powinna być równa 0 (zero).

Przykład obliczeń (dla przykładowego dowodu osobistego przedstawionego na ilustracji obok, o numerze ABA300000):

Numer dowodu:  A    B    A    3    0    0    0    0    0
Wartość:      10   11   10    3    0    0    0    0    0
Wagi:          7    3    1    9    7    3    1    7    3
Iloczyny:     70   33   10   27    0    0    0    0    0
Sumowanie:    70 + 33 + 10 + 27 +  0 +  0 +  0 +  0 +  0 = 140

Reszta z dzielenia 140 przez 10 wynosi 0 (140 mod 10 = 0), więc jest to numer poprawny.

Wagami mogą też być zestawy (1 9 3 7 1 9 3 1 9), (3 7 9 1 3 7 9 3 7), (9 1 7 3 9 1 7 9 1).

Na dole drugiej strony dowodu osobistego powtórzone są dane właściciela w postaci czytelnej dla komputera, co przyspiesza przetwarzanie danych. Zapis ten składa się z trzech linijek po 30 znaków wydrukowanych krojem pisma OCR-B. Dodatkowo dane te są uzupełnione o cyfrę kontrolną dla każdego pola cyfrowego oraz cyfrę kontrolną na końcu obejmującą większość danych z poprzednich pól. Nazwisko i imię w tym zapisie nie zawiera polskich znaków diakrytycznych i nie jest uwzględniane przy obliczaniu końcowej cyfry kontrolnej[6].

Dowód osobisty ważny jest przez 10 lat od wydania, jednak są wyjątki: osoby niepełnoletnie otrzymują dokument z pięcioletnim terminem ważności, natomiast osoby po 65. roku życia mogą otrzymać dowód ważny bezterminowo.

Dowód osobisty powinien zostać wymieniony:

  • w przypadku upływu terminu ważności,
  • w przypadku uszkodzenia,
  • po zmianie danych osobowych, w tym również w razie zmiany miejsca stałego zameldowania.

W razie upływu terminu ważności dowodu osobistego, uszkodzenia lub powstania innej okoliczności utrudniającej ustalenie tożsamości osoby posiadającej dokument, należy niezwłocznie wystąpić o jego wymianę. W razie zmiany danych zawartych w dowodzie osobistym, należy wystąpić o jego wymianę w terminie do 14 dni od dnia doręczenia dokumentu stwierdzającego zmianę.

Dowody osobiste starego wzoru (książeczkowe), które zostały wydane przed dniem 1 stycznia 2001 r. utraciły ważność z dniem 1 stycznia 2008 r[7]. z tym, że w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 marca 2008 r. stanowiły pełnoprawny dokument potwierdzający tożsamość osoby oraz poświadczający jej obywatelstwo polskie[8]

Minimalny wiek potrzebny do otrzymania dowodu[edytuj | edytuj kod]

Istnieje możliwość otrzymania dowodu osobistego przed osiągnięciem pełnoletności, nawet zaraz po urodzeniu. Dokument wydany osobie przed 18. rokiem życia ważny jest przez 5 lat od daty wydania i może zostać wydany osobie już w wieku lat 13 na wniosek tej osoby (a wcześniej na uzasadniony wniosek rodziców lub opiekunów). Taki dowód osobisty, oprócz daty ważności, nie różni się niczym od dokumentu wydawanego osobom pełnoletnim. W polskim prawie nie istnieje obecnie pojęcie dowodu tymczasowego (na podstawie ustawy o ewidencji ludności z 10 kwietnia 1974 w zapisach obowiązujących do końca roku 2000, na wniosek młodocianego w wieku 16-18 lat i za zgodą jego rodziców lub opiekunów, wydawany był tzw. tymczasowy dowód osobisty).

Z ustawy wprowadzającej obowiązek posiadania dowodu osobistego wynika, iż każdy pełnoletni obywatel polski zamieszkały w Rzeczypospolitej Polskiej ma obowiązek posiadać dowód osobisty od ukończenia 18. roku życia (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, art. 34 ust. 1). Kto uchyla się od tego obowiązku może podlegać karze ograniczenia wolności lub grzywny (art. 55 ust. 1 ustawy z 1974 r.)[9]

Dowód osobisty bez zameldowania[edytuj | edytuj kod]

Do otrzymania dowodu osobistego nie jest konieczne zameldowanie. Obywatele polscy zamieszkali na stałe za granicą mają prawo, ale nie obowiązek posiadania dowodów osobistych.

Zgodnie z art. 45 ust. 2 i 3 art. tej ustawy dla osób bez stałego miejsca zameldowania, jak i dla osób na stałe zamieszkałych za granicą, dowód osobisty dla osób bez zameldowania wydaje organ ostatniego miejsca pobytu stałego osoby ubiegającej się o wydanie dowodu osobistego. Jeżeli nie można tego ustalić to dowód osobisty wydaje Urząd Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Pęknięty dowód osobisty

Pierwsze partie „plastikowych” dowodów osobistych wydanych w latach 2001–2002 posiadały dwa błędy. Pierwszym było to, że wygląd orła był niezgodny ze wzorem godła państwowego: orzeł przedstawiony na dowodach osobistych różni się kształtem ogona, charakterystycznym cieniem i kształtem tarczy[10]. Drugi błąd polegał na tym, że w angielskim tłumaczeniu opisu rubryki „imiona rodziców” apostrof postawiono w niewłaściwym miejscu (było „Parent’s given names”, a powinno być „Parents’ given names”). Błąd z apostrofem poprawiono i od lipca 2002 roku blankiety miały już prawidłowe tłumaczenie. Wyglądu orła nie zmieniono do tej pory.

Część dowodów osobistych wykonanych z poliwęglanu posiada wady fabryczne i bardzo łatwo pęka[11].

W obecnych plastikowych dowodach osobistych nie ma możliwości wpisania informacji o grupie krwi. W poprzednich papierowych wersjach można było wbić pieczątkę z informacją o posiadanej grupie (stawiali ją uprawnieni lekarze związani z pobieraniem krwi lub krwiodawstwem).

Nowe dowody osobiste[edytuj | edytuj kod]

Najnowsze biometryczne dowody osobiste mają zostać wprowadzone po pełnym opracowaniu systemu PESEL2 i zakończeniu uzgodnień technicznych[12]. Grupa posłów zaproponowała zamieszczenie informacji o grupie krwi w nowych wzorach dowodów osobistych, jednak zakwestionował ten pomysł minister zdrowia, według którego taka informacja powinna być zamieszczana przez uprawnionego pracownika służby zdrowia, a nie pracownika organu gminy, który obsługuje komputerowy system wydawania tych dokumentów[13]. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zapewniał, że jego resort pracuje nad takimi rozwiązaniami technicznymi, które umożliwią dokonywanie wpisu o grupie krwi w dowodzie osobistym przez uprawnione do tego organy[13].

Jak przedstawiło MSWiA nowe dowody osobiste miały zostać wprowadzone od 2010 roku na próbę, a od 2011 już powszechnie. Dowód będzie zawierał specjalny chipmikrokomputer jednoukładowy, a dane w nim zawarte będzie można na bieżąco korygować. Dostęp do nich, na miejscu w urzędzie oraz przez internet, będzie miał zarówno urzędnik, jak i obywatel[14].

We wrześniu 2010 trwały zakupy sprzętu potrzebnego do wykonywania nowych chipowych dowodów osobistych. 8 kwietnia 2011 MSWiA poinformowała, że projekt nowelizacji ustawy zakłada, iż pierwsze elektroniczne dowody będą wydawane od 1 stycznia 2013[15]. Ostatecznie 7 grudnia 2012 Sejm uchwalił nowelizację ustawy o dowodach osobistych, przesuwając datę jej wejścia w życie na 1 stycznia 2015 roku (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 1407).

6 sierpnia 2014 Ministerstwo Spraw Wewnętrznych na swojej stronie przedstawiło wzór dowodów osobistych wydawanych od 1 stycznia 2015. W nowych dokumentach nie będzie podanego wzrostu i koloru oczu posiadacza, oraz dowody nie będą zawierać już zeskanowanego podpisu. W związku ze zniesieniem obowiązku meldunkowego (co ma nastąpić od 2016) adres zameldowania nie będzie zamieszczany w dowodzie osobistym (dzięki temu nie będzie potrzeby wymieniać dokumentu, w sytuacji zmiany miejsca stałego pobytu). Fotografia będzie taka sama jak w polskich paszportach (zdjęcie na wprost)[16].

Statystyka[edytuj | edytuj kod]

W roku 2001 wydano 1 789 640 szt. dowodów osobistych. W latach następnych, ze względu na obowiązek wymiany starych, książeczkowych dowodów do końca 2007 roku, planowano wydawanie 5,5 mln szt dowodów rocznie[17]. W rzeczywistości wymiana postępowała znacznie wolniej, co doprowadziło do kumulacji w roku 2007, w którym wydano blisko 9 mln nowych dowodów.

Liczba wydawanych dowodów osobistych[16]
rok 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013
mln 1,78 2,26 3,98 4,98 4,58 5,43 8,91 3,93 2,14 2,30 2,77 3,38 3,94

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Zobacz też kenkarta.
  2. W starszych wersjach dowodów nie wpisywano numeru PESEL, bo system ten wprowadzono dopiero w 1979.
  3. W latach 70. zlikwidowano tę rubrykę wobec faktu, że większość obywateli w wieku lat 18 nie miała jeszcze określonego zawodu (zazwyczaj byli uczniami szkół średnich) i z tego powodu urzędy ewidencji ludności wydające dowód osobisty w rubryce tej stawiały kreskę.
  4. Karta zaopatrzenia, zwana popularnie „kartką na kartki”, była w okresie obowiązywania w Polsce reglamentacji żywności dokumentem upoważniającym do comiesięcznego otrzymywania kartek żywnościowych; ten pośredni tryb wydawania kartek teoretycznie miał uniemożliwiać nadużycia.
  5. Informacja o systemie zabezpieczeń dowodu osobistego
  6. Weryfikacja cyfry kontrolnej w paszportach, dowodach osobistych...
  7. Art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz ustawy o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 113 wraz z późniejszymi zmianami).
  8. Art. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o czasowym posługiwaniu się dowodami osobistymi wydanymi przed dniem 1 stycznia 2001 r.
  9. Uchylenie tego artykułu miało nastąpić z dniem 1.07.2011 (Dz. U. z 2010 r. Nr 167, poz. 1131).
  10. Nowe dowody osobiste z błędem? Według niektórych wizerunek orła jest niezgodny z ustawą
  11. Pękają na siedzeniu?.
  12. PAP: Nowe dowody osobiste już za rok? (pol.). 2007-09-05. [dostęp 2 września 2008].
  13. 13,0 13,1 Agata Łukaszewicz: Dowód i prawo jazdy z grupą krwi (pol.). www.rp.pl, 2008-06-24. [dostęp 2 września 2008].
  14. Grzegorz Osiecki: Nowe dowody osobiste dostaniemy za darmo (pol.). dziennik.pl, 3 września 2008. [dostęp 4 września 2008].
  15. Informacja MSW o nowych dowodach osobistych.
  16. 16,0 16,1 [1], MSW, nowy wzór dowodu osobistego, 6 sierpnia 2014.
  17. Leszek Miller: Projekt ustawy (pol.). g.gazeta.prawna.pl, 2002-07-08. [dostęp 6 września 2010].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]