Drzemlik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Drzemlik
Falco columbarius[1]
(Linnaeus, 1758)
Drzemlik
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina sokołowate
Podrodzina sokoły
Rodzaj Falco
Gatunek drzemlik
Podgatunki
  • F. c. subaesalon C. L. Brehm, 1827
  • F. c. aesalon Tunstall, 1771
  • F. c. insignis (A. H. Clark, 1907)
  • F. c. pacificus (Stegmann, 1929)
  • F. c. pallidus (Sushkin, 1900)
  • F. c. lymani Bangs, 1913
  • F. c. columbarius Linnaeus, 1758
  • F. c. suckleyi Ridgway, 1874
  • F. c. richardsonii Ridgway, 1871
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
żółty : zasięg latem, niebieski : zasięg zimą, zielony : zasięg całoroczny
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Osobnik młodociany podgatunku F. c. columbarius
Jajo drzemlika

Drzemlik, sokół drzemlik, sokół królik (Falco columbarius) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae).

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Wyróżniono dziewięć podgatunków F. columbarius[3][4][5]:

  • F. columbarius subaesalonIslandia.
  • drzemlik wschodni (F. columbarius aesalon) – Europa do północno-zachodniej Syberii.
  • F. columbarius insignis – północno-środkowa Syberia.
  • F. columbarius pacificus – północno-wschodnia Azja.
  • F. columbarius pallidus – stepy zachodnio-środkowej Azji.
  • F. columbarius lymani – góry wschodnio-środkowej Azji.
  • drzemlik zachodni (F. columbarius columbarius) – Alaska do Nowej Fundlandii i północnego USA.
  • F. columbarius suckleyi – południowo-wschodnia Alaska do północnego Waszyngtonu.
  • F. columbarius richardsonii – środkowa i południowo-środkowa Kanada do północno-środkowego USA.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje Irlandię, Szkocję, Skandynawię i północne części Rosji, a także północną część Ameryki Północnej. Wyróżnia się na tym obszarze wiele podgatunków. Wędrowny (przeloty od marca do kwietnia i od września do listopada), zimuje w południowej Europie (populacje europejskie) oraz w południowej części Ameryki Północnej i na północy Ameryki Południowej (populacje amerykańskie). Migracje na zimowiska nie są dalekie.

W Polsce bardzo nielicznie pojawia się jedynie podczas przelotów, skrajnie nielicznie zimuje[6]. Zatrzymuje się wtedy na łąkach lub polach uprawnych. Na obszarze całego kraju regularnie widywany od końca sierpnia do połowy maja (w pozostałych miesiącach wyjątkowo), zwykle pojedynczo. W trakcie migracji najliczniejsze obserwacje pochodzą z Wybrzeża – Mierzei Helskiej i Mierzei Wiślanej. Najbliższe lęgowiska znajdują się na Białorusi[7].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Najmniejszy sokół w Europie. Podobny do sokoła wędrownego, ale o wiele mniejszy. Wielkości gołębia, mniejszy od pustułki – w porównaniu z nią ma krótszy ogon i bardziej spiczaste skrzydła. Posiada krępą sylwetkę o stosunkowo krótkich, choć szerokich u nasady, zaostrzonych skrzydłach i niedługim, równo ściętym ogonie. Wyraźny dymorfizm płciowy. Upierzenie samca na wierzchu niebieskawoszare, natomiast pod spodem cynamonowobrązowe z delikatnym ciemniejszym kreskowaniem, również na piersi. Na końcu jego ogona znajduje się czarna przepaska. Samica znacznie większa od samca, wierzch ciała ma brązowy z lekkimi, poprzecznymi prążkami, na spodzie zaś jest biała z rzędami brązowych plam, pierś z ciemnymi długimi ciemnymi kreskami. Ciemno zakończony ogon. Młode ptaki podobne do samicy, ale ciemniejsze i wyraźniej prążkowane na ogonie i skrzydłach.
Sposobem lotu może przypominać drozdy. Jest szybki i zwinny jak kobuz, co pomaga w pościgu za latającymi ofiarami. Rozpoznanie tego gatunku nie sprawia jednak dużych problemów. Poza okresem lęgowym prowadzi samotniczy tryb życia.

Wymiary średnie[8][edytuj | edytuj kod]

długość ciała z dziobem i ogonem 
ok. 25–34 cm
rozpiętość skrzydeł 
55 – 69 cm
długość ogona 
11 – 14 cm

Masa ciała[9][edytuj | edytuj kod]

waga samicy 
ok. 200 g
waga samca 
ok. 170 g

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Drzemliki zamieszkują strefę klimatu umiarkowanego chłodnego i subpolarnego na półkuli północnej. Głównym siedliskiem jest leśna tundra i tajga, wrzosowiska, lasostepy, torfowiska, pola poprzecinane rzekami, i porośnięte kępami drzew. Przeważnie bytuje na słabo zarośniętych nizinach i płaskowyżach, halach, obrzeżach zbiorników wodnych, wydmach nadmorskich mokradłach i w dolinach rzecznych. Zimą w pobliżu wybrzeży morskich.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Gatunek monogamiczny.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Na półkach skalnych, w płytkim zagłębieniu pod osłoną roślinności, na urwistych skarpach lub bezpośrednio na ziemi, a na terenach porośniętych drzewami (preferuje lasy brzozowe i sosnowe) prawie zawsze zajmuje gniazdo wrony. Może też zajmować stare konstrukcje lęgowe innych krukowatych. Jeśli zajmuje płytki dołek otacza go drobnymi gałązkami i materiałem roślinnym nadając temu kształt kopca.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

W maju składa 4–6 jaj, w jednodniowych odstępach. Równobiegunowe, owalne, bardzo podobne do jaj pustułki, o tle bladoróżowym z licznymi rdzawymi plamami.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Na jajach siedzą oboje rodzice, choć częściej robi to samica. Zajmuje im to 28 – 32 dni. Po wykluciu oboje rodzice wychowuje potomstwo. Młode opuszczają gniazdo po 25 – 32 dniach, choć przez kolejne 3 tygodnie pozostają pod opieką starych ptaków.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Głównie drobne ptaki śpiewające (wróblowate) i siewkowce, rzadziej gryzonie oraz owady, które chwyta nisko nad ziemią w bardzo szybkim locie aż do skutku. Może też atakować z zaskoczenia z powietrza. Nierzadko widywano jak krył się w żywopłotach. Często poluje w parach lub niewielkich grupach. Są zdolne do naśladowania sposobu latania swych ofiar, by te się nie spłoszyły. Umożliwia im to większe zbliżenie do nich. Preferuje zwłaszcza skowronki i trznadle oraz mniejsze brodźce. W Polsce tępi też makolągwy. Małe ptaki są łapane po pościgu lub chwytane z ziemi.

Resztki 1 448 ofiar drzemlika, zebranych w roku 1984 na wrzosowisku[10]:

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[11].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Falco columbarius w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Falco columbarius. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family Falconidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.1. [dostęp 2012-08-15].
  4. Merlin (Falco columbarius) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2012-08-15].
  5. Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Falconidae Leach, 1820 - sokołowate - Caracaras, Falcons. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2012-08-15].
  6. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP „pro Natura”, 2003, s. 257. ISBN 83-919626-1-X. Wg skali przyjętej przez autorów, dla okresu zimowego bardzo nieliczny oznacza zagęszczenie 0,2–2 osobników na 100 km², a skrajnie nieliczny – poniżej 0,2 osobnika na 100 km².
  7. Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
  8. Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
  9. Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
  10. 5.. W: Roy Brown, John Ferguson, Michael Lawrence, David Lees: Tropy i ślady ptaków. MUZA SA, 2006, s. 116. ISBN 83-7319-860-1.
  11. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]