Drzemlik
| Drzemlik | |
| Falco columbarius[1] | |
| (Linnaeus, 1758) | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Podgromada | Neornithes |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | szponiaste |
| Rodzina | sokołowate |
| Podrodzina | sokoły |
| Rodzaj | Falco |
| Gatunek | drzemlik |
| Podgatunki | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 żółty : zasięg latem, niebieski : zasięg zimą, zielony : zasięg całoroczny |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Drzemlik, sokół drzemlik, sokół królik (Falco columbarius) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae).
Spis treści |
Systematyka [edytuj]
Wyróżniono dziewięć podgatunków F. columbarius[3][4][5]:
- F. columbarius subaesalon – Islandia.
- drzemlik wschodni (F. columbarius aesalon) – Europa do północno-zachodniej Syberii.
- F. columbarius insignis – północno-środkowa Syberia.
- F. columbarius pacificus – północno-wschodnia Azja.
- F. columbarius pallidus – stepy zachodnio-środkowej Azji.
- F. columbarius lymani – góry wschodnio-środkowej Azji.
- drzemlik zachodni (F. columbarius columbarius) – Alaska do Nowej Fundlandii i północnego USA.
- F. columbarius suckleyi – południowo-wschodnia Alaska do północnego Waszyngtonu.
- F. columbarius richardsonii – środkowa i południowo-środkowa Kanada do północno-środkowego USA.
Występowanie [edytuj]
Zamieszkuje Szkocję, Skandynawię i północne części Rosji, a także północną część Ameryki Północnej. Wyróżnia się na tym obszarze wiele podgatunków. Wędrowny (przeloty od marca do kwietnia i od września do listopada), zimuje w południowej Europie (populacje europejskie) oraz w południowej części Ameryki Północnej i na północy Ameryki Południowej (populacje amerykańskie). Migracje na zimowiska nie są dalekie.
- W Polsce bardzo nielicznie pojawia się jedynie podczas przelotów, skrajnie nielicznie zimuje[6]. Zatrzymuje się wtedy na łąkach lub polach uprawnych. Na obszarze całego kraju regularnie widywany od końca sierpnia do połowy maja (w pozostałych miesiącach wyjątkowo), zwykle pojedynczo. W trakcie migracji najliczniejsze obserwacje pochodzą z Wybrzeża – Mierzei Helskiej i Mierzei Wiślanej. Najbliższe lęgowiska znajdują się na Białorusi[7].
Charakterystyka [edytuj]
Cechy gatunku [edytuj]
Najmniejszy sokół w Europie. Podobny do sokoła wędrownego, ale o wiele mniejszy. Wielkości gołębia, mniejszy od pustułki – w porównaniu z nią ma krótszy ogon i bardziej spiczaste skrzydła. Posiada krępą sylwetkę o stosunkowo krótkich, choć szerokich u nasady, zaostrzonych skrzydłach i niedługim, równo ściętym ogonie. Wyraźny dymorfizm płciowy. Upierzenie samca na wierzchu niebieskawoszare, natomiast pod spodem cynamonowobrązowe z delikatnym ciemniejszym kreskowaniem, również na piersi. Na końcu jego ogona znajduje się czarna przepaska. Samica znacznie większa od samca, wierzch ciała ma brązowy z lekkimi, poprzecznymi prążkami, na spodzie zaś jest biała z rzędami brązowych plam, pierś z ciemnymi długimi ciemnymi kreskami. Ciemno zakończony ogon. Młode ptaki podobne do samicy, ale ciemniejsze i wyraźniej prążkowane na ogonie i skrzydłach.
Sposobem lotu może przypominać drozdy. Jest szybki i zwinny jak kobuz, co pomaga w pościgu za latającymi ofiarami. Rozpoznanie tego gatunku nie sprawia jednak dużych problemów. Poza okresem lęgowym prowadzi samotniczy tryb życia.
Wymiary średnie[8] [edytuj]
- długość ciała z dziobem i ogonem
- ok. 25–34 cm
- rozpiętość skrzydeł
- 55 – 69 cm
- długość ogona
- 11 – 14 cm
Masa ciała[9] [edytuj]
- waga samicy
- ok. 200 g
- waga samca
- ok. 170 g
Biotop [edytuj]
Drzemliki zamieszkują strefę klimatu umiarkowanego chłodnego i subpolarnego na półkuli północnej. Głównym siedliskiem jest leśna tundra i tajga, wrzosowiska, lasostepy, torfowiska, pola poprzecinane rzekami, i porośnięte kępami drzew. Przeważnie bytuje na słabo zarośniętych nizinach i płaskowyżach, halach, obrzeżach zbiorników wodnych, wydmach nadmorskich mokradłach i w dolinach rzecznych. Zimą w pobliżu wybrzeży morskich.
Okres lęgowy [edytuj]
Gatunek monogamiczny.
Gniazdo [edytuj]
Na półkach skalnych, w płytkim zagłębieniu pod osłoną roślinności, na urwistych skarpach lub bezpośrednio na ziemi, a na terenach porośniętych drzewami (preferuje lasy brzozowe i sosnowe) prawie zawsze zajmuje gniazdo wrony. Może też zajmować stare konstrukcje lęgowe innych krukowatych. Jeśli zajmuje płytki dołek otacza go drobnymi gałązkami i materiałem roślinnym nadając temu kształt kopca.
Jaja [edytuj]
W maju składa 4–6 jaj, w jednodniowych odstępach. Równobiegunowe, owalne, bardzo podobne do jaj pustułki, o tle bladoróżowym z licznymi rdzawymi plamami.
Wysiadywanie [edytuj]
Na jajach siedzą oboje rodzice, choć częściej robi to samica. Zajmuje im to 28 – 32 dni. Po wykluciu oboje rodzice wychowuje potomstwo. Młode opuszczają gniazdo po 25 – 32 dniach, choć przez kolejne 3 tygodnie pozostają pod opieką starych ptaków.
Pożywienie [edytuj]
Głównie drobne ptaki śpiewające (wróblowate) i siewkowce, rzadziej gryzonie oraz owady, które chwyta nisko nad ziemią w bardzo szybkim locie aż do skutku. Może też atakować z zaskoczenia z powietrza. Nierzadko widywano jak krył się w żywopłotach. Często poluje w parach lub niewielkich grupach. Są zdolne do naśladowania sposobu latania swych ofiar, by te się nie spłoszyły. Umożliwia im to większe zbliżenie do nich. Preferuje zwłaszcza skowronki i trznadle oraz mniejsze brodźce. W Polsce tępi też makolągwy. Małe ptaki są łapane po pościgu lub chwytane z ziemi.
Resztki 1 448 ofiar drzemlika, zebranych w roku 1984 na wrzosowisku[10]:
- 61,9% - świergotek łąkowy (896 sztuk)
- 10,2% - szpak zwyczajny (146 sztuk)
- 4,5% - skowronek zwyczajny (65 sztuk)
- 2,4% - trznadel (35 sztuk)
- 2,3% - zięba zwyczajna (34 sztuki)
- 2,3% - pokląskwa (34 sztuki)
- 2,1% - makolągwa (31 sztuk)
- 1,7% - bekas kszyk (25 sztuk)
- 1,7% - pliszka siwa (24 sztuki)
- 1,6% - pardwa mszarna (23 sztuki)
- 1,2% - dymówka (17 sztuk)
- 1,1% - siewka złotawa (16 sztuk)
- 1,0% - piecuszek (15 sztuk)
- 1,0% - wróbel zwyczajny (14 sztuk)
- 0,8% - modraszka zwyczajna (12 sztuk)
- 0,7% - kulik wielki (10 sztuk)
- 3,5% - bogatka, białorzytka, czajka zwyczajna, kwiczoł, muchołówka szara, pleszka, rudzik, kowalik, płochacz pokrzywnica, sikora uboga, drozd śpiewak, krwawodziób, mornel, jerzyk zwyczajny, papużka falista, sosnówka, czeczotka zwyczajna, dzwoniec zwyczajny, droździk (razem 51 sztuk)
Ochrona [edytuj]
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[11].
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Falco columbarius w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Falco columbarius. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Frank Gill, Minturn Wright, David Donsker: Family Falconidae (ang.). IOC World Bird List: Version 3.1. [dostęp 2012-08-15].
- ↑ Merlin (Falco columbarius) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2012-08-15].
- ↑ Nazwy polskie za: Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Falconidae Leach, 1820 - sokołowate - Caracaras, Falcons. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2012-08-15].
- ↑ Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP „pro Natura”, 2003, s. 257. ISBN 83-919626-1-X. Wg skali przyjętej przez autorów, dla okresu zimowego bardzo nieliczny oznacza zagęszczenie 0,2–2 osobników na 100 km², a skrajnie nieliczny – poniżej 0,2 osobnika na 100 km².
- ↑ Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
- ↑ Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
- ↑ Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
- ↑ 5.. W: Roy Brown, John Ferguson, Michael Lawrence, David Lees: Tropy i ślady ptaków. MUZA SA, 2006, s. 116. ISBN 83-7319-860-1.
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237).
Bibliografia [edytuj]
- Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
