Dublin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy stolicy Irlandii. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Dublin
Baile Átha Cliath
Dublin
Herb Flaga
Herb Dublina Flaga Dublina
Dewiza: łac. Obedientia Civium Urbis Felicitas
Państwo  Irlandia
Prowincja Leinster
Hrabstwo Dublin
Burmistrz Christy Burke[1]
Powierzchnia 114,99 km²
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

527 612[2]
4588 os./km²
Nr kierunkowy +353 (0) 1
Tablice rejestracyjne D
Plan Dublina
Plan Dublina
Położenie na mapie Irlandii
Mapa lokalizacyjna Irlandii
Dublin
Dublin
Ziemia 53°20′N 6°15′W/53,333333 -6,250000Na mapach: 53°20′N 6°15′W/53,333333 -6,250000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Dublin w Wikisłowniku
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Nad rzeką Liffey

Dublin (angielska wymowa: [dʌblɪn] lub [dʊblɪn]; irl. Baile Átha Cliath, wym. [bˠalʲə a:hə klʲiəh]) – stolica i największe miasto Irlandii, położone w prowincji Leinster.

Miasto jest położone na wschodnim wybrzeżu Irlandii, nad Morzem Irlandzkim, u ujścia rzeki Liffey (irl. An Life) do Zatoki Dublińskiej. Rzeka dzieli miasto na dwie części o zdecydowanie odmiennym charakterze: Northside oraz nowocześniejszą i bardziej zamożną Southside. Dublin jest głównym ośrodkiem administracyjnym, kulturalnym, ekonomicznym i przemysłowym kraju. Miasto posiada port morski połączony kanałami z rzeką Shannon oraz port lotniczy Dublin. Miasto jest też ośrodkiem turystycznym.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Angielska nazwa Dublin pochodzi z irlandzkiej nazwy Dúbh Linn oznaczającej „czarny staw”. Współczesna irlandzka nazwa to Baile Átha Cliath oznaczająca „miasto brodu z trzcinowymi płotami”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Dublin w 1610 – reprint z 1896
  • ok. 140 – pierwsze wzmianki Ptolemeusza o osadnikach Elbana
  • 840 – norwescy wikingowie zakładają osadę handlową na południowym brzegu rzeki Liffey
  • do XII w. – lokalny ośrodek królestwa wikingów
  • ok. 1028 – siedziba biskupa
  • 1170 – zdobyty przez Anglonormanów,
  • 1171 – otrzymanie praw miejskich, główny ośrodek panowania angielskiego w Irlandii.
  • 1279 – 1586 częste miejsce obrad irlandzkiego parlamentu,
  • 1591 – królowa Elżbieta I przyznaje statut nowemu uniwersytetowi Trinity College
  • 1613 – 1800 siedziba parlamentu
  • 1797 i 1803 – antybrytyjskie powstania
  • od XVIII do początku XX wieku – główny ośrodek irlandzkiego ruchu niepodległościowego
  • 1916 – wybuch powstania wielkanocnego
  • 1920 – krwawa niedziela
  • 1922 – miejsce wybuchu wojny domowej
  • 31 maja 1941 – nalot niemiecki (mimo neutralności Irlandii)

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Według spisu ludności z roku 2011 miasto zamieszkuje 527 612 mieszkańców, natomiast historyczne hrabstwo Dublin wg spisu miało 1 273 069 mieszkańców. Wyróżnia się też region aglomeracji Dublina (Greater Dublin Area) administracyjnie obejmujący hrabstwa Dún Laoghaire-Rathdown, Fingal i Południowy Dublin.

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Dublin położony jest u ujścia rzeki Liffey i obejmuje obszar lądowy około 115 km². Miasto jest otoczone przez niskie pasmo górskie na południu oraz tereny pól uprawnych na północy i zachodzie. Liffey dzieli miasto na dwie części: Northside i Southside. Każda z tych części jest dalej podzielona przez 2 mniejsze rzeki: Tolka na północnym zachodzie od Zatoki Dublińskiej i Dodder na południowym zachodzie od ujścia Liffey. Miasto posiada dodatkowo dwa zbiorniki wodne Grand Canal w Southside oraz Royal Canal w Northside.

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak reszta Irlandii, a także większość północno-zachodniej Europy, Dublin jest położony w strefie ciepłego morskiego klimatu umiarkowanego, charakteryzującym się łagodną zimą i chłodnym latem. Średnia maksymalna temperatura w styczniu wynosi 7 °C, a w lipcu 18 °C[3].

Najbardziej słonecznymi miesiącami są maj i czerwiec, podczas gdy najbardziej deszczowym miesiącem jest sierpień (76 mm), zaś najbardziej suchym jest kwiecień (46 mm). Opady są rozłożone równomiernie w ciągu roku. W okresie zimowym głównym opadem jest deszcz, śnieg występuje rzadziej i w miesiącach od listopada do marca. W okresie jesiennym Dublin dosięgają wiatry znad Atlantyku jednak nie mają już one takiego wpływu jak na obszary zachodniej Irlandii.

Średnia temperatura i opady dla Dublina
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Średnie najwyższe temperatury [°C] 7 7 9 11 13 16 18 18 16 12 10 8 12
Średnie najniższe temperatury [°C] 2 3 3 5 7 10 12 11 10 7 5 3 6
Opady [mm] 63.5 50.8 50.8 48.3 55.9 55.9 66 76.2 63.5 73.7 68.6 68.6 741,7
Źródło: Weatherbase[3] 2010-12-25

Zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Dublin jest atrakcyjnym pod względem turystycznym miastem, decyduje o tym m.in. jego specyficzna atmosfera. Zachowało się tutaj stosunkowo niewiele starszych zabytków (sprzed XVII wieku). Jednym z nich jest Zamek Dubliński, wybudowany przez Normanów na miejscu dawnej fortyfikacji wikingów w XIII wieku. Swój obecny wygląd zawdzięcza on jednak przebudowie z XVIII wieku. W pobliżu zamku, od zachodniej strony znajduje się katedra Kościoła Chrystusowego z 1172 roku. Powstała ona po wyburzeniu poprzedniej drewnianej katedry wzniesionej przez wikingów. W późniejszych wiekach popadała coraz bardziej w ruinę – dzisiejszy kształt to efekt kompleksowej renowacji i przebudowy z końca XIX wieku. Drugą katedrą w Dublinie jest katedra św. Patryka. Obie stanowią własność Kościoła Irlandii, będącego częścią wspólnoty anglikańskiej i są udostępniane dla zwiedzających po uiszczeniu opłaty.

W centrum miasta dominuje niewysoka, stosunkowo młoda zabudowa, w przeważającej mierze utrzymana w stylu georgiańskim i neoklasycznym (XVIII w.). W kilku miejscach zachował się układ urbanistyczny z tego okresu z charakterystycznymi ceglanymi domami. Z epoki wiktoriańskiej pochodzą natomiast budynki Biblioteki Narodowej i Muzeum Narodowego na prawym brzegu Liffey. Na północ od nich, bliżej rzeki znajdują się budynki Uniwersytetu Irlandii (Trinity College), założonego w 1592 roku. Najciekawszym obiektem kompleksu jest uniwersytecka biblioteka, znana z kolekcji iluminowanych rękopisów ze słynną Księgą z Kells (Book of Kells).

Małe ulice handlowe w centrum miasta

Dublin jako stolica kraju i ośrodek kulturalny, szczyci się dużą liczbą muzeów i galerii sztuki (35 obiektów). Najważniejszymi z nich są oddziały Muzeum Narodowego, gromadzące cenne zabytki i dzieła sztuki wyspy. W głównym gmachu wystawiane są przedmioty z epoki brązu i żelaza, a także średniowieczne. W Aneksie Muzeum Narodowego znajdują się obiekty związane z obecnością wikingów na wyspie. Galerię Narodową tworzy kolekcja malarstwa irlandzkiego i europejskiego (obrazy Tycjana, Rembrandta, Caravaggia i in.). Licznie odwiedzane są również Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Hugh Lane Gallery.

W mieście nie brak również terenów rekreacyjnych. Znajdujący się na lewym brzegu rzeki, Phoenix Park jest uważany za jeden z największych ogrodzonych parków miejskich Europy[4]. W jego obrębie znajdują się tereny sportowe, miejskie zoo, rezydencja prezydenta kraju oraz rezydencja ambasadora Stanów Zjednoczonych. W ścisłym centrum Dublina znajduje się również St Stephen's Green.

Region Dublina obejmuje nie tylko samo miasto, ale i jego okolice (w granicach hrabstwa). Wzdłuż wybrzeża Morza Irlandzkiego znajdują się kąpieliska: Dún Laoghaire (także przystań promowa), Dalkey, Dollymount Strand, Howth i in. Brzeg oraz wysepki Zatoki Dublińskiej są terenami, gdzie zimują gatunki ptactwa arktycznego; stanowią one cel przyjazdów miłośników obserwacji ptactwa.

Zabytki:

  • katedry anglikańskie: (Kościół Irlandii, Church of Ireland) Świętej Trójcy (Holy Trinity), popularnie zwana Kościołem Chrystusowym (Christ Church), obecny wygląd jest efektem XIX-wiecznej renowacji i św. Patryka (St. Patrick’s Cathedral) z XIII wieku
  • kościół św. Audoena (XII wieku)
  • Kilmainham Hospital (1610) – zaprojektowany na wzór Hotelu Inwalidów w Paryżu
  • Kilmainham Gaol więzienie z 1789 roku, obecnie muzeum
  • Kolegium Świętej Trójcy (Trinity College) (1591) – najstarsza uczelnia kraju, jako pierwsza w Europie zaczęła przyznawać stopnie naukowe kobietom[5]
  • gmach Trinity College Library (XVIXVIII wiek) – w środku słynna kolekcja rękopisów, m.in.: Book of Kells i Book of Durrow).
  • Bank of Ireland (1739) – dawny budynek parlamentu,
  • Rotunda Maternity Hospital (poł. XVIII w.) i in. budowle z XVIII–XIX w.
  • pałace: Mansion House (1710), Leinster House (1745), Powerscourt Townhouse (1774)
  • Custom House (1781–1791)
  • Phoenix Park (1745) – park miejski
  • Neoklasyczna prokatedra Saint Mary Pro-Cathedral (1815-1825)
  • ogród zoologiczny (1830)
  • Áras an Uachtaráin – oficjalna rezydencja prezydenta Irlandii
  • Zamek Dubliński z 1207
  • cmentarz hugenotów z 1693
  • muzea:
    • Muzeum Narodowe
    • galeria narodowa National Gallery of Ireland
    • Muzeum Historii Naturalnej
    • Muzeum Figur Woskowych
    • Muzeum Pisarzy Dublińskich (Dublin Writers’ Museum)
    • Muzeum browaru Guinnessa (Guinness Storehouse)
Tramwaj w centrum Dublina (Luas)
Latarnia Poolbeg

O'Connell Street jest najbardziej reprezentacyjną z dublińskich ulic. Upamiętnia ona nazwisko wybitnego irlandzkiego polityka i patrioty Daniela O’Connella, którego monumentalny pomnik stoi nad rzeką, u wlotu ulicy. W centralnym punkcie ulicy na środku pomiędzy dwiema jezdniami ulicy, na początku 2003 roku został ustawiony monument, zwany oficjalnie Spire of Dublin (Dublińska iglica).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Port[edytuj | edytuj kod]

Port morski w Dublinie znajduje się zaledwie 3.5 km od centrum miasta. Bardzo dobra infrastruktura portu pozwala na obsługę zarówno frachtu, jak i pasażeròw. Można stąd popłynąć do Wielkiej Brytanii oraz na Wyspę Man[6].

Lotnisko[edytuj | edytuj kod]

W odległości 10 kilometrów od centrum miasta znajduje się lotnisko międzynarodowe. Międzynarodowy kod dublińskiego lotniska: DUB.

Komunikacja autobusowa[edytuj | edytuj kod]

W Dublinie istnieje prawie 160[7] dziennych linii autobusowych, a także 18[8] linii nocnych Nitelink obsługiwanych głównie przez Dublin Bus[9] oraz linie międzymiastowe, które obsługuje Bus Éireann[10].

Istnieje także wielu niezależnych przewoźników obsługujących połączenia międzymiastowe i lokalne, m.in. Finnegan’s Bray[11], St. Kevin’s Bus Service[12], J.J. Kavanagh[13], Aircoach[14], Urbus[15] itd.

Kolej podmiejska DART[edytuj | edytuj kod]

Składa się z jednej linii z Howth i Malahide do Bray i Greystones.

Trwają plany, by znacznie rozszerzyć system DART. Projekt przewiduje wybudowanie tunelu pod centrum miasta, pozwalający na utworzenie dwóch oddzielnych linii.

Obecnie istniejąca część, zostałaby rozdzielona w centrum i z południa skierowana na północny zachód, natomiast część północna na południowy zachód przez projektowany tunel.

Kolej podmiejska Commuter[edytuj | edytuj kod]

Składa się z czterech linii:

Tramwaj (Luas)[edytuj | edytuj kod]

W roku 2004 zostały otwarte dwie linie tramwajowe.

Od 2008 roku rozpoczęto rozbudowę sieci tramwajowej. Jako pierwsze powstają odcinki będące przedłużeniem tzw. „czerwonej linii”. Z jednej strony tramwaj wydłużony będzie do dublińskiego portu (Docklands), a druga strona od Tallaght do Saggart. Natomiast „linia zielona” wydłużana jest z Sandyford do Cherrywood. Szacuje się, że tramwaju używa w Dublinie około 80 tys. osób dziennie.

Do roku 2015 planowane jest wydłużenie linii zielonej, przecinającej hrabstwo Dún Laoghaire-Rathdown do Bray w hrabstwie Wicklow.

W 2006 Railway Procurement Agency ogłosiła, że Luas osiągnął ponadplanowy zysk po roku działania.

Irlandzki rząd rozpoczął narodowy plan transportu w 2007, oddając do użytku Dublin Port Tunnel (łączący dubliński port z lotniskiem). Szacuje się, że koszty projektu wyniosą 34,4 miliardów euro przez następne 10 lat. Większość funduszy przeznaczona zostanie na budowę siedmiu nowych linii Luas, dwie linie metra, nowe linie szybkiej kolei miejskiej DART oraz na główną stację tramwaju St Stephen’s Green, która ma być centralnym miejscem przesiadkowym.

Polonia[edytuj | edytuj kod]

Dublin znajduje się na pierwszym miejscu pod względem liczby Polaków mieszkających w Irlandii. Według danych statystycznych z 2011 roku w mieście mieszkało ponad 13 tys. osób z polskim obywatelstwem, natomiast w całej metropolii dublińskiej liczba ta wynosiła ponad 35 tysięcy[16].

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Współpraca bez oficjalnej umowy[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa pod redakcją naukową Macieja Salamona: Wielka Historia Świata Tom 4 Kształtowanie średniowiecza. Warszawa: Oficyna Wydawnicza FOGRA, 2005, s. 150. ISBN 83-85719-85-7.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg